Καλοκαίρι στην Ελλάδα.
Θάλασσα, ήλιος, ψάρι, πατάτες, καλαμάρι, τρεις Coca Zero.
Λογαριασμός: 154 ευρώ.
Και κάπου χαμηλά, με το χέρι:
IF CASH 130€
Εκεί σταματάς για δύο δευτερόλεπτα.
Χαμογελάς.
Και λες μέσα σου:
«Ελλάδα. Δεν υπάρχεις.»
Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα.
Υπάρχουμε.
Και μάλιστα δεν είμαστε οι μόνοι.
Το cash discount, η συναλλαγή χωρίς παραστατικό, το «τόσο με κάρτα, τόσο με μετρητά» δεν είναι κάποια ελληνική πατέντα που περιμένει να κατοχυρωθεί στον ΟΒΙ.
Υπάρχει στην Ιταλία.
Υπάρχει στην Ισπανία.
Υπάρχει στη Γερμανία.
Υπάρχει στις ΗΠΑ.
Υπάρχει σχεδόν παντού όπου υπάρχει ένας άνθρωπος που πουλάει, ένας άνθρωπος που αγοράζει και ένα κράτος που ζητάει μερίδιο από τη συναλλαγή.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα ήταν άλλη.
Για πολλά χρόνια το κάναμε λίγο πιο άνετα.
Σχεδόν οικογενειακά.
«Με απόδειξη ή χωρίς;»
Υπήρξαν εποχές που αυτή η ερώτηση στην Ελλάδα δεν προκαλούσε καν αμηχανία.
Ήταν σχεδόν μέρος της διαπραγμάτευσης.
Πόσο κάνει;
100.
Χωρίς απόδειξη;
80.
Και κάπου εκεί δημιουργείται μια πολύ ενδιαφέρουσα οικονομική σχέση.
Ο επαγγελματίας κερδίζει γιατί δεν δηλώνει όλη τη συναλλαγή.
Ο πελάτης κερδίζει γιατί πληρώνει λιγότερο.
Και υπάρχει ένας τρίτος στο τραπέζι που δεν έχει προσκληθεί ποτέ.
Το κράτος.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο για να καταλάβουμε τη φοροδιαφυγή.
Δεν είναι πάντα μια μάχη του «κακού επιχειρηματία» με το «καλό κράτος».
Πολλές φορές είναι απλώς μια συμφωνία δύο ανθρώπων που θεωρούν ότι κερδίζουν και οι δύο.
Και όταν μια παράβαση συμφέρει ταυτόχρονα τον αγοραστή και τον πωλητή, τότε έχεις πρόβλημα.
Όχι χαρακτήρα.
Σχεδιασμού.
Η φωτογραφία αποδεικνύει φοροδιαφυγή;
Όχι.
Και εδώ χρειάζεται λίγη ψυχραιμία.
Το χαρτί γράφει ότι δεν αποτελεί φορολογικό στοιχείο.
Άρα θεωρητικά μπορεί ο πελάτης να πληρώσει 130 ευρώ, να δοθεί η έκπτωση και μετά να εκδοθεί κανονικά απόδειξη 130 ευρώ.
Όλα νόμιμα.
Αν όμως τα 130 ευρώ μπουν στο ταμείο και η απόδειξη δεν εμφανιστεί ποτέ, τότε αλλάζουμε έργο.
Εκεί δεν έχουμε έκπτωση.
Έχουμε αόρατο τζίρο.
Και το 2025 ο αόρατος τζίρος έχει ένα μικρό πρόβλημα.
Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να παραμείνει αόρατος.
Γιατί το 2025 δεν είναι το 2005
Πριν είκοσι χρόνια η φορολογική διοίκηση μάθαινε πολλά πράγματα μήνες αργότερα.
Ίσως και χρόνια.
Σήμερα έχει myDATA.
Έχει POS.
Έχει διασύνδεση ταμειακών.
Έχει ηλεκτρονική τιμολόγηση.
Έχει IRIS.
Έχει ψηφιακά δελτία αποστολής.
Έχει ψηφιακά πελατολόγια.
Κυρίως όμως έχει κάτι πολύ πιο σημαντικό.
Δεδομένα.
Πολλά δεδομένα.
Το 2025 μέσω του myDATA πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 3 δισεκατομμύρια διαβιβάσεις παραστατικών.
Τρία δισεκατομμύρια.
Ο αριθμός είναι σχεδόν παράλογος αν σκεφτεί κανείς ότι πριν από λίγα χρόνια όλη αυτή η πληροφορία ζούσε σε χαρτιά, φακέλους, ERP και συρτάρια λογιστικών γραφείων.
Σήμερα αρχίζει να συγκεντρώνεται σε ένα ενιαίο ψηφιακό οικοσύστημα.
Και εκεί αλλάζει το παιχνίδι.
Ο ελεγκτής του μέλλοντος δεν φοράει απαραίτητα κοστούμι
Για δεκαετίες είχαμε στο μυαλό μας τον φορολογικό έλεγχο με έναν συγκεκριμένο τρόπο.
Μπαίνει ο ελεγκτής στο μαγαζί.
Ζητάει βιβλία.
Ζητάει αποδείξεις.
Κοιτάζει το ταμείο.
Σήμερα ο πιο αποτελεσματικός ελεγκτής μπορεί να μην περάσει ποτέ την πόρτα.
Μπορεί απλώς ένα σύστημα να δει ότι:
η επιχείρηση έχει Χ αγορές,
Υ πληρωμές μέσω POS,
Ζ δηλωμένο τζίρο,
συγκεκριμένο αριθμό εργαζομένων,
συγκεκριμένα λειτουργικά έξοδα,
και κάτι από όλα αυτά δεν βγαίνει.
Εκεί βρίσκεται η πραγματική επανάσταση.
Όχι στο πρόστιμο.
Στη διασταύρωση.
Και οι αριθμοί του 2025 είναι αποκαλυπτικοί
Το 2025 η ΑΑΔΕ έκανε 7.671 ελέγχους ΦΠΑ με αξιοποίηση δεδομένων POS και myDATA.
Το 2024 είχε κάνει 2.801.
Δηλαδή αύξηση σχεδόν 174%.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το αποτέλεσμα.
Οι βεβαιώσεις από αυτούς τους ελέγχους πήγαν από περίπου 2,1 εκατ. ευρώ το 2024 σε περίπου 47,9 εκατ. ευρώ το 2025.
Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση.
Όταν αρχίζεις να ενώνεις τις τελείες, αρχίζεις να βρίσκεις και την εικόνα.
Και όμως, η Ελλάδα δεν είναι πια ο «κακός μαθητής»
Εδώ έρχεται η έκπληξη.
Στην Ελλάδα έχουμε μια μόνιμη τάση να πιστεύουμε ότι είμαστε πάντα οι χειρότεροι.
Στη γραφειοκρατία.
Στους φόρους.
Στη φοροδιαφυγή.
Στην οδήγηση.
Στο παρκάρισμα μάλλον όντως έχουμε δυνατό case, αλλά ας το αφήσουμε για άλλο άρθρο.
Στο VAT gap όμως η εικόνα έχει αλλάξει σημαντικά.
Το τελευταίο συγκρίσιμο ευρωπαϊκό στοιχείο δείχνει την Ελλάδα περίπου στο 11,4%, όταν το 2019 βρισκόταν περίπου στο 24%.
Μέσα σε λίγα χρόνια δηλαδή το κενό σχεδόν υποδιπλασιάστηκε.
Δεν σημαίνει ότι λύθηκε το πρόβλημα.
Σημαίνει όμως ότι κάτι λειτουργεί.
Και αυτό το κάτι δεν είναι ότι ξυπνήσαμε ένα πρωί και αλλάξαμε εθνικό χαρακτήρα.
Είναι ότι άλλαξαν οι κανόνες του παιχνιδιού.
Τελικά τι φταίει;
Εδώ είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι.
Έχουμε την τάση να λέμε:
«Ο Έλληνας είναι έτσι.»
Πολύ βολική εξήγηση.
Και πολύ λάθος.
Οι περισσότεροι άνθρωποι προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους στα κίνητρα που έχουν μπροστά τους.
Αν το όφελος της παραβατικότητας είναι μεγάλο και ο κίνδυνος μικρός, κάποιοι θα ρισκάρουν.
Αν το όφελος είναι μικρό και η πιθανότητα να πιαστούν μεγάλη, ξαφνικά γίνονται όλοι πολύ πιο νομοταγείς.
Δεν είναι ελληνικό φαινόμενο.
Είναι οικονομικά.
Η εξίσωση είναι σχεδόν αστεία στην απλότητά της:
Όφελος φοροδιαφυγής > πιθανότητα να σε πιάσουν ? κόστος αν σε πιάσουν
Αν η αριστερή πλευρά είναι μεγαλύτερη, έχεις πρόβλημα.
Αν κάνεις τη δεξιά πλευρά μεγαλύτερη, η συμπεριφορά αλλάζει.
Καλώς ήρθατε στο game theory.
Μήπως λοιπόν τελικά φταίει και το κράτος;
Ναι.
Και εδώ πρέπει να είμαστε δίκαιοι.
Δεν γίνεται για δεκαετίες να δημιουργείς ένα φορολογικό σύστημα απίστευτα περίπλοκο, με υψηλές επιβαρύνσεις, ατελείωτες υποχρεώσεις και συνεχείς αλλαγές και μετά να απορείς γιατί μέρος της οικονομίας προσπαθεί να ξεφύγει.
Η λύση δεν είναι μόνο περισσότερος έλεγχος.
Ούτε περισσότερα πρόστιμα.
Ούτε περισσότερες πλατφόρμες.
Γιατί υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η ψηφιοποίηση να καταλήξει απλώς σε ψηφιακή γραφειοκρατία.
Η σωστή εξίσωση είναι διαφορετική.
Να είναι εύκολο να είσαι νόμιμος και δύσκολο να είσαι παράνομος.
Αυτό είναι όλο.
Απλοί κανόνες.
Σταθερότητα.
Λογικοί φόροι.
Αυτοματισμοί.
Λιγότερη ταλαιπωρία για τον συνεπή.
Πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα εντοπισμού για τον συστηματικά ασυνεπή.
Δεν χρειάζεται να έχεις ελεγκτή σε κάθε ταβέρνα.
Χρειάζεται το σύστημα να καταλαβαίνει πότε κάτι δεν βγάζει νόημα.
Το ελληνικό δαιμόνιο μάλλον είναι μύθος
Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να αυτομαστιγωνόμαστε.
Δεν είμαστε κάποιος ιδιαίτερος λαός που γεννήθηκε με ένα φορολογικό παραθυράκι στο DNA.
Είμαστε άνθρωποι που για δεκαετίες λειτουργούσαν μέσα σε ένα σύστημα με λάθος κίνητρα.
Και τώρα που το σύστημα αλλάζει, αλλάζει και η συμπεριφορά.
Αυτό είναι ίσως και το πιο αισιόδοξο συμπέρασμα.
Δεν χρειάζεται να αλλάξεις έναν λαό.
Χρειάζεται να αλλάξεις τους κανόνες.
Και ξαφνικά ο ίδιος άνθρωπος που χθες ρωτούσε:
«Χωρίς απόδειξη πόσο;»
αύριο μπορεί να πληρώνει IRIS πριν καν έρθει ο λογαριασμός.
Ο άνθρωπος δεν άλλαξε.
Το παιχνίδι άλλαξε.
Και τελικά το περίφημο «ελληνικό δαιμόνιο» μάλλον δεν είναι κάτι τόσο μυστηριώδες.
Είναι απλώς οικονομικά κίνητρα, λίγο game theory και, επειδή είμαστε στην Ελλάδα, μερικές φορές ένα ούζο δίπλα.
Καλές βουτιές.