Προνομιακά φορολογικά καθεστώτα: Η Α.1160/2026, ο κατάλογος του 2024 και η φορολογική πραγματικότητα του 2026

Η Απόφαση Α.1160/2026 του Υπουργού και του Υφυπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 4941/6.8.2026, καθορίζει τα κράτη που έχουν «προνομιακό φορολογικό καθεστώς», σύμφωνα με τις παρ. 6 και 7 του άρθρου 65 του ν. 4172/2013, για το φορολογικό έτος 2024. Η απόφαση υπογράφεται στις 29.7.2026, ενώ η εισήγηση του Διοικητή της ΑΑΔΕ προς τον Υπουργό είχε υποβληθεί ήδη από 17.7.2025.

Το πρώτο ερώτημα, επομένως, είναι αυτονόητο: γιατί ο κατάλογος των κρατών με προνομιακό φορολογικό καθεστώς για το 2024 εκδίδεται τον Αύγουστο του 2026;

Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία διότι η παρ. 7 του άρθρου 65 ΚΦΕ δεν αφήνει περιθώριο παρερμηνείας: «Ο κατάλογος δημοσιεύεται τον Ιανουάριο κάθε έτους».

Δεν πρόκειται, συνεπώς, για μία απλή διοικητική καθυστέρηση χωρίς φορολογικές συνέπειες. Ο κατάλογος συνδέεται άμεσα με τη φορολογική μεταχείριση δαπανών που καταβάλλονται σε αλλοδαπούς αντισυμβαλλομένους και, κατά συνέπεια, με τη διαμόρφωση του φορολογητέου αποτελέσματος.

1. Τι σημαίνει «προνομιακό φορολογικό καθεστώς»

Το άρθρο 65 παρ. 6 ΚΦΕ προβλέπει ότι φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα θεωρείται ότι υπόκειται σε προνομιακό φορολογικό καθεστώς όταν βρίσκεται σε αλλοδαπό κράτος, ακόμη και κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και είτε δεν υπόκειται σε φορολογία ή δεν φορολογείται στην πράξη είτε υπόκειται σε φόρο επί των κερδών, εισοδημάτων ή κεφαλαίου με συντελεστή ίσο ή κατώτερο από το 60% του ελληνικού συντελεστή φορολογίας νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων.

Εδώ βρίσκεται και μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες ιδιαιτερότητες της ελληνικής ρύθμισης. Το κριτήριο δεν είναι ένα απόλυτο διεθνές φορολογικό όριο, αλλά είναι ένα ποσοστό του ελληνικού φορολογικού συντελεστή.

Σήμερα ο ελληνικός εταιρικός συντελεστής είναι 22%. Συνεπώς, το όριο του άρθρου 65 παρ. 6 περ. β΄ ανέρχεται σε:

22% ? 60% = 13,20%.

Αυτό σημαίνει ότι η ίδια αλλοδαπή χώρα μπορεί να μετακινείται από τη μία κατηγορία στην άλλη όχι επειδή άλλαξε η δική της φορολογία, αλλά επειδή άλλαξε ο ελληνικός φορολογικός συντελεστής ή, όπως συνέβη το 2019, επειδή άλλαξε το ίδιο το ποσοτικό κριτήριο.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις πλέον αποκαλυπτικές πτυχές της εξέλιξης της διάταξης.

2. Από το 50% στο 60%

Η ΠΟΛ.1173/2017, για τα φορολογικά έτη 2016 και 2017, χρησιμοποιούσε το κριτήριο του 50% του ελληνικού συντελεστή. Το ίδιο κριτήριο εφαρμόστηκε και στην Α.1107/2019 για το φορολογικό έτος 2018.

Η μεταβολή επήλθε με το άρθρο 25 του ν. 4646/2019. Από τα φορολογικά έτη που αρχίζουν από 1.1.2019, το όριο αυξήθηκε από 50% σε 60%.

Η αιτιολογική συζήτηση της συγκεκριμένης αλλαγής είναι εξαιρετικά χαρακτηριστική. Κατά τη δημόσια διαβούλευση επισημάνθηκε ότι, με τον τότε ελληνικό συντελεστή 24%, το 50% αντιστοιχούσε σε 12%, ενώ με τη μείωση του ελληνικού συντελεστή στο 22% το όριο θα υποχωρούσε στα 11%. Η επιλογή του νομοθέτη ήταν να μεταβάλει το ποσοστό από 50% σε 60%, ώστε το όριο να διαμορφωθεί στα 13,2%.

Συνεπώς, η ένταξη μιας χώρας στον κατάλογο δεν αποτελεί ένα σταθερό, αντικειμενικό και διεθνώς αναγνωρισμένο χαρακτηριστικό της χώρας. Είναι αποτέλεσμα σύγκρισης της φορολογίας της χώρας αυτής με ένα μέγεθος που καθορίζεται από την ελληνική νομοθεσία.

3. Το πραγματικό πρόβλημα της Α.1160/2026 - η χρονική υστέρηση

Η Α.1160/2026 καθορίζει 42 δικαιοδοσίες ως κράτη με προνομιακό φορολογικό καθεστώς για το 2024. Η ίδια απόφαση επαναλαμβάνει ότι το κριτήριο είναι το 60% του ελληνικού συντελεστή και παραθέτει τον κατάλογο των 42 δικαιοδοσιών. Η απόφαση όμως δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2026. Επομένως, ο φορολογούμενος που πραγματοποίησε μία συναλλαγή τον Ιανουάριο ή τον Δεκέμβριο του 2024 δεν είχε, κατά τον χρόνο πραγματοποίησης της συναλλαγής, τον οριστικό κατάλογο που ο νόμος επιτάσσει να έχει δημοσιευθεί τον Ιανουάριο του ίδιου έτους.

Το ζήτημα δεν είναι απλώς θεωρητικό. Η περ. ιγ΄ του άρθρου 23 ΚΦΕ συνδέει τον χαρακτηρισμό αυτό με την έκπτωση των δαπανών που καταβάλλονται σε πρόσωπα εγκατεστημένα σε κράτη μη συνεργάσιμα ή σε κράτη με προνομιακό φορολογικό καθεστώς. Κατ’ αρχήν οι δαπάνες αυτές δεν εκπίπτουν, εκτός εάν ο φορολογούμενος αποδείξει ότι πρόκειται για πραγματικές και συνήθεις συναλλαγές και ότι δεν οδηγούν σε μεταφορά κερδών, εισοδημάτων ή κεφαλαίων με σκοπό φοροαποφυγή ή φοροδιαφυγή.

Για τα κράτη-μέλη της ΕΕ ή του ΕΟΧ, όμως, υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση: όταν υπάρχει νομική βάση ανταλλαγής πληροφοριών, η έκπτωση δεν αποκλείεται αυτομάτως. Η ΠΟΛ.1197/2016 έχει δώσει τις σχετικές οδηγίες.

4. Η ΔΕΔ 623/2024

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ΔΕΔ 623/2024.

Η υπόθεση αφορούσε δαπάνες προς τη Βουλγαρία για τα φορολογικά έτη 2017 και 2018. Ο προσφεύγων υποστήριξε ότι η καθυστερημένη έκδοση των σχετικών καταλόγων παραβίαζε την παρ. 7 του άρθρου 65, ακριβώς επειδή ο φορολογούμενος πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων ποια κράτη υπάγονται στο καθεστώς, ώστε να γνωρίζει το φορολογικό καθεστώς των συναλλαγών που πρόκειται να πραγματοποιήσει.

Η ΔΕΔ αναγνώρισε ότι οι κατάλογοι για τα έτη 2017 και 2018 είχαν πράγματι δημοσιευθεί μετά τον Ιανουάριο. Ωστόσο, έκρινε ότι στην εξεταζόμενη περίπτωση η καθυστέρηση δεν επέφερε χειροτέρευση της θέσης του φορολογουμένου, επειδή η Βουλγαρία περιλαμβανόταν ήδη στους σχετικούς καταλόγους προηγούμενων ετών και συνεπώς δεν επρόκειτο για αιφνίδια αλλαγή της διοικητικής θέσης.

Η απόφαση παραπέμπει μάλιστα στην αρχή της χρηστής διοίκησης και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης και υπενθυμίζει ότι, κατά το άρθρο 9 παρ. 2 του τότε ΚΦΔ, μεταβολή ερμηνευτικής θέσης της Διοίκησης που χειροτερεύει αναδρομικά τη θέση του φορολογουμένου δεν μπορεί να λειτουργεί αναδρομικά.

Το προηγούμενο αυτό είναι κρίσιμο για την Α.1160/2026.

5. Εταιρικοί φορολογικοί συντελεστές και ΟΟΣΑ

Η εξέλιξη του διεθνούς φορολογικού δικαίου μετά το 2021 δημιουργεί ένα δεύτερο επίπεδο προβληματισμού.

Τον Οκτώβριο του 2021, το OECD/G20 Inclusive Framework συμφώνησε τη λύση των δύο πυλώνων για την αντιμετώπιση των φορολογικών προκλήσεων της ψηφιοποίησης και της παγκοσμιοποίησης. Ο Πυλώνας 2 εισήγαγε το παγκόσμιο ελάχιστο επίπεδο φορολογίας για τους μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους.

Οι OECD Global Anti-Base Erosion Model Rules (GloBE Rules) δημοσιεύθηκαν στις 20.12.2021. Ο μηχανισμός προβλέπει συμπληρωματικό φόρο όταν ο effective tax rate (Πραγματικός φορολογικός συντελεστής) μιας δικαιοδοσίας υπολείπεται του 15%, ώστε ο όμιλος που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής να φθάνει το ελάχιστο επίπεδο φορολογίας.

Φυσικά, το Pillar Two δεν είναι παγκόσμιος νόμος που επέβαλε σε κάθε κράτος να έχει εταιρικό φορολογικό συντελεστή 15%. Είναι διεθνώς συμφωνημένο πλαίσιο, το οποίο τα κράτη υιοθετούν μέσω εθνικής ή ενωσιακής νομοθεσίας και το οποίο αφορά, κατά βάση, πολυεθνικούς ομίλους με ενοποιημένα έσοδα τουλάχιστον €750 εκατ.

Η διάκριση αυτή έχει μεγάλη σημασία για το άρθρο 65 ΚΦΕ. Το ελληνικό άρθρο 65 εξετάζει τον ονομαστικό, νομοθετικά προσδιορισμένο φορολογικό συντελεστή. Το Pillar Two εξετάζει, αντίθετα, έναν effective tax rate, σε επίπεδο δικαιοδοσίας και για οντότητες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του. Συνεπώς δεν πρόκειται για ταυτόσημα μεγέθη.

6. Η Ελλάδα ενσωμάτωσε το Pillar Two

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Pillar Two υλοποιήθηκε με την Οδηγία (ΕΕ) 2022/2523 της 14ης Δεκεμβρίου 2022, σχετικά με την εξασφάλιση παγκόσμιου ελάχιστου επιπέδου φορολογίας των ομίλων πολυεθνικών επιχειρήσεων και των εγχώριων ομίλων μεγάλης κλίμακας.

Στην Ελλάδα η Οδηγία ενσωματώθηκε με τον ν. 5100/2024 (ΦΕΚ Α΄ 49), και ειδικότερα με τα άρθρα 48 επ., τα οποία αποτελούν πλέον το ελληνικό πλαίσιο εφαρμογής του Πυλώνα 2. Η ΑΑΔΕ έχει ήδη εκδώσει σειρά αποφάσεων για την εφαρμογή του συστήματος, μεταξύ των οποίων η Α.1055/2026 και η Α.1131/2026. Η τελευταία αναφέρεται ρητά στα άρθρα 48 και 50 του ν. 5100/2024 και στη Δήλωση Πληροφοριών Συμπληρωματικού Φόρου.

Επομένως, από το 2024 και μετά, η ελληνική έννομη τάξη λειτουργεί παράλληλα με δύο διαφορετικές λογικές:

• το άρθρο 65 ΚΦΕ, που χαρακτηρίζει ένα κράτος ως προνομιακής φορολογίας με βάση το ελληνικό 60%,

• και το Pillar Two, που επιχειρεί να εξασφαλίσει ελάχιστη πραγματική φορολόγηση 15% για συγκεκριμένους μεγάλους ομίλους.

Η συνύπαρξη αυτή καθιστά ακόμη πιο προβληματικό έναν κατάλογο του 2024 που δημοσιεύεται το 2026 χωρίς παράλληλη επικαιροποίηση της εικόνας των φορολογικών συντελεστών.

7. Η Κύπρος αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα

Η περίπτωση της Κύπρου είναι ίσως το πλέον εύγλωττο παράδειγμα.

Για το φορολογικό έτος 2024, η Κύπρος περιλαμβάνεται στην Α.1160/2026. Η εξήγηση είναι απλή: ο κυπριακός εταιρικός φορολογικός συντελεστής ήταν 12,5%, δηλαδή κάτω από το ελληνικό όριο των 13,2%.

Από 1.1.2026, όμως, η κατάσταση άλλαξε.

Η φορολογική μεταρρύθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ψηφίστηκε από τη Βουλή στις 22.12.2025 και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 31.12.2025, τροποποίησε, μεταξύ άλλων, τον Income Tax Law 118(I)/2002 και αύξησε τον εταιρικό φορολογικό συντελεστή από 12,5% σε 15%. Η μεταβολή ισχύει από 1.1.2026.

Συνεπώς:

Κύπρος 2024: 12,5% > περιλαμβάνεται.

Κύπρος 2026: 15% > υπερβαίνει το ελληνικό όριο 13,2% και, μόνο με βάση το συγκεκριμένο κριτήριο της περ. β΄ της παρ. 6 του άρθρου 65, δεν περιλαμβάνεται.

Η περίπτωση της Κύπρου καταδεικνύει με τον πλέον καθαρό τρόπο το πρόβλημα της χρονικής υστέρησης.

8. Και το ίδιο θέμα με το Γιβραλτάρ

Το Γιβραλτάρ περιλαμβάνεται στην Α.1160/2026, αλλά με μία κρίσιμη χρονική επιφύλαξη. Ο λόγος είναι ότι ο εταιρικός φορολογικός συντελεστής αυξήθηκε από 12,5% σε 15% από 1.7.2024.

Επομένως, και το Γιβραλτάρ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο γρήγορα μπορεί να καταστεί παρωχημένος ένας κατάλογος ο οποίος εκδίδεται με μεγάλη χρονική καθυστέρηση.

9. Τι θα συνέβαινε εάν ο κατάλογος αφορούσε το 2026;

Εάν επιχειρούσαμε να «τρέξουμε» τον κατάλογο της Α.1160/2026 στο 2026, θα προέκυπτε μία ουσιωδώς διαφορετική εικόνα.

Ο ελληνικός συντελεστής παραμένει 22%, άρα το όριο παραμένει 13,2%.

Με βάση τους διαθέσιμους συντελεστές του 2026, χαρακτηριστικά:

Οι ανωτέρω ενδείξεις δεν υποκαθιστούν τον έλεγχο του ειδικού φορολογικού καθεστώτος κάθε δικαιοδοσίας. Ιδίως για χώρες με διαφορετικούς συντελεστές ανά είδος εισοδήματος, κλάδο δραστηριότητας, μέγεθος επιχείρησης, free zones ή ειδικά καθεστώτα, το άρθρο 65 δεν μπορεί να εφαρμόζεται μηχανιστικά μόνο από έναν γενικό «headline rate» (οδηγό συντελεστή).

Ως συμπέρασμα των ανωτέρω είναι ότι ο πίνακας δείχνει γιατί δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ο κατάλογος του 2024 αποτελεί φορολογική εικόνα του 2026.

10. Άλλο «προνομιακό καθεστώς» και άλλο «παγκόσμιος ελάχιστος φόρος»

Το OECD Pillar Two δεν εξαφάνισε την έννοια των χαμηλών φορολογικών συντελεστών. Δημιούργησε έναν μηχανισμό ώστε, για τους ομίλους που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του, η χαμηλή φορολογία μιας δικαιοδοσίας να μπορεί να οδηγεί σε συμπληρωματικό φόρο μέχρι το 15%.

Ένα κράτος μπορεί επομένως να εξακολουθεί να έχει ονομαστικό εταιρικό συντελεστή 9%, 10% ή 12,5%, ενώ ένας μεγάλος πολυεθνικός όμιλος που δραστηριοποιείται εκεί να υποχρεώνεται, μέσω των GloBE Rules, να φθάσει σε effective rate 15%.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει στην αρχιτεκτονική του Pillar Two. Συνεπώς, δεν είναι ορθό να θεωρηθεί ότι η υιοθέτηση του Pillar Two σημαίνει αυτομάτως ότι όλες οι χώρες του καταλόγου της Α.1160/2026 έχουν πλέον εταιρικό συντελεστή 15%. Ακόμη περισσότερο η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει έναν συντελεστή 15% ως αυτομάτως «μη προνομιακό» με βάση το άρθρο 65 χωρίς να εξετάσει ότι το ελληνικό κριτήριο είναι 13,2%. Το 15% είναι μεν πάνω από το 13,2%, αλλά το Pillar Two και το άρθρο 65 λειτουργούν με διαφορετική μεθοδολογία και διαφορετικό πεδίο εφαρμογής.

11. Το πραγματικό ζήτημα είναι η φορολογική ασφάλεια

Η Α.1160/2026 αναδεικνύει τελικά ένα πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από τον ίδιο τον κατάλογο. Ο φορολογούμενος χρειάζεται να γνωρίζει κατά τον χρόνο που πραγματοποιεί τη συναλλαγή εάν ο αντισυμβαλλόμενός του βρίσκεται σε δικαιοδοσία που υπάγεται στο άρθρο 65 ΚΦΕ.

Η ΔΕΔ 623/2024 το αναγνωρίζει ρητά ότι ο φορολογούμενος πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων το καθεστώς που θα ισχύσει για τις δαπάνες που πρόκειται να πραγματοποιήσει. Η ίδια απόφαση συνδέει την ανάγκη αυτή με τις αρχές της χρηστής διοίκησης, της προστατευόμενης εμπιστοσύνης, της σαφήνειας και της προβλεψιμότητας των φορολογικών ρυθμίσεων.

Η περίπτωση της Α.1160/2026 είναι, μάλιστα, πιο σύνθετη από εκείνη της ΔΕΔ 623/2024. Η ΔΕΔ μπόρεσε να στηρίξει την απόφασή της στο γεγονός ότι η Βουλγαρία ήταν ήδη γνωστή ως κράτος με προνομιακό φορολογικό καθεστώς και δεν υπήρχε μεταβολή της διοικητικής θέσης που να χειροτερεύει τη θέση του φορολογουμένου.

Σήμερα, όμως, η διεθνής φορολογική πραγματικότητα έχει αλλάξει.

Η Κύπρος από 12,5% μετακινήθηκε σε 15%.

Το Γιβραλτάρ από 12,5% μετακινήθηκε σε 15% από 1.7.2024.

Πολλά κράτη έχουν θεσπίσει Pillar Two, domestic minimum top-up taxes και νέες μορφές ελάχιστης φορολόγησης.

Συνεπώς. ένας κατάλογος που εκδίδεται τον Αύγουστο του 2026 για το 2024 δεν είναι απλώς «καθυστερημένος». Είναι ένας κατάλογος που αναφέρεται σε μία φορολογική πραγματικότητα η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έχει ήδη εκλείψει.