Η Γενική Συνέλευση των σωματείων και των συλλόγων (Γ.Σ.) είναι το ανώτατο και κυρίαρχο όργανο, που εφαρμόζει το καταστατικό του κάθε σωματείου/συλλόγου. Είναι αυτή που θα αποφασίσει για όλες τις λεπτομέρειες των εκλογών.
Στην εκλογο-απολογιστική γενική συνέλευση εκλέγεται η εφορευτική επιτροπή. Η εφορευτική επιτροπή εκλέγει τον πρόεδρο της και τον γραμματέας της.
Η Εφορευτική Επιτροπή είναι αυτή που εποπτεύει τη διεξαγωγή των εκλογών/αρχαιρεσιών. Παραλαμβάνει από το Διοικητικό Συμβούλιο τα αναγκαία υλικά για τις αρχαιρεσίες και εποπτεύει, ώστε να γίνουν σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου και του Καταστατικού.
Τηρεί το πρωτόκολλο ψηφοφορίας, στο οποίο αναγράφονται τα ονοματεπώνυμα των ψηφοφόρων και ο αριθμός του μητρώου τους.
Μετά την λήξη της ψηφοφορίας προβαίνει στην διαλογή των ψήφων και την έκδοση του αποτελέσματος, συντάσσει το πρακτικό διαλογής των ψήφων, εξάγει τα αποτελέσματα της εκλογής και ανακηρύσσει τους επιτυχόντες. Ως έγκυρες ψήφοι λογίζονται οι ψήφοι οι οποίες δεν είναι άκυρες ή λευκές.
Συμμετοχή δικαστικού αντιπροσώπου.
Με το άρθρο 52 του Ν.4446/2016 (ΦΕΚ Α' 240/22-12-2016), όπως ισχύει, προβλέπεται η συμμετοχή των Δικηγόρων ως δικαστικών αντιπροσώπων σε αρχαιρεσίες συλλογικών οργάνων (Ν.Π.Ι.Δ. μη κερδοσκοπικών), που προεδρεύουν της εφορευτικής επιτροπής.
Τα παραπάνω ισχύουν υποχρεωτικά για τα εργατικά, τα συνδικαλιστικά σωματεία, καθώς και για τις δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες οργανώσεις .
Δεν απαιτείται η παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου σε εκλογές σωματείων που έχουν την έδρα τους εκτός της έδρας του Ειρηνοδικείου και ο αριθμός των μελών τους δεν υπερβαίνει τους πενήντα (50) (άρθρο 11 του Ν.1264/1982).
Εκλογές για Δ.Σ. για ερασιτεχνικά Αθλητικά Σωματεία. Με τον Ν. 4603/2019 (παρ. 3 του άρθρου 26), για τα ερασιτεχνικά Αθλητικά Σωματεία, οι αρχαιρεσίες διεξάγονται από τριμελή εφορευτική επιτροπή, στην οποία προεδρεύει υποχρεωτικά δικαστικός αντιπρόσωπος (δικηγόρος από το Δικηγορικό Σύλλογο της περιφέρειας όπου εδρεύει το σωματείο, ύστερα από αίτησή του), ισχύς από 14/03/2019.
Για τα πολιτιστικά σωματεία, δεν υπάρχει αντίστοιχη διάταξη για τις εκλογές, αλλά δεν είναι απαγορευτικό να ακολουθήσουν την ανωτέρω διαδικασία προαιρετικά.
Εξουσιοδότηση και Επιστολική ψήφος σε Δ.Σ και Γ.Σ.
Με τον Ν. 4712/2020 επιτράπηκε η συνεδρίαση συλλογικών οργάνων, για πραγματοποίηση Γενικών Συνελεύσεων (Γ.Σ.) και Διοικητικών Συμβουλίων (Δ.Σ.) με τηλεδιάσκεψη και άλλα πρόσφορα μέσα.
Τα Διοικητικά Συμβούλια είναι υποχρεωμένα να λαμβάνουν κάθε πρόσφορο μέτρο για τη διασφάλιση της διαφάνειας και του αδιάβλητου των διαδικασιών, για την εξ΄αποστάσεως επικοινωνία και συμμετοχή των μελών τους (Π.Ν.Π. με το ΦΕΚ Α' 68/20-03-2020 στην παρ. 2 του άρθρου 33 - ήρθε λόγω εκτάκτων συνθηκών covid-19, αλλά έμεινε και εφαρμόζεται σε πολλές περιπτώσεις).
Με ειδική απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου και για συγκεκριμένη Γενική Συνέλευση μπορεί να γίνει αποδεκτή ψήφος από απόσταση, υπό τον όρο ότι τα θέματα της ημερήσιας διάταξης δεν απαιτούν μυστική ψηφοφορία και έχει ληφθεί κάθε μέτρο που διασφαλίζει την ταυτοποίηση του μέλους που ψηφίζει από απόσταση.
Η χρήση τηλεδιασκέψεων και η εξ αποστάσεως επικοινωνία και συμμετοχή των μελών ενός συλλόγου δεν μπορεί να γίνει κατά τις εκλογές που έχουν για τα όργανα της διοίκησής τους (Δ.Σ. + Ε.Ε.).
Η επιστολική ψήφος δεν έχει ακόμη εφαρμογή σε φορείς Ν.Π.Ι.Δ. Μ.Κ.Χ., όπως είναι τα πρωτοβάθμια πολιτιστικά και αθλητικά σωματεία, αλλά και οι σύλλογοι Γονέων και Κηδεμόνων της Σχολικής Κοινότητας.
Ψήφος δια εκπροσώπου δεν επιτρέπεται στις διαδικασίες εκλογής Διοικητικού και Εξελεγκτικού Συμβουλίου, στις οποίες απαιτείται μυστική ψηφοφορία. Η χρήση της ψήφου είναι προσωπική.
Μέλος μπορεί να εξουσιοδοτήσει άλλο μέλος ως πληρεξούσιό του, ώστε να τον εκπροσωπήσει και ψηφίσει αντ’ αυτού σε Γενική Συνέλευση, υπό τον όρον ότι τα θέματα ημερήσιας διάταξης δεν απαιτούν μυστική ψηφοφορία. Το μέλος ενός σωματείου συμμετέχει στη Γενική Συνέλευση με μία μόνο ψήφο, εκτός αν σύμφωνα με το Καταστατικό προβλέπεται κάτι άλλο. Εξουσιοδοτήσεις σε τρίτους που δεν προβλέπονται από το Καταστατικό του Σωματείου, για τις εκλογικές διαδικασίες, δεν γίνονται δεκτές, είναι άκυρες.
Διαφέρουν οι περιπτώσεις των συνδικαλιστικών σωματείων δευτεροβάθμιας οργάνωσης που ψηφίζουν δια αντιπροσώπων (άρθρο 11 του Ν. 1264/1982 και άρθρο 87 του Ν.4808/2021).
Λευκή ψήφος
Η λευκή ψήφος ή απλώς το γνωστό «λευκό» είναι η ψήφος που συχνά εξασκείται με τη χρήση λευκού (κενού) ψηφοδελτίου και αποτελεί μια μορφή «διαμαρτυρίας» κατά του συστήματος διοίκησης, κ.λπ..
H λευκή ψήφος εκφράζει μία απορριπτική στάση, απέναντι στην υποχρεωτικότητα της ψηφοφορίας, που δεν θα μπορούσε να εκφραστεί μέσω της αποχής ή, πάντως, μέσω της αποχής δεν θα διαφυλασσόταν η μυστικότητα της στάσης αυτής. Δείχνει μια πολιτική/διοικητική αποδοκιμασία προς τα άτομα της διοίκησης.
Δεν θεωρείται άκυρη ψήφος ή κίνηση αποχής από το εκλογικό δικαίωμα. Το δικαστήριο είχε κρίνει ότι η λευκή ψήφος διακρίνεται από την άκυρη και αποτελεί ενάσκηση του εκλογικού δικαιώματος. Ένα άτομο ψηφίζοντας λευκό στις εκλογές στην ουσία είναι σαν να «δήλωσε παρόν».
Λευκό ψηφοδέλτιο έχουμε, επίσης, όταν ρίχνετε στην κάλπη ένα εντελώς κενό ψηφοδέλτιο ή όταν τοποθετείτε στον φάκελο το ψηφοδέλτιο χωρίς να γράφετε ή να σημειώνετε τίποτα απολύτως πάνω του, χωρίς να υπάρχει σταυρός προτίμησης σε ένα ή περισσότερα άτομα (υποψηφίους).
Συνεπώς, είναι το εντελώς κενό χαρτί ή το ψηφοδέλτιο που δεν έχει κανένα σταυρό, καμία γραφή, καμία μουτζούρα ή όταν ο φάκελος περιέχει μόνο το επίσημο λευκό/κενό ψηφοδέλτιο ή ο φάκελος είναι εντελώς άδειος (ανάλογα με το αν χρησιμοποιείται κάλπη με φάκελο ή άλλο ειδικό σύστημα).
Άκυρο ψηφοδέλτιο
Το ψηφοδέλτιο είναι άκυρο αν έχουν σημειωθεί σε οποιαδήποτε πλευρά του λέξεις, φράσεις, υπογραμμίσεις, στίγματα ή άλλα σημεία, που παραβιάζουν το απόρρητο της ψηφοφορίας.
Είναι άκυρα τα σημαδεμένα και μουντζουρωμένα ψηφοδέλτια, είτε με μελάνι οποιουδήποτε χρώματος, είτε με οποιοδήποτε άλλο υλικό.
Αν στο λευκό ψηφοδέλτιο γράφετε οτιδήποτε, βάλετε σταυρό προτίμησης ή το σημαδέψετε, τότε αυτό χάνει την ιδιότητα του λευκού και λογίζεται ως άκυρο.
Επίσης, άκυρο λογίζεται και το ψηφοδέλτιο που έχει σχήμα, διαστάσεις ή μορφή που διαφέρουν από αυτά που δίνει η εφορευτική επιτροπή ή έχει τυπωθεί σε χαρτί ή με μελάνι που το χρώμα του διαφέρει.
Τέλος, το ψηφοδέλτιο είναι άκυρο αν βρεθεί στο φάκελο με ένα ή περισσότερα άλλα έγκυρα ή άκυρα ψηφοδέλτια, του ίδιου ή διαφορετικού συνδυασμού ή με λευκά ή αν βρεθεί μέσα σε φάκελο, που δεν είναι σύμφωνος με τους φακέλους της εφορευτικής επιτροπής.
ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
Γιώργος Χ. Σωτηρέλης, Το δικαίωμα της λευκής ψήφου, εκδ. Αντ.Ν. Σάκκουλας, 1988
Γνωμοδότηση (αρ.22) ΑΝΔΡΕΑ Α. ΓΑΖΗ Αθήνα 21/05/1980
Βιβλίο για Αστικά Σωματεία και Συνδικαλιστικές Οργανώσεις, Στυλιανός Βλαστός (Δ’ έκδοση 2002)
παρ. 6 του άρθρου 15 του Ν. 4023/2011
άρθρο 1 του Ν.3434/2006
Ν.4603/2019
Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο απόφαση αρ. 12/2005
Ν.4446/2016
Ν.3636/2008 (ΦΕΚ Α' 11/1-2-2008)
άρθρα 28 και 130 του Ν.3852/2010
Εγκύκλιος 19/28-6-2015