Σε άρθρο γνωστής εφημερίδας (Καθημερινή, 9/11/2025), με τίτλο «παγίδα για τις μελλοντικές συντάξεις οι μικρές εισφορές», τονίζεται το πόσο χαμηλό είναι το ποσοστό των ελεύθερων επαγγελματιών που έχουν ενταχθεί στις υψηλές ασφαλιστικές κατηγορίες (τέταρτη, πέμπτη, έκτη), αλλά και η ύπαρξη μισθωτών που αποδέχονται να εισπράττουν «μαύρα» ένα ποσοστό των αποδοχών που τους καταβάλλεται. Έτσι, από το 1.423.532 ελεύθερων επαγγελματιών και αγροτών, μόλις 20.529 είναι εγγεγραμμένοι στην 4η κατηγορία, μόνο 10.386 στην 5η και μόνο 13.189 στην έκτη (μηνιαία επιβάρυνση γύρω στα 670 ευρώ).
Η ουσία είναι πως ενώ οι εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών ανέρχονταν στα 490 ευρώ πριν το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, σήμερα έχουν κατεβεί κατά μέσο όρο σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα, παρά την επίδραση του πληθωρισμού κατά το ενδιάμεσο χρονικό διάστημα!
Ένας επιπλέον λόγος που χτυπά το καμπανάκι του κινδύνου για τις μελλοντικές συντάξεις είναι η οικονομική κρίση που έπληξε την ελληνική οικονομία κατά την προηγούμενη δεκαετία, κατά την οποία μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων είτε έμεινε για κάποια χρόνια άνεργο, είτε εργαζόταν σε καθεστώς μερικής απασχόλησης (πέραν αυτού, ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να παρατηρείται η είσοδος των νέων στον εργασιακό βίο σε μεγαλύτερες ηλικίες). Ενδεικτικό είναι το στοιχείο ότι ενώ το 2025 το ποσοστό ανεργίας στη χώρα μας κινείται σε μονοψήφιο επίπεδο, το 2013 είχε εκτιναχθεί στο 27,5% και το 2018 στο 19,3%.
Πώς μεταφράζονται όλα αυτά; Ότι επειδή το ύψος των ετών ασφάλισης και το ποσό των εισφορών που έχουν καταβληθεί επηρεάζουν το ποσό της σύνταξης, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των συμπολιτών μας θα βρεθεί με πολύ χαμηλές αποδοχές όταν αφυπηρετήσει, άσχετα με το αν οι ελληνικές κυβερνήσεις θα ανακοινώνουν «καλές ειδήσεις» για τους συνταξιούχους.
Επίσης, με δεδομένο το χαμηλό επίπεδο των συντάξεων που θα προκύψει, πολλοί εργαζόμενοι που δεν ασκούν χειρωνακτικά επαγγέλματα θα συνεχίσουν να εργάζονται και μετά το 67ο έτος της ηλικίας τους, άρα θα συνεχίσουν να καταβάλουν ασφαλιστικές εισφορές και μετά το 67ο έτος τους (πρόκειται για μια έμμεση μείωση της σύνταξης που θα εισπράττουν).
Και όλα αυτά, βέβαια, μέσα σε ένα περιβάλλον έντονου δημογραφικού προβλήματος -με ότι αυτό συνεπάγεται για τα οικονομικά του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης- που θα επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Βασικά συμπεράσματα
Πρώτον, το κράτος θα συνεχίσει να καταβάλει συντάξεις, πλην, όμως, αυτό προβλέπεται να γίνει με μάλλον χειρότερους όρους (λόγω δημογραφικού), τόσο σε ότι αφορά τα όρια ηλικίας, όσο και ενδεχομένως σε ότι αφορά τα ποσά των καταβαλλόμενων συντάξεων.
Δεύτερον, η συνέχιση της εργασίας και μετά τη συνταξιοδότηση δεν μπορεί να διαρκέσει για πολλά χρόνια, οπότε το πρόβλημα της χαμηλής σύνταξης και της ανάγκης προσαρμογής των ηλικιωμένων σε σαφώς χαμηλότερα καταναλωτικά πρότυπα από αυτά που είχαν συνηθίσει παραμένει, απλά θα διαρκέσει για κάπως μικρότερο χρονικό διάστημα. Επίσης, παραμένει η ανάγκη των γονέων και των παππούδων να υποστηρίζουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους, ή έστω να μην τα επιβαρύνουν οικονομικά.
Τρίτον, υπάρχουν πολλά άτομα που λόγω της φύσεως του επαγγέλματός τους δεν μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται από ένα ηλικιακό όριο και μετά. Πολλά άλλα άτομα υποχρεώνονται στην πράξη να διακόψουν τον εργασιακό τους βίο λόγω υποχρεώσεων προς την οικογένειά τους (π.χ. φύλαξη εγγονών), ή προς τρίτους.
Τέταρτον, υπάρχουν και εκείνοι που επιθυμούν μετά από τόσες δεκαετίες σκληρού εργασιακού βίου να έχουν τη δυνατότητα μιας σχετικά άνετης διαβίωσης, προκειμένου να απολαύσουν τα τελευταία χρόνια της ζωής τους χωρίς οικονομικές στερήσεις και έντονο στρες.
Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον, όλοι αντιλαμβάνονται ότι η συνταξιοδοτική αποταμίευση είναι περισσότερο απαραίτητη από ποτέ. Σε χώρες όπως οι Η.Π.Α. η συνταξιοδοτική αποταμίευση ξεκινά από την αρχή κιόλας του εργασιακού βίου ενός νέου ατόμου. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, επίσης, έχουν θεσμοθετηθεί φορολογικά κίνητρα για τη δημιουργία μακροχρόνιων επενδυτικών λογαριασμών, οι οποίοι θα λειτουργήσουν θετικά προς αυτή την κατεύθυνση (το σχετικό αίτημα έχει υποβληθεί εδώ και χρόνια στην κυβέρνηση από φορείς όπως η Ένωση Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος, το Χρηματιστήριο της Αθήνας, κ.α.). Στην περίπτωση της Ελλάδας, άλλωστε, υπήρχε μια περιορισμένη φορολογική απαλλαγή στα ασφαλιστικά-συνταξιοδοτικά συμβόλαια του κλάδου ζωής, πλην όμως αυτή καταργήθηκε κατά τα πρώτα χρόνια της μνημονιακής περιόδου.