Διάλειμμα εργασίας και διακεκομμένο ωράριο

Το γενικό πλαίσιο που διέπει τη χορήγηση διαλείμματος

Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του άρθρου 4 του Π.Δ. 88/1999 , όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 56 του Ν.4808/19-6-2021 :

«1.Όταν ο χρόνος ημερήσιας εργασίας υπερβαίνει τις τέσσερις (4) συνεχόμενες ώρες, χορηγείται διάλειμμα κατ΄ ελάχιστον δεκαπέντε (15) λεπτών και κατά μέγιστον τριάντα (30) λεπτών, κατά τη διάρκεια του οποίου οι εργαζόμενοι δικαιούνται να απομακρυνθούν από τη θέση εργασίας τους. Το διάλειμμα αυτό δεν αποτελεί χρόνο εργασίας και δεν επιτρέπεται να χορηγείται συνεχόμενο με την έναρξη ή τη λήξη της ημερήσιας εργασίας. 2. Οι τεχνικές λεπτομέρειες του διαλείμματος και ιδίως, η διάρκεια και οι όροι χορήγησής του, εφόσον δεν ρυθμίζονται από συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή από την κείμενη νομοθεσία, καθορίζονται στο επίπεδο της επιχείρησης στα πλαίσια της διαβούλευσης μεταξύ του εργοδότη και των εκπροσώπων των εργαζομένων (N.1264/1982 «Για τον εκδημοκρατισμό του Συνδικαλιστικού Κινήματος και την κατοχύρωση των συνδικαλιστικών ελευθεριών των εργαζομένων») ή των εκπροσώπων τους για θέματα υγιεινής και ασφάλειας των εργαζομένων [άρθρα 2 (παράγραφος 4) και 10 του Π.Δ. 17/1996] και σύμφωνα με την γραπτή εκτίμηση κινδύνου [ άρθρο 8 (παράγραφος 1) του Π.Δ. 17/1996 ], στην οποία θα πρέπει να εκτιμώνται και οι κίνδυνοι που συνδέονται με την οργάνωση του χρόνου εργασίας.».

Με τις ρυθμίσεις αυτές που τέθηκαν σε ισχύ από 19/6/2021, το διάλειμμα εργασίας χορηγείται υποχρεωτικά όταν ο χρόνος ημερήσιας εργασίας υπερβαίνει τις τέσσερις (4) συνεχόμενες ώρες, αντί των έξι ( 6) ωρών που προέβλεπε η προϊσχύουσα ρύθμιση.

Επίσης, καθορίζεται η διάρκεια του διαλείμματος και ειδικότερα ο ελάχιστος δυνατός χρόνος διάρκειας δεκαπέντε (15) λεπτών, καθώς και ο μέγιστος δυνατός, διάρκειας τριάντα λεπτών (30) λεπτών. Με την προϊσχύουσα διάταξη προεβλέπετο μόνο ελάχιστος χρόνος διάρκειας δεκαπέντε (15) λεπτών και δεν καθοριζόταν ανώτατος χρόνος διάρκειας του διαλείμματος.

Διευκρινίζεται ότι, οι μισθωτοί που απασχολούνται με συνεχές ωράριο δικαιούνται διαλείμματος και όχι διακοπής.

Το διάλειμμα εργασίας δεν επιτρέπεται να χορηγείται συνεχόμενα με την έναρξη ή τη λήξη της ημερήσιας εργασίας.

Επισημαίνεται ότι, δεν θεωρείται διακοπή ή διάλειμμα η για σωματική ανάγκη απομάκρυνση από την εργασία ή λόγω καταφανούς κινδύνου αναγκαστική απομάκρυνση από την εργασία (Π.Δ. 27 Ιουνίου/4 Ιουλίου 1932).

Η επέκταση του ωραρίου του εργαζόμενου λόγω της προσθήκης του χρόνου διάρκειας του διαλείμματος δεν λογίζεται ως υπερεργασία, ούτε ως υπερωρία (`Αρειος Πάγος 517/2019).

Το διάλειμμα εργασίας (αν δεν υπάρχει διαφορετική συμφωνία) παρατείνει τον ημερήσιο χρόνο απασχόλησης και επί χορήγησης διαλείμματος διάρκειας 30 λεπτών διαμορφώνεται για παράδειγμα σε 08:00 - 16:30, οπότε η τυχόν υπερεργασία θα αφορά το χρονικό διάστημα από 16:31 έως 17:30, ενώ η υπερωρία στο συγκεκριμένο παράδειγμα θα ξεκινά από 17:31 και διαρκεί κατ΄ ανώτατο χρονικό όριο έως τις 21:30 με τις νέες ρυθμίσεις του άρθρου 7 του N.5239/17-10-2025 (άρθρο 194 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου Π.Δ. 62/2025).

Διάλειμμα εργασίας και ψηφιακό ωράριο εργασίας

Το διάλειμμα δηλώνεται στο έντυπο «Δήλωση Μεταβολής Στοιχείων Εργασιακής Σχέσης», επιλέγοντας:

α. την αντίστοιχη τιμή ΝΑΙ/ΟΧΙ στο πεδίο «ΕΝΤΟΣ ΩΡΑΡΙΟΥ» και

β. θέτοντας τα λεπτά στο πεδίο «ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ».

Διάλειμμα (Λεπτά), π.χ. ενδεικτικά 15΄ ή πχ 30΄.

Εντός Ωραρίου (Ναι / Όχι),

[Ναι] όταν το διάλειμμα παρέχεται εντός ωραρίου ή

[Όχι] όταν το διάλειμμα παρέχεται με παράταση του ωραρίου.

Στη δήλωση του ωραρίου απασχόλησης του εργαζόμενου, είτε με «Σταθερό Εβδομαδιαίο», είτε με «Μεταβαλλόμενο/ Τροποποιούμενο ανά Ημέρα» συμπληρώνεται το συμβατικό ωράριο απασχόλησης, ανεξάρτητα αν το διάλειμμα είναι εντός ή εκτός ΩΡΑΡΙΟΥ, αν δηλαδή παρατείνει ή όχι το ωράριο εργασίας.

Παράδειγμα:

Εργαζόμενος πλήρως απασχολούμενος με εβδομαδιαία ωράριο ΔΕΥΤΈΡΑ έως ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 08:00 - 16:00 και με διάλειμμα 30 λεπτών ΕΚΤΟΣ ωραρίου θα δηλωθεί ως εξής: Στο Έντυπο «Δήλωση Μεταβολής Στοιχείων Εργασιακής Σχέσης» συμπληρώνεται:

• Στο πεδίο ΕΝΤΟΣ ΩΡΑΡΙΟΥ : ΟΧΙ,
• στο πεδίο ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ : 30 και
• στο Έντυπο Οργάνωσης χρόνου Εργασίας «Σταθερό Εβδομαδιαίο» ή «Μεταβαλλόμενο/ Τροποποιούμενο ανά Ημέρα» συμπληρώνεται το συμβατικό ωράριο για κάθε ημέρα εργασίας: 08:00 - 16:00 και όχι 08.00 - 16:30.

Χρόνος εργασίας και διάλειμμα

Οι σχετικές διατάξεις για τη χορήγηση του διαλείμματος διέπονται από βασικούς κανόνες που αφορούν στη βελτίωση της ασφάλειας και υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία (βλέπε και Οδηγία 2033/88/ΕΚ). Ως εκ τούτου, η λήψη διαλείμματος έχει ως θεμελιώδη στόχο τη μείωση της καταπόνησης από την εργασία, τηρώντας πάντοτε τα νομίμως προβλεπόμενα χρονικά όρια εργασίας. Σύμφωνα με το άρθρο 652 του Αστικού Κώδικα, στο διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη είναι να καθορίζει τις συνθήκες και τους όρους εργασίας, τον τόπο, το χρόνο, τον τρόπο, τη διάρθρωση της εργασίας και τις λοιπές λεπτομέρειες για την εύρυθμη λειτουργία της επιχείρησης του προς επίτευξη των σκοπών της. Η μεταβολή του ωραρίου εργασίας εναπόκειται στο διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη, το οποίο, όμως, πρέπει να ασκείται καλόπιστα και όχι καταχρηστικά και να μην αντίκειται σε διάταξη νόμου ή συμφωνίας. Η απόφαση 898/1977 του Αρείου Πάγου έχει δεχθεί ότι δεν αποτελεί βλαπτική μεταβολή της συμβάσεως εργασίας η άσκηση εκ μέρους του εργοδότη του διευθυντικού του δικαιώματος περί καθορισμού του χρόνου παροχής της εργασίας, εκτός αν το δικαίωμα του αυτό έχει αποκλεισθεί νόμο, όρο ατομικής σύμβασης εργασίας, κ.λπ.. Κατά συνέπεια, ο καθορισμός του χρόνου, εντός του οποίου κατά τη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας ο μισθωτός πρέπει να παρέχει την εργασία του ανήκει στο διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη, εκτός αν αυτό αντίκειται προς το νόμο ή τη σύμβαση εργασίας, κατά τα ανωτέρω οριζόμενα. Η απασχόληση των εργαζομένων θα πρέπει να εντάσσεται εντός του πλαισίου των καθηκόντων που προβλέπονται από τις συμβάσεις εργασίας τους, τηρουμένων των σχετικών ρυθμίσεων για τα χρονικά όρια εργασίας και ειδικότερα των διατάξεων που αφορούν τις εβδομαδιαίες αναπαύσεις, το ημερήσιο διάλειμμα, την ημερήσια ανάπαυση, κ.λπ..

Ως χρόνος εργασίας νοείται ο χρόνος κατά τη διάρκεια του οποίου ο εργαζόμενος μπορεί, αλλά και οφείλει να παράσχει την εργασία του. Το Π.Δ. 88/1999, το οποίο εκδόθηκε σε συμμόρφωση προς την οδηγία 93/104/ΕΚ, ορίζει ως χρόνο εργασίας: «κάθε περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας ο εργαζόμενος ευρίσκεται στην εργασία, στη διάθεση του εργοδότη και ασκεί τη δραστηριότητα ή τα καθήκοντά του, σύμφωνα με τις ισχύουσες ρυθμίσεις, για κάθε κατηγορία εργαζομένων» (άρθρο 2). Στην παρ. 1 του άρθρου 14 του Π.Δ. της 27-6/4-7-1932 (ΦΕΚ Α΄ 212/4-7-1932) «περί κωδικοποιήσεως και συμπληρώσεως των περί οκταώρου εργασίας διατάξεων», όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 6 του Ν.Δ. 3789/1957 , ορίζεται ότι ως ώρες εργασίας θεωρούνται οι πραγματικές, στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνονται οι διακοπές ή τα διαλείμματα εργασίας. Έτσι, ο χρόνος του διαλείμματος κατά τη διάρκεια της εργασίας δεν αποτελεί, κατά κανόνα, χρόνο εργασίας, δηλαδή της εκπλήρωσης από αυτόν της συμβατικής του υποχρέωσης έναντι του εργοδότη του, κατά την έννοια του άρθρου 652 του Αστικού Κώδικα, αλλά χρόνο διατιθέμενο από τον εργαζόμενο, εκτός αν υπάρχει ειδική αντίθετη διάταξη ή σχετική συμφωνία (`Αρειος Πάγος 517/2019, 1087/2008).

Χορήγηση διαλείμματος εξ ελευθεριότητας του εργοδότη στον εργάσιμο χρόνο χωρίς παράταση του ωραρίου

Στην περίπτωση που το διάλειμμα εργασίας χορηγείται εξ ελευθεριότητας, σε όλο το προσωπικό της επιχείρησης γενικώς, ομοιομόρφως και μακροχρονίως, κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας και χωρίς παράταση τουωραρίου και χωρίς στην ατομική σύμβαση εργασίας να εμπεριέχεται ρήτρα επιφύλαξης της εν λόγω παροχής από την πλευρά του εργοδότη, είναι δυνατόν να τεθεί από την πλευρά των εργαζομένων θέμα επιχειρησιακής συνήθειας στην περίπτωση που μονομερώς ο εργοδότης αποφασίσει να παρατείνει το ωράριο εργασίας κατά χρόνο ίσο με τη χρονική διάρκεια του διαλείμματος.

Στο πλαίσιο αυτό, οι εξ ελευθεριότητας χορηγούμενες παροχές, όπως εν προκειμένω η χορήγηση του διαλείμματος, χωρίς παράταση του ωραρίου εργασίας, έχουν καταστεί πλέον όροι των ατομικών συμβάσεων εργασίας και τροποποιούνται μόνο με εκ νέου ατομική σύμβαση εργασίας, που απαιτεί την ελεύθερη σύμφωνη γνώμη των εργαζομένων για οποιαδήποτε τροποποίηση της (ατομικής σύμβασης). Αν εργαζόμενος αποδεχθεί τη μεταβολή (ακόμη και σιωπηρά), συνάπτεται νέα σύμβαση τροποποιητική της αρχικής, η οποία είναι έγκυρη εφ΄ όσον δεν αντιβαίνει σε απαγορευτική διάταξη νόμου, όρου Σ.Σ.Ε., κ.λπ..

Ατύχημα κατά τη διάρκεια του διαλείμματος

Στο νόμο δεν ορίζεται ποια από τα ατυχήματα είναι εργατικά. Στους εννοιολογικούς προσδιορισμούς του άρθρου 8 του Α.Ν. 1846/1951 και στην παρ. 4 αυτού, η έννοια του όρου «ατύχημα» αποδίδεται με τη φράση «το εν τη εργασία ή εξ αφορμής ταύτης βίαιων συμβάν και την επαγγελματική ασθένεια». Για τον παραπάνω λόγο, η ασφαλιστική πρακτική και κυρίως η νομολογία των δικαστηρίων έχουν προσδιορίσει τις περιπτώσεις που, με ορισμένες προϋποθέσεις, ένα ατύχημα μπορεί να χαρακτηριστεί σαν εργατικό. Εργατικά χαρακτηρίζονται εκτός των άλλων και τα ατυχήματα που γίνονται κατά τα διαλείμματα της εργασίας ή την μεσημεριανή διακοπή οπωσδήποτε μέσα στο χώρο της εργασίας και κατά περίπτωση μετά την απομάκρυνση από το χώρο αυτό.

Η απομάκρυνση του ασφαλισμένου από το χώρο της εργασίας θεωρείται ότι διακόπτει τον τοπικό και χρονικό σύνδεσμο με την εργασία όταν αποδεικνύεται ότι οφείλεται σε ατομική πρωτοβουλία του ασφαλισμένου αντίθετη με τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από τη σχέση που τον συνδέει με τον εργοδότη του ή σε πρωτοβουλία που έχει σαν σκοπό την ικανοποίηση προσωπικών του αναγκών που δεν είναι άμεσες και επείγουσες. Η μετάβαση του ασφαλισμένου σε εστιατόριο, που βρίσκεται κοντά στον τόπο της εργασίας του για να γευματίσει, να ικανοποιήσει δηλαδή μια βασική βιοτική του ανάγκη, είναι δικαίωμά του όταν η επιχείρηση δεν του εξασφαλίζει τροφή και δεν διακόπτει ούτε τον τοπικό ούτε το χρονικό σύνδεσμο με την εργασία. Για το λόγο αυτό τυχόν ατύχημα που θα πάθει ο ασφαλισμένος κατά την επιστροφή του από το συντομότερο δρομολόγιο και χωρίς παρεκκλίσεις χαρακτηρίζεται ως εργατικό ατύχημα (Εγκύκλιος Ι.Κ.Α. 45/24-6-2010, Εγκύκλιος Ι.K.A. 22/2-3-2004 Έγγραφο Υπουργείου Εργασίας 37615/23-3-1965).

Διακεκομμένο ωράριο εργασίας

Νομοθετικό πλαίσιο

Αν δεν προβλέπεται κάτι διαφορετικό από νομοθετική ρύθμιση, υπουργική απόφαση, Σ.Σ.Ε., Κανονισμό Εργασίας, κατά την κατάρτιση της σύμβασης εργασίας ή κατά τη διάρκεια της ο εργοδότης και ο μισθωτός μπορούν με έγγραφη ατομική σύμβαση να συμφωνήσουν διακεκομμένο ωράριο εργασίας και η δεδομένη αυτή συμφωνία να αποτυπωθεί ως όρος στην ατομική σύμβαση εργασίας.

Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις της παραγράφου 3 του άρθρου 4 του Π.Δ. 88/1999 , όπως προστέθηκε με το άρθρο 56 του Ν.4808/19-6-2021 :

«3. Εργαζόμενοι, που απασχολούνται κατά πλήρες ημερήσιο, αλλά διακεκομμένο ωράριο για όλες ή μερικές ημέρες της εβδομάδας, δικαιούνται αναπαύσεως, ενδιαμέσως μεταξύ των τμημάτων του ωραρίου τους, που δεν μπορεί να είναι μικρότερη από τρεις (3) ώρες».

Η σύννομη θέσπιση με την έναρξη της εργασιακής σχέσης, καθώς και η τροποποίηση του πλήρους ημερησίου ωραρίου κατά τη διάρκεια αυτής, από συνεχές σε διακεκομμένο, είναι δυνατόν να λάβει χώρα υπό τις εξής προϋποθέσεις:

• να συναινέσει έστω και σιωπηρά ο εργαζόμενος,
• να υπάρχει σχετικός όρος στην ατομική σύμβαση εργασίας του μισθωτού (ότι το ωράριο εργασίας δύναται να είναι συνεχές ή διακεκομμένο κατά την κρίση του εργοδότη και σύμφωνα με τις ανάγκες της επιχείρησης),
• να μην προβλέπεται κάτι διαφορετικό από Σ.Σ.Ε., Κανονισμό Εργασίας, ατομική σύμβαση εργασίας και
• ο χρόνος αναπαύσεως, ενδιαμέσως μεταξύ των τμημάτων του ωραρίου τους, δεν μπορεί να είναι μικρότερος από τρεις (3) ώρες.

Στην περίπτωση, πάντως, που δεν υπάρχει σχετικός όρος στη σύμβαση εργασίας, είναι δυνατόν να μετατραπεί το πλήρες σε διακεκομμένο ωράριο, αρκεί να αποδεχθεί τη μεταβολή (ακόμη και σιωπηρά) ο εργαζόμενος και να μην αντιδράσει θέτοντας θέμα βλαπτικής μεταβολής των όρων της σχέσης εργασίας του, οπότε στην περίπτωση αυτή (της αποδοχής της μεταβολής) συνάπτεται νέα σύμβαση τροποποιητική της αρχικής, η οποία είναι έγκυρη εφ΄ όσον δεν αντιβαίνει σε απαγορευτική διάταξη νόμου, κ.λπ..

Τέσσερα (4) χτυπήματα της ψηφιακής κάρτας εργασίας των εργαζομένων σε επίπεδο ημέρας στο σπαστό ωράριο

Στην παρούσα φάση δεν υποστηρίζεται το διακεκομμένο ωράριο και ο μηχανισμός Κάρτας Εργασίας του Π.Σ. Εργάνη μπορεί να δεχτεί τις «διπλές» υποβολές γεγονότων έναρξης (ή λήξης) εργασίας ανά ημέρα και εργαζόμενο, χωρίς πρόβλημα για το σύστημα. Στην περίπτωση αυτή, για κάθε εργαζόμενο λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία της τελευταίας (πιο πρόσφατης) υποβολής γεγονότος έναρξης (ή λήξης). Βρίσκονται σε εξέλιξη οι διεργασίες για τα επόμενα βήματα, ώστε να υποστηρίζεται το διακεκομμένο ωράριο ή η πρόσθετη εργασία στους μερικώς απασχολούμενους, το χρονοδιάγραμμα κάθε φάσης καθορίζεται από το Υπουργείο Εργασίας. Αν η επιχείρηση επιθυμεί να εξάγει στοιχεία για όσους έχουν διακεκομμένο ωράριο, μπορεί να έχει πρόσβαση στα πολλά χτυπήματα, ανά ημέρα, από:

το μενού «Κάρτα Εργασίας», [Αναζήτηση], κατάσταση υποβολής [Υποβληθείσα], Α.Φ.Μ. Εργαζόμενου, ημερομηνίες από.... έως......, όπου και εμφανίζονται για κάθε εργαζόμενο με διακεκομμένο ωράριο όλες οι υποβολές έναρξης και λήξης ανά ημέρα.

Διευκρινίζεται ότι, ο αριθμός των χτυπημάτων της ψηφιακής κάρτας εργασίας των εργαζομένων σε επίπεδο ημέρας θα πρέπει να είναι ζυγός αριθμός. Ειδικότερα, θα πρέπει να είναι τέσσερα (4) τα χτυπήματα της ψηφιακής κάρτας εργασίας, στην περίπτωση που ο εργαζόμενος εργάζεται με διακεκομμένο (σπαστό) ωράριο εργασίας στις κτιριακές εγκαταστάσεις της επιχείρησης, στην οποία περίπτωση θα πρέπει να σημάνει την κάρτα του κατά την πρώτη είσοδο και κατά την τελευταία έξοδο, τόσο του πρώτου, όσο και του δεύτερου τμήματος του ωραρίου του. Ευνόητο είναι ότι, σε καμία περίπτωση δεν λαμβάνονται υπόψη τυχόν ενδιάμεσα χτυπήματα (Εγκύκλιος Υπ. Εργασίας Α.Π. 37271 /21-06-2024).

Διακεκομμένο ωράριο εργασίας μισθωτών καταστημάτων

Που λειτουργούν με διακεκομμένο ωράριο

Στην παρ. 6 του άρθρου 42 του Ν.1892/1990 ορίζεται ότι:

«Οι μισθωτοί των καταστημάτων (εμπορικά καταστήματα, κουρεία, κομμωτήρια, ινστιτούτα αισθητικής, βαφεία, καθαριστήρια, πλυντήρια, σιδηρωτήρια, στιλβωτήρια, καταστήματα κέντρων διασκέδασης, χορευτικά κέντρα, λέσχες, ταβέρνες, εστιατόρια, μαγειρεία, ζαχαροπλαστεία, μπαρ, καφενεία, γαλακτοπωλεία, κυλικεία και συναφή καταστήματα όλης της χώρας ) που λειτουργούν με διακεκομμένο ωράριο για όλες ή μερικές ημέρες της εβδομάδας, δικαιούνται μεσημβρινής αναπαύσεως που δεν μπορεί να είναι μικρότερη από τρεις ώρες».

Συνεχούς ημερήσιας λειτουργίας

Η παράγραφος 6 του άρθρου 42 του Ν. 1892/1990, η οποία εξακολουθεί να είναι σε ισχύ και μετά τις ρυθμίσεις του Ν. 4093/2012, προβλέπει ότι οι εργαζόμενοι των καταστημάτων που λειτουργούν με διακεκομμένο ωράριο δικαιούνται μεσημβρινή ανάπαυση που δεν μπορεί να είναι μικρότερη των τριών ωρών.

Σχετικά με τη δυνατότητα υιοθέτησης διακεκομμένου ωραρίου εργασίας απασχολουμένων σε καταστήματα που εφαρμόζουν συνεχές ωράριο ημερήσιας λειτουργίας διευκρινίζεται ότι, από την 12/11/2012, σύμφωνα με τη διάταξη της περίπτωσης 2 της υποπαραγράφου ΙΑ.10 του άρθρου πρώτου του Ν. 4093/2012, είναι δυνατόν στο πλαίσιο της οργάνωσης του ημερήσιου χρόνου εργασίας να καθορίζεται μεσημβρινή ανάπαυση τουλάχιστον τριών (3) ωρών και για τους εργαζομένους καταστημάτων των οποίων η ημερήσια λειτουργία ακολουθεί συνεχές ωράριο.

Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να υπάρχει ρητός όρος στη σύμβαση εργασίας, για την εφαρμογή διακεκομμένου ωραρίου εργασίας, προκειμένου να παρέχεται ασφάλεια δικαίου για τον εργαζόμενο. Η οργάνωση του ημερήσιου χρόνου εργασίας, κατ΄ αυτόν τον τρόπο, από τον εργοδότη, υπόκειται στον περιορισμό του άρθρου 281 του Αστικού Κώδικα [Ερμηνευτική Εγκύκλιος Υπουργείου Εργασίας 26352/839/28-11-2012 (ΑΔΑ: Β4ΣΘΛ-3ΡΨ)].

Η απαγόρευση εφαρμογής διακεκομμένου ωραρίου αφορά την εργάσιμη εβδομάδα των 5 ή 6 ημερών και όχι και την κατ΄ εξαίρεση απασχόληση κατά την Κυριακή

Για την εργασία κατά την Κυριακή και τις λοιπές νόμιμες αργίες έχει ληφθεί ειδική και αυτοτελής νομοθετική πρόνοια με διατάξεις αναγκαστικού δικαίου, οι οποίες δεν συσχετίζουν την εργασία της Κυριακής με το εβδομαδιαίο ωράριο (Ολομέλεια Αρείου Πάγου 387/1969, ΔΕΝ 1969 και 860). Δεν μπορεί, όμως, να ισχύσει το ίδιο για το Σάββατο (ή άλλη 6η ημέρα ανάπαυσης λόγω πενθημέρου).

Η απαγόρευση εφαρμογής διακεκομμένου ωραρίου αφορά την εργάσιμη εβδομάδα των 5 ή 6 ημερών (ή τις εργάσιμες ημέρες του δεκαπενθημέρου, μηνός, κ.λπ.) και όχι και την κατ΄ εξαίρεσιν απασχόληση κατά την 7η ημέρα της εβδομάδος (Κυριακή), η οποία κατά την νομολογία κείται εκτός της εβδομάδος (`Αρειος Πάγος 387/1969 -ΔΕΝ 1969 σ. 603).

Στο πλαίσιο αυτό, η απασχόληση κατά την Κυριακή (όσον αφορά τις επιχειρήσεις που υπάγονται στην απαγόρευση λειτουργίας κατά Κυριακή και αργία και δεν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις του άρθρου 7 του Β.Δ. 748/1966 και εκτάκτως απασχολούν το προσωπικό τους κατά Κυριακή και αργία), επί λιγότερες ώρες του ισχύοντος κατά τις εργάσιμες ημέρες πλήρους ωραρίου, ήτοι εν προκειμένω το ωράριο απασχόλησης ακόμη και μέχρι τέσσερις (4) ώρες, είναι δυνατόν να καθορισθεί, στην περίπτωση αυτή εκτός από συνεχές και διακεκομμένο.

Διάλειμμα εργασίας και διακεκομμένο ωράριο στη μερική και εκ περιτροπής απασχόληση

Διάλειμμα εργασίας και διακεκομμένο ωράριο στη μερική απασχόληση

Στην περίπτωση απασχόλησης εργαζόμενου με καθεστώς μερικής απασχόλησης, όπου το ημερήσιο ωράριο εργασίας είναι διάρκειας μεγαλύτερης των τεσσάρων (4) ωρών, οφείλεται να χορηγηθεί το διάλειμμα σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 56 του Ν. 4808/19-6-2021 , στην οποία ορίζεται ότι:

«Όταν ο χρόνος ημερήσιας εργασίας υπερβαίνει τις τέσσερις (4) συνεχόμενες ώρες, χορηγείται διάλειμμα κατ΄ ελάχιστον δεκαπέντε (15) λεπτών και κατά μέγιστον τριάντα (30) λεπτών».

Κατά συνέπεια, στην περίπτωση που εργαζόμενος απασχολείται, για παράδειγμα, με ημερήσιο ωράριο 9.00 έως 13.00, δεν υφίσταται υποχρέωση χορήγησης διαλειμματος, με δεδομένο ότι δεν απασχολείται άνω των τεσσάρων (4) ωρών συνεχόμενα. `Αρα, όταν ο ημερήσιος χρόνος εργασίας του μερικώς απασχολούμενου δεν υπερβαίνει τις τέσσερις (4) ώρες, δεν είναι υποχρεωτική η χορήγηση διαλείμματος.

Αντίθετα, όταν το ημερήσιο ωράριο εργασίας του μερικώς απασχολούμενου μισθωτού είναι για παράδειγμα 9.00 έως 14.00, υφίσταται υποχρέωση χορήγησης διαλειμματος από 19/6/2021 και εφεξής, οπότε αν το διάλειμμα έχει ορισθεί στο ελάχιστο δυνατό όριο διάρκειας δεκαπέντε (15) λεπτών, π.χ. από 11.30 έως 11.45, το ημερήσιο ωράριο σύννομα διαμορφώνεται σε 9.00 έως 14.15.

Με την προϊσχύουσα διάταξη του άρθρου 4 του Π.Δ.88/1999, οριζόταν ότι διάλειμμα τουλάχιστον 15 λεπτών χορηγείτο όταν ο χρόνος ημερησίας εργασίας υπερέβαινε τις έξι (6) ώρες.

Στην παρ. 7 του άρθρου 38 του Ν.1892/1990 ορίζονται τα εξής:

«Αν η μερική απασχόληση έχει καθοριστεί με ημερήσιο ωράριο μικρότερης διάρκειας από το κανονικό, η παροχή της συμφωνημένης εργασίας των μερικώς απασχολούμενων πρέπει να είναι συνεχόμενη και να παρέχεται μία φορά την ημέρα. Η διάταξη του προηγούμενου εδαφίου δεν εφαρμόζεται στους οδηγούς αυτοκινήτων μεταφοράς μαθητών, νηπίων και βρεφών και στους συνοδούς αυτών που εργάζονται στα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, στους παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς και στα νηπιαγωγεία, καθώς και στους καθηγητές που εργάζονται στα φροντιστήρια ξένων γλωσσών και μέσης εκπαίδευσης».

Αξίζει να επισημανθεί ότι, η κατάτμηση του ωραρίου των μερικώς απασχολουμένων συνιστά παράβαση ατομικού χαρακτήρα, η οποία έχει κατηγοριοποιηθεί ως «υψηλή» και επισύρει πρόστιμο ύψους 950,00 € ανά θιγόμενο εργαζόμενο, σύμφωνα με την Υ.Α. 80016/2022 (ΦΕΚ Β΄ 4629/ 1-9-2022).

Το διακεκομμένο ωράριο εργασίας δεν είναι σύννομο να εφαρμόζεται στους μερικώς απασχολούμενους μισθωτούς, στην περίπτωση που η κατανομή του εβδομαδιαίου ωραρίου της μερικής απασχόλησης στη διάρκεια μιας εργάσιμης ημέρας εμφανίζει ωράριο μικρότερο από εκείνο του συγκρίσιμου εργαζόμενου (πλήρως απασχολουμένου). Αν σε κάποια ημέρα της εβδομάδας ο μερικώς απ ασχολούμενος εμφανίζει ωράριο εργασίας ίσο με εκείνο του συγκρίσιμου (πλήρως) απασχολουμένου, είναι καθόλα νόμιμο το διακεκομμένο ωράριο εργασίας κατά την ημέρα αυτή.

Για παράδειγμα, μερικώς απασχολούμενος επί πενθήμερο, με εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας 24 ωρών, οι ώρες ημερήσιας εργασίας του κατανέμονται ως εξής:

Το διακεκομμένο ωράριο εργασίας είναι σύννομο να εφαρμοσθεί μόνο κατά την ημέρα Δευτέρα, όπου ο μερικώς απασχολούμενος εμφανίζει ημερήσιο ωράριο εργασίας οκτώ (8) ωρών, που είναι ίσο με εκείνο του συγκρίσιμου εργαζόμενου, οπότε και μπορεί να διαμορφωθεί για παράδειγμα σε 9.00 - 13.00 και 16.00 - 20.00 χωρίς τη χορήγηση διαλείμματος. Κατά τις ημέρες από Τρίτη έως Παρασκευή, όπου το ημερήσιο ωράριο εργασίας ορίζεται σε τέσσερις (4) ώρες, απαγορεύεται το διακεκομμένο ωράριο και δεν είναι υποχρεωτική η χορήγηση διαλείμματος.

Διάλειμμα εργασίας και διακεκομμένο ωράριο στην εκ περιτροπής απασχόληση

Με δεδομένο ότι ο εκ περιτροπής απασχολούμενος εργάζεται κατά λιγότερες ημέρες εργασίας με πλήρες ημερήσιο ωράριο, με αποτέλεσμα ο χρόνος ημερήσιας εργασίας του να υπερβαίνει τις τέσσερις (4) συνεχόμενες ώρες, του χορηγείται υποχρεωτικά διάλειμμα κατ΄ ελάχιστον δεκαπέντε (15) λεπτών και κατά μέγιστον τριάντα (30) λεπτών.

Στην παρ. 7 του άρθρου 38 του Ν.1892/1990, όπως ισχύει, ορίζονται τα εξής:

«Αν η μερική απασχόληση έχει καθοριστεί με ημερήσιο ωράριο μικρότερης διάρκειας από το κανονικό, η παροχή της συμφωνημένης εργασίας των μερικώς απασχολούμενων πρέπει να είναι συνεχόμενη και να παρέχεται μία φορά την ημέρα».

`Αρα, ευθέως εκ της ανωτέρω διάταξης προκύπτει ότι στη περίπτωση που το ημερήσιο ωράριο είναι πλήρες, όπως εν προκειμένω στην εκ περιτροπής εργασία (λιγότερες ημέρες εργασίας κατά πλήρες ημερήσιο ωράριο), είναι δυνατόν το ωράριο να είναι διακεκομμένο. Συνεπώς, για τους εκ περιτροπής απασχολούμενους είναι δυνατόν να εφαρμοσθεί διακεκομμένο ωράριο εργασίας, εκτός βεβαίως αν η δυνατότητα αυτή έχει αποκλεισθεί από νόμο, Σ.Σ.Ε., όρο ατομικής σύμβασης εργασίας, κ.λπ.. Έστω για παράδειγμα εκ περιτροπής απασχολούμενος επί τριήμερο (Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή), με ημερήσιο ωράριο εργασίας οκτώ (8) ωρών από 10.00 - 18.30, με παράταση του χρόνου εργασίας λόγω χορήγησης διαλείμματος μισής ώρας από 14.00 - 14.30, ως παρατίθεται αναλυτικά στον κάτωθι πίνακα:

Διακεκομμένο ωράριο εργασίας είναι σύννομο να εφαρμοσθεί και κατά τις ανωτέρω τρεις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας, όπου ο εκ περιτροπής απασχολούμενος εμφανίζει ημερήσιο ωράριο εργασίας οκτώ (8) ωρών, οπότε και μπορεί να διαμορφωθεί για παράδειγμα σε 10.00 - 14.00 και 17.00 - 21.00 χωρίς τη χορήγηση διαλείμματος.

Κυρώσεις επί παραβάσεων

Η μη χορήγηση διαλείμματος κατά παρέκκλιση των διατάξεων του άρθρου 4 του Π.Δ. 88/1999 χαρακτηρίζεται ως γενική παράβαση και επισύρει πρόστιμο από 500,00 έως 3.000,00€, ανεξάρτητα από αριθμό θιγομένων, σύμφωνα με την υπουργική απόφαση 80016/2022 (ΦΕΚ Β΄ 4629/1-9-2022). Αξίζει να επισημανθεί ότι, από τη γραμματική διατύπωση της υπουργικής αυτής απόφασης, προβλέπονται κυρώσεις επί μη χορήγησης διαλειμματος και όχι επί μη ακριβούς τήρησης του χρόνου του διαλειμματος.

Επίσης, η μη χορήγηση ελάχιστου χρόνου διακοπής της ημερήσιας εργασίας σε κατάστημα κατά παρέκκλιση των διατάξεων της παρ. 6 του άρθρου 42 του Ν. 1892/1990 (ΦΕΚ Α΄ 101) και της παρ. 2 της Υποπ. ΙΑ.10. του άρθρου πρώτου του Ν. 4093/2012 (ΦΕΚ Α΄ 222) χαρακτηρίζεται ως γενική παράβαση και επισύρει πρόστιμο από 500,00 έως 3.000,00 € ανεξάρτητα από αριθμό θιγομένων, σύμφωνα πάντα με την υπουργική απόφαση 80016/2022 (ΦΕΚ Β 4629/1-9-2022).

Επισημαίνεται ότι, για παραβάσεις σημαντικές σε επιχείρηση που απασχολεί προσωπικό στον ελεγχόμενο τόπο εργασίας:

• από 1 έως 10 άτομα: πρόστιμο 500,00 €,
• από 11 έως 20 άτομα: πρόστιμο 800,00 €,
• από 21 έως 50 άτομα: πρόστιμο 1.500,00 €,
• από 51 έως 150 άτομα: πρόστιμο 2.000,00 €,
• από 151 έως 250 άτομα: πρόστιμο 2.500,00 € και
• από 251 και άνω άτομα: πρόστιμο 3.000,00 €.

Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το ομότιτλο άρθρο του κ. Πέτρου Ραπανάκη που δημοσιεύθηκε στο τεύχος Ιανουαρίου του περιοδικού Epsilon7. Στο πλήρες κείμενο, μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά και στο διάλειμμα εργασίας προσωπικού καταστημάτων περιοχής τέως διοικήσεως πρωτευούσης, το διάλειμμα εργασίας σε εργαζόμενους επισιτιστικών επιχειρήσεων, το διάλειμμα εργασίας οδηγών και στο διακεκομμένο ωράριο εργασίας σε ειδικές κατηγορίες εργαζομένων.