Δάνεια εταίρου και μονοπρόσωπης ΙΚΕ

Με τη συνεργασία του Διονύση Σαμόλη και του Παναγιώτη Παπασταύρου*

Το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής, το επιτόκιο και οι διατυπώσεις όταν ο εταίρος δανείζει την εταιρεία του ή δανείζεται από αυτήν.

Ο μοναδικός εταίρος βάζει χρήματα στην Ι.Κ.Ε. για να πληρωθούν προμηθευτές ή να καλυφθούν ανάγκες ρευστότητας. Σε άλλη περίπτωση, η εταιρεία διαθέτει χρήματα και δανείζει τον εταίρο της. Και οι δύο συναλλαγές επιτρέπονται, υπό προϋποθέσεις, και επιβαρύνονται με το ίδιο Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής. Η φορολογία εισοδήματος, όμως, αλλάζει ανάλογα με το ποιος δανείζει ποιον.

Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Στη μία κατεύθυνση ο εταίρος μπορεί να αποκτά τόκους. Στην άλλη μπορεί να αποκτά φορολογητέα ωφέλεια, επειδή δανείζεται άτοκα ή φθηνότερα από την αγορά. Και στις δύο χρειάζονται συμφωνημένοι όροι και πραγματική επιστροφή των χρημάτων. Ας δούμε τη συνήθη περίπτωση μιας ελληνικής μονοπρόσωπης Ι.Κ.Ε. με μοναδικό εταίρο φυσικό πρόσωπο, φορολογικό κάτοικο Ελλάδας.

Το κοινό κόστος είναι 2,40%

Σε δάνειο 50.000 ευρώ, το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής είναι 1.200 ευρώ. Ο συντελεστής 2,40% ισχύει είτε χρηματοδοτεί ο εταίρος την Ι.Κ.Ε., είτε η Ι.Κ.Ε. τον εταίρο, ακόμη και για προσωπικές του ανάγκες. Το αν το δάνειο είναι έντοκο ή άτοκο δεν αλλάζει το τέλος επί του κεφαλαίου. Το ανώτατο τέλος είναι 150.000 ευρώ ανά δάνειο.

Η Ι.Κ.Ε. υποβάλλει τη δήλωση και αποδίδει το τέλος και στις δύο κατευθύνσεις. Τα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν ποιος θα αναλάβει το οικονομικό βάρος, αλλά αυτό δεν αλλάζει την υποχρέωση της εταιρείας απέναντι στην Α.Α.Δ.Ε.. Για σύμβαση συγκεκριμένου δανείου, η προθεσμία λήγει στο τέλος του επόμενου μήνα από την κατάρτισή της, ανεξάρτητα από το πότε καταβάλλονται τα χρήματα. Στον ανοικτό δανεισμό, κάθε νέα απόληψη αντιμετωπίζεται χωριστά.

Οι συμβατικοί τόκοι δεν επιβαρύνονται αυτοτελώς με Ψηφιακό Τέλος. Χρειάζεται, όμως, χωριστός χειρισμός για τόκους υπερημερίας ή για τόκους που κεφαλαιοποιούνται και ενσωματώνονται σε νέο δάνειο.

Όταν ο εταίρος χρηματοδοτεί την εταιρεία

Η Ι.Κ.Ε. αποκτά υποχρέωση να επιστρέψει το κεφάλαιο και, εφόσον συμφωνούνται, να πληρώσει τόκους. Οι τόκοι αποτελούν εισόδημα του εταίρου και φορολογούνται με 15%. Η εταιρεία παρακρατεί και αποδίδει τον φόρο και υποβάλλει τα αντίστοιχα στοιχεία βεβαίωσης τόκων. Αν οι ετήσιοι τόκοι είναι 2.000 ευρώ, ο φόρος είναι 300 ευρώ και ο εταίρος εισπράττει καθαρά 1.700 ευρώ.

Για να εκπέσει η δαπάνη τόκων, η χρηματοδότηση πρέπει να εξυπηρετεί την επιχείρηση και να αποδεικνύεται. Επειδή η Ι.Κ.Ε. και ο μοναδικός εταίρος της είναι συνδεδεμένα πρόσωπα, το επιτόκιο πρέπει να ανταποκρίνεται σε αυτό που θα συμφωνούσαν ανεξάρτητα μέρη σε συγκρίσιμες συνθήκες.

Για πραγματικά βραχυπρόθεσμο επιχειρηματικό δάνειο, μια κατάλληλη σειρά επιτοκίων της Τράπεζας της Ελλάδος για νέα δάνεια προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις αποτελεί χρήσιμη αφετηρία. Η εταιρεία επιλέγει κατηγορία που ταιριάζει στο ποσό και στη δομή της χρηματοδότησης και κρατά τον σχετικό πίνακα στον φάκελό της. Η διάρκεια, οι εξασφαλίσεις και η δυνατότητα αποπληρωμής μπορούν να δικαιολογούν διαφορετικό επιτόκιο. Ένα γενικό «επιτόκιο Τράπεζας της Ελλάδος» στο συμφωνητικό δεν αρκεί.

Ο περιορισμός έκπτωσης τόκων με βάση τα λειτουργικά κέρδη συνήθως δεν επηρεάζει μια μικρή Ι.Κ.Ε.: προβλέπεται δυνατότητα έκπτωσης του υπερβάλλοντος καθαρού κόστους δανεισμού μέχρι 3 εκατ. ευρώ. Αυτό δεν καταργεί τον έλεγχο του επιχειρηματικού σκοπού και του επιτοκίου. Αν οι συνολικές συναλλαγές με συνδεδεμένα πρόσωπα υπερβούν τα προβλεπόμενα όρια, η Ι.Κ.Ε. χρειάζεται και φάκελο τεκμηρίωσης με Συνοπτικό Πίνακα Πληροφοριών· το όριο δεν ελέγχεται απομονωμένα μόνο για ένα δάνειο.

Όταν η εταιρεία δανείζει τον εταίρο

Εδώ δεν αρκεί η εταιρεία να έχει χρήματα στο ταμείο. Πρέπει να μπορεί να εξυπηρετεί τις δικές της υποχρεώσεις και να έχει πραγματική προοπτική είσπραξης του δανείου. Ένα ποσό που μεταφέρεται στον προσωπικό λογαριασμό του εταίρου, χωρίς εφαρμόσιμο πρόγραμμα επιστροφής, μπορεί να αμφισβητηθεί ως συγκαλυμμένη διανομή. Η διανομή κερδών απαιτεί οικονομικές καταστάσεις, σχετική απόφαση και σχηματισμό του υποχρεωτικού αποθεματικού. Η λέξη «δάνειο» δεν παρακάμπτει αυτές τις προϋποθέσεις.

Το άτοκο ή χαμηλότοκο δάνειο δημιουργεί και δεύτερο ζήτημα: την παροχή σε είδος. Η ωφέλεια του εταίρου είναι η θετική διαφορά ανάμεσα στους τόκους με το εφαρμοστέο μέσο επιτόκιο αγοράς και στους τόκους που καταβάλλει. Φορολογείται στην κατηγορία της μισθωτής εργασίας, ακόμη και αν ο εταίρος δεν είναι μισθωτός της Ι.Κ.Ε..

Σε ένα πραγματικό δάνειο, η συγκεκριμένη ωφέλεια αφορά τη διαφορά τόκων, όχι αυτομάτως ολόκληρο το κεφάλαιο.

Για αυτόν τον υπολογισμό χρησιμοποιούνται τα επιτόκια της Τράπεζας της Ελλάδος προς ιδιώτες, σύμφωνα με την κατηγορία και τα χαρακτηριστικά του δανείου. Το επιχειρηματικό επιτόκιο που χρησιμοποιήθηκε όταν δανειζόταν η Ι.Κ.Ε. δεν μεταφέρεται μηχανικά στην αντίστροφη συναλλαγή. Αν δεν προσδιορίζεται σκοπός, εφαρμόζεται το επιτόκιο υπεραναλήψεων από τρεχούμενους λογαριασμούς.

Η Ι.Κ.Ε. υπολογίζει την ωφέλεια ανά μήνα, λαμβάνοντας υπόψη το ανεξόφλητο κεφάλαιο και τον χρόνο χρήσης των χρημάτων, και συγκεντρώνει τα ποσά για την ετήσια βεβαίωση αποδοχών. Στην παροχή σε είδος δεν διενεργείται παρακράτηση όπως στους τόκους που πληρώνει η εταιρεία στον εταίρο. Ο φόρος προκύπτει με την εκκαθάριση της προσωπικής του δήλωσης. Αν το δάνειο εξοφληθεί νωρίτερα, ο υπολογισμός προσαρμόζεται μέχρι την εξόφληση.

Ο λογιστής διαχωρίζει επίσης τις κινήσεις κεφαλαίου, τους πραγματικούς τόκους και τη φορολογική ωφέλεια. Στο myDATA οι πραγματικοί τόκοι ακολουθούν τον χαρακτηρισμό χρηματοοικονομικού εσόδου ή εξόδου της εταιρείας. Το κεφάλαιο δεν αποτελεί έσοδο από πώληση ή λειτουργική δαπάνη, ενώ η τεκμαρτή ωφέλεια δεν δημιουργεί από μόνη της πραγματικό έξοδο μισθοδοσίας. Αν η εταιρεία δανείζει με υπερβολικά χαμηλό επιτόκιο, μπορεί παράλληλα να προκύψει φορολογική προσαρμογή και στα δικά της κέρδη.

Τα ίδια 50.000 ευρώ σε δύο διαφορετικές συναλλαγές

Το παράδειγμα υποθέτει ένα πλήρες έτος και σταθερό ανεξόφλητο κεφάλαιο 50.000 ευρώ. Τα επιτόκια 4% και 6% είναι υποθετικά και δεν αποτυπώνουν τα σημερινά επιτόκια της αγοράς.

Τα 3.000 ευρώ της δεξιάς στήλης είναι φορολογητέα ωφέλεια και όχι ποσό φόρου. Αν ο εταίρος κατέβαλλε τόκους με 4%, η ωφέλεια θα περιοριζόταν, με τις ίδιες απλουστευμένες παραδοχές, σε 1.000 ευρώ. Στην πράξη, οι αποπληρωμές και ο μηνιαίος υπολογισμός μεταβάλλουν το αποτέλεσμα.

Τα τεκμήρια ακολουθούν και την επιστροφή των χρημάτων

Όταν ο εταίρος δανείζει την εταιρεία, πρέπει να καλύπτει φορολογικά το ποσό που χορηγεί. Όταν δανείζεται από την Ι.Κ.Ε., το δάνειο μπορεί να καλύψει προσωπικά τεκμήρια, εφόσον αποδεικνύεται με στοιχεία βέβαιης χρονολογίας και, για αγορά περιουσιακού στοιχείου, έχει ληφθεί πριν από τη σχετική δαπάνη. Αργότερα, οι αποπληρωμές του, μαζί με τους τόκους, αποτελούν δαπάνη που χρειάζεται κάλυψη.

Στην αντίστροφη περίπτωση, η επιστροφή του κεφαλαίου από την Ι.Κ.Ε. στον εταίρο δεν είναι εισόδημα. Μπορεί να αξιοποιηθεί για κάλυψη τεκμηρίων, με την κατάλληλη απόδειξη και χωρίς διπλό υπολογισμό κεφαλαίου που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί.

Οι διατυπώσεις πριν από τη μεταφορά

Ο διαχειριστής καταγράφει τη σύμβαση στο βιβλίο πρακτικών. Στη μονοπρόσωπη Ι.Κ.Ε. η καταγραφή είναι, κατά κανόνα, προϋπόθεση εγκυρότητας· η εξαίρεση για συνήθεις τρέχουσες πράξεις δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη για ένα δάνειο εταίρου. Η απόφαση του μοναδικού εταίρου εγκρίνει τους όρους και την εκπροσώπηση, με σεβασμό σε όσα προβλέπει το καταστατικό.

Αν ο εταίρος είναι και διαχειριστής, η απόφαση μπορεί να του επιτρέπει ρητά να συνάψει τη σύμβαση και για την εταιρεία και για τον εαυτό του. Η άδεια αυτή, όμως, δεν καταργεί τον συμβολαιογραφικό τύπο που απαιτεί η αυτοσύμβαση. Εναλλακτικά, η εταιρεία μπορεί να εκπροσωπηθεί από άλλο πρόσωπο με νόμιμη και ειδική εξουσιοδότηση. Η λύση πρέπει να έχει διευθετηθεί πριν από την υπογραφή.

Το συμφωνητικό ορίζει ποσό, σκοπό, διάρκεια, επιτόκιο, χρόνο πληρωμής τόκων, δόσεις, πρόωρη εξόφληση και τυχόν εξασφαλίσεις. Οι τραπεζικές κινήσεις παραπέμπουν στη σύμβαση. Η εταιρεία δεν μπορεί να εκτελεί τη συμφωνία κατά τρόπο που εμποδίζει την ικανοποίηση των υπόλοιπων πιστωτών. Δεν απαιτείται, πάντως, σε κάθε δάνειο εταίρου μια γενική ρήτρα ότι θα πληρωθεί τελευταίος.

Δοσοληπτικός λογαριασμός και παλιές συμβάσεις

Ο δοσοληπτικός λογαριασμός είναι επιλογή για μια πραγματική σειρά αμοιβαίων δανειακών κινήσεων, με αντίστοιχη σύμβαση και παρακολούθηση. Δεν είναι υποχρεωτικός, ούτε δημιουργείται απλώς επειδή ο λογιστής έδωσε αυτή την ονομασία σε μια καρτέλα. Το τέλος 2,40% υπολογίζεται στο μεγαλύτερο χρεωστικό ή πιστωτικό υπόλοιπο του έτους, χωρίς το μεταφερόμενο υπόλοιπο προηγούμενης χρήσης και χωρίς τόκους. Η δήλωση συνδέεται με την κατάρτιση των οικονομικών καταστάσεων και έχει τελική προθεσμία επτά μήνες μετά τη λήξη του φορολογικού έτους.

Καταθέσεις ή αναλήψεις χωρίς ιδιαίτερη συμβατική αιτία μπορεί να υπαχθούν στο τέλος 1,20% που ισχύει για αυτές τις κινήσεις στις κεφαλαιουχικές εταιρείες. Η μικρότερη επιβάρυνση δεν επιτρέπει να εμφανίζεται ένα πραγματικό δάνειο ως απλή ταμειακή κίνηση.

Για παλιά δάνεια, πριν από την 1η Δεκεμβρίου 2024, η αρχική πράξη κρίνεται με το καθεστώς χαρτοσήμου. Το ήδη χρηματοδοτημένο κεφάλαιο δεν επιβαρύνεται ξανά μόνο επειδή παραμένει ανεξόφλητο. Νέες απολήψεις ανοικτού δανεισμού ή μεταβολές που δημιουργούν νέα χρηματοδότηση χρειάζονται χωριστό έλεγχο στο νέο καθεστώς.

Οι εισφορές έχουν διαφορετικό σκοπό

Όταν η Ι.Κ.Ε. δεν αποπληρώνει το δάνειο που έχει λάβει από τον μοναδικό εταίρο της, μπορεί να συμφωνηθεί η κεφαλαιοποίηση ολόκληρης ή μέρους της ανεξόφλητης απαίτησής του. Αντί να επιστραφούν τα χρήματα, η απαίτηση μετατρέπεται σε συμμετοχή στο εταιρικό κεφάλαιο και ενισχύονται τα ίδια κεφάλαια της εταιρείας. Η μετατροπή δεν γίνεται αυτόματα επειδή καθυστέρησε η εξόφληση: απαιτεί απόφαση αύξησης κεφαλαίου, τροποποίηση του καταστατικού, τήρηση των κανόνων αποτίμησης όπου χρειάζεται και τις σχετικές καταχωρίσεις στο Γ.Ε.ΜΗ..

Η αύξηση κεφαλαίου ακολουθεί τις δικές της επιβαρύνσεις, όπως τον φόρο συγκέντρωσης κεφαλαίου, και δεν αναιρεί αναδρομικά το τέλος που όφειλε το αρχικό δάνειο. Για το ποσό που κεφαλαιοποιείται, ο εταίρος παύει να έχει απαίτηση επιστροφής με τους όρους του δανείου. Η μελλοντική επιστροφή της κεφαλαιακής εισφοράς πριν από τη λύση της εταιρείας απαιτεί τη διαδικασία μείωσης κεφαλαίου.

Οι εξωκεφαλαιακές εισφορές της Ι.Κ.Ε. αφορούν παροχές όπως εργασία ή υπηρεσίες, που προσδιορίζονται και αποτιμώνται στο καταστατικό. Δεν είναι χρηματικό δάνειο και δεν επιβαρύνονται ως τέτοιο με 2,40%, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε υποκείμενη παροχή απαλλάσσεται από φόρους. Δεν επιστρέφονται όπως ένα δανεισμένο ποσό και η απαλλαγή από τις σχετικές υποχρεώσεις δεν είναι ελεύθερη. Επομένως, δεν αποτελούν εναλλακτική ονομασία για χρήματα που ο εταίρος θέλει να πάρει πίσω.

Το ομολογιακό παραμένει δυνατότητα της Α.Ε.

Η Ι.Κ.Ε. δεν μπορεί να εκδώσει ομολογιακό δάνειο. Η δυνατότητα αυτή ανήκει στην ανώνυμη εταιρεία στο ελληνικό εταιρικό πλαίσιο, ακόμη και όταν υπάρχει ένας μόνο ομολογιούχος. Η σχετική απαλλαγή από το Ψηφιακό Τέλος δεν μεταφέρεται στην Ι.Κ.Ε. με αλλαγή του τίτλου ενός συμφωνητικού. Η διαφορά αυτή περιγράφει δύο εταιρικές μορφές· δεν αποτελεί από μόνη της λόγο μετατροπής μιας επιχείρησης σε Α.Ε. για την αποφυγή του τέλους.

Ο έλεγχος πριν και μετά το δάνειο

• Ελέγχουμε το καταστατικό και τη δυνατότητα της εταιρείας να εξυπηρετεί τους πιστωτές της.
• Καταγράφουμε την απόφαση του μοναδικού εταίρου και διευθετούμε τη νόμιμη εκπροσώπηση.
• Υπογράφουμε σύμβαση με σαφείς όρους και ρεαλιστικό πρόγραμμα επιστροφής.
• Ο διαχειριστής καταχωρίζει τη σύμβαση στο βιβλίο πρακτικών.
• Μεταφέρουμε και επιστρέφουμε τα χρήματα μέσω τράπεζας, με συγκεκριμένη αιτιολογία.
• Η Ι.Κ.Ε. δηλώνει και αποδίδει εμπρόθεσμα το Ψηφιακό Τέλος.
• Κρατάμε τα στοιχεία επιλογής επιτοκίου και ελέγχουμε τεκμήρια και υποχρεώσεις τεκμηρίωσης.
• Παρακολουθούμε τόκους, παρακράτηση ή παροχή σε είδος, βεβαιώσεις και λογιστικές διαβιβάσεις.

Η μονοπρόσωπη Ι.Κ.Ε. και ο μοναδικός εταίρος της παραμένουν δύο διαφορετικά πρόσωπα. Κάθε μεταφορά χρημάτων χρειάζεται συγκεκριμένη αιτία και απόδειξη. Το δάνειο ολοκληρώνεται με την αποπληρωμή ή, όταν δανειστής είναι ο εταίρος, με τη νόμιμη κεφαλαιοποίηση της απαίτησής του.

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί απόσπασμα της αναλυτικής ύλης του σεμιναρίου «Σύγχρονος Φορολογικός Σχεδιασμός», που συνδιοργανώνουν η ARTION και το TAXHEAVEN.

* Ο Διονύσης Σαμόλης είναι Μέτοχος και μέλος Δ.Σ., Γενικός Διευθυντής της Artion. A.E.

O Παναγιώτης Παπασταύρου είναι Μέτοχος και μέλος Δ.Σ., Διευθυντής Επιμόρφωσης της Artion A.E.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION Α.Ε. (Οιδίποδος 1-3, Χαλάνδρι|+30 210 6009062| www.artion.gr).