Ομιλία Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στο 2ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ της Ημερησίας: «Ο κόσμος σε μετάβαση: Η Ελλάδα, η νέα γεωοικονομία και η επόμενη μέρα των επενδύσεων»
Κυρίες και κύριοι,
Είναι ιδιαίτερη η χαρά μου που βρίσκομαι σήμερα μαζί σας στο συνέδριο της Ημερησίας και χαίρομαι πραγματικά γιατί μου δίνετε την ευκαιρία να συμμετάσχω σε μια ανοιχτή συζήτηση με ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της οικονομίας.
Όλοι μαζί είμαστε μάρτυρες των γεγονότων, των μεταβολών, των ονείρων, των υπερβάσεων, αλλά και των προβλημάτων, των αιφνιδιασμών και των διαψεύσεων.
Η ιστορική συγκυρία είναι δύσκολη, μας δοκιμάζει, αλλά ταυτόχρονα μας προκαλεί και μας ζωντανεύει. Φαίνεται ότι υπάρχουν ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης και βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις, ωστόσο είμαστε στο πλαίσιο μιας εύθραυστης κατάστασης η οποία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντικές αβεβαιότητες.
Επιπλέον, οι αγορές δεν λειτουργούν μόνο με βάση τις προσδοκίες, αλλά κυρίως με βάση την εμπιστοσύνη. Πάνω στην εμπιστοσύνη είναι που χτίζονται οι προσδοκίες και η εμπιστοσύνη είναι που χρειάζεται και χρόνο για να αποκατασταθεί.
Σε κάθε περίπτωση, οι κραδασμοί μιας τέτοιας κρίσης και οι φόβοι που η κρίση αυτή προκάλεσε δεν εξαφανίζονται από τη μια μέρα στην άλλη. Αντικειμενικά θέλουν χρόνο.
Η ευαλωτότητα ολόκληρου του πλέγματος ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου και της Μέσης Ανατολής καταδείχτηκε για πρώτη φορά τόσο εκτεταμένα. Τα ασφάλιστρα κινδύνου δεν θα υποχωρήσουν εύκολα. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα χρειαστούν μήνες για να επιστρέψουν στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» τους.
Οι επενδυτές δεν είναι «λωτοφάγοι» για να ξεχάσουν σε ένα βράδυ τις άγρυπνες νύχτες των τελευταίων μηνών. Κι αν κάτι θα μείνει για να θυμόμαστε είναι η επιστροφή της γεωγραφίας. Στην εποχή που τα δεδομένα και η πληροφορία τρέχουν με την ταχύτητα του φωτός, η γεωγραφία παραμένει μια πείσμονα δύναμη η οποία δεσπόζει πάνω από τα ανθρώπινα.
Οι στρατηγικά κρίσιμες περιοχές και τα κάθε λογής «Στενά» εξακολουθούν να ορίζουν την οικονομία και την γεωπολιτική στον κόσμο. Επομένως, για όλους αυτούς τους λόγους, οι τιμές της ενέργειας δεν αναμένεται να επιστρέψουν άμεσα στα ακριβώς προ κρίσης επίπεδα και η οικονομική ανάπτυξη δεν θα ξεκινήσει να καλπάζει μέσα σε ένα 24ωρο. Θα χρειαστούμε, δηλαδή, ακόμη και εάν όλα τα ζητήματα επουλωθούν γρήγορα κάποιον χρόνο προσαρμογής με σαφήνεια.
Θα έλεγα ακόμη ότι η εξέλιξη της κρίσης αναδεικνύει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση την οριστική μετάβαση σε ένα διαφορετικό κόσμο.
Είναι πλέον σαφές ότι τα διαφορετικά κέντρα ισχύος διαθέτουν ουσιαστικό , και όχι θεωρητικό, ρόλο στη διαμόρφωση των διεθνών εξελίξεων. Καμία παγκόσμια δύναμη δεν μπορεί πλέον, από μόνη της, να επιβάλει πλήρως τη βούλησή της σε μια εστία γεωπολιτικής έντασης.
Η Ευρώπη, επομένως, ως μία από τις σημαντικές παγκόσμιες δυνάμεις, οφείλει να χαρτογραφήσει με ρεαλισμό αυτή τη νέα πραγματικότητα και, ναι, να σταθεί με ευθύνη στο ύψος των προσδοκιών που υπάρχουν σε σχέση με το τι μπορεί και η ίδια να κάνει, τόσο απέναντι στην ιστορία όσο και απέναντι στις ίδιες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Κυρίες και κύριοι,
Οι διεθνείς οργανισμοί δεν έχουν μείνει με σταυρωμένα τα χέρια τον τελευταίο καιρό. Παρακολουθούν τις εξελίξεις και κατέληξαν ήδη σε ορισμένα συμπεράσματα. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, μια αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 10 δολάρια το βαρέλι μπορεί να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες. Για τις επιχειρήσεις αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερη ζήτηση, σε αυξημένα κόστη και σε πιο περιορισμένη ρευστότητα. Ο αντίκτυπος αναγκαστικά μεταφέρεται στην αγορά απασχόλησης, στην «οικονομία των νοικοκυριών», αλλά και στα δημόσια οικονομικά. Ακόμα και στο «καλό σενάριο» της ταχείας αποκλιμάκωσης της κρίσης , η οικονομία θα συνεχίσει να κινείται για ένα διάστημα σε συνθήκες επιφυλακής. Οι χώρες θα χρειαστούν ολόκληρο το δεύτερο μισό του 2026 για να αποκαταστήσουν τις υστερήσεις και τις αρρυθμίες που εμφανίστηκαν στο πρώτο μισό.
Τώρα είναι λοιπόν η ώρα να δούμε τις ευκαιρίες οι οποίες ενθυλακώνονται μέσα στην κρίση. Υπάρχει άλλωστε και η γνωστή φράση που λέει ότι: δεν πρέπει να αφήνεις ποτέ μια σοβαρή κρίση να πάει χαμένη.
Υπό αυτή την έννοια είναι και μια ευκαιρία για την Ευρώπη για να χτίσει αυτήν την πιο ισχυρή οικονομική αρχιτεκτονική για την οποία συζητάμε εδώ και πολλά χρόνια. Κι όταν λέμε «νέα οικονομική αρχιτεκτονική» είναι στην ουσία τρία πράγματα:
- Πιο λειτουργικές κεφαλαιαγορές,
- Πιο αποτελεσματική τραπεζική ένωση και
- Καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Θα αναφέρω κάτι που είπα πολύ πρόσφατα και στις Βρυξέλλες: «Το μέρισμα του προφανούς». Αν η Ευρώπη υλοποιήσει την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, το ψηφιακό ευρώ και όλες εκείνες τις αυτονόητες μεταρρυθμίσεις, όπως η άρση των εμποδίων που εξακολουθούν να υφίστανται μεταξύ των κρατών-μελών, τότε δημιουργείται ένα «προφανές» μέρισμα ανάπτυξης για κάθε κράτος-μέλος και για το 2027.
Όπως η εισαγωγή του ευρώ ή όπως η ενιαία αγορά της δεκαετίας του ’90 εισήγαγαν νέες ευκαιρίες και νέα πεδία ανάπτυξης, έτσι και τώρα οι νέες μεταρρυθμίσεις θα είναι προωθητικές για την οικονομία, αλλά και για το ευρωπαϊκό όραμα μιας πιο ισχυρής κοινωνίας στην ήπειρό μας.
Σήμερα, περίπου 10 τρισεκατομμύρια ευρώ ευρωπαϊκών καταθέσεων δεν διοχετεύονται με επαρκή ταχύτητα και αποτελεσματικότητα στην πραγματική οικονομία, δεν μεταφράζονται σε επενδύσεις. Αυτή η αδράνεια κεφαλαίων περιορίζει τις αναπτυξιακές δυνατότητες της Ευρώπης και ενισχύει ένα αίσθημα στασιμότητας που διαπερνά τις κοινωνίες. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον καλλιεργείται μια διάχυτη κοινωνική κόπωση που σε ορισμένες περιπτώσεις συνοδεύεται και από εντεινόμενο πολιτικό διχασμό.
Όταν λέμε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια ολοκληρωμένη Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, ότι χρειάζεται το ψηφιακό ευρώ για να προχωρήσει σταθερά και γρήγορα στο μεταβαλλόμενο νομισματικό και τεχνολογικό περιβάλλον, εκείνο που εννοούμε είναι την μετάβαση σε μια πιο ισχυρή κοινωνία, όπου οι ευρωπαϊκές αξίες και ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής υλοποιούνται στην πράξη. Δεν μιλάμε για τη ζωή μέσα στους ουρανοξύστες των τραπεζικών κέντρων, αλλά για τη ζωή σε κάθε σπίτι από το Καστελόριζο έως το Ρότερνταμ.
Κυρίες και κύριοι,
«Το μέρισμα του προφανούς» που ανέφερα παραπάνω ισχύει και σε εθνικό επίπεδο. Κάθε χώρα έχει συγκεκριμένες προφανείς παρεμβάσεις που, αν υλοποιηθούν, αποδίδουν άμεσα αναπτυξιακό όφελος. Από τη μια, καλούμαστε να επιλύουμε τις εκκρεμότητες του παρελθόντος, μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας για τα κράτη όπως εμείς, στο εκπαιδευτικό σύστημα και από την άλλη να ανταποκρινόμαστε σε νέες προκλήσεις που αναδύονται και συχνά δεν μπορούμε να προβλέψουμε.
Είναι σαφές ότι η διεθνής αβεβαιότητα επηρεάζει και την Ελλάδα, δεν είμαστε μια χώρα απομονωμένη και αυτάρκης.
Το ενεργειακό κόστος είναι παράγοντας που επηρεάζει τις αγορές και παρακινεί τις επιχειρήσεις να είναι πιο συγκρατημένες στις επενδύσεις και στα σχέδιά τους. Όπως επίσης οι πολίτες έχουν εύλογες ανησυχίες και προβληματισμούς για το μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό αποφασίσαμε η πολιτική παρέμβαση που θα κάναμε να είναι στοχευμένη και κοστολογημένη. Το πρόσφατο σύνολο μέτρων (πρώτο και δεύτερο πακέτο) συνολικού ύψους 800 εκατομμυρίων ευρώ στοχεύει στην υποστήριξη εκείνων των πολιτών που την χρειάζονται περισσότερο.
Και επειδή βρίσκομαι σήμερα σε ένα συνέδριο οικονομικής εφημερίδας, οικονομικού Μέσου Ενημέρωσης, παρουσία πολλών δημοσιογράφων, θέλω να σας ενημερώσω ότι την επόμενη εβδομάδα θα αναρτηθεί προς δημόσια διαβούλευση το νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση του παράνομου τζόγου. Σε αυτό θα περιληφθεί και συμπληρωματικός προϋπολογισμός ύψους 800 εκατομμυρίων ευρώ, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των έκτακτων και μόνιμων μέτρων στήριξης που έχουμε ανακοινώσει.
Πρόκειται για παρεμβάσεις με σαφές κοινωνικό αποτύπωμα.
- Πρώτον, μέτρα για τα παιδιά και την οικογένεια. Θεσπίζεται η ενίσχυση των 150 ευρώ για κάθε τέκνο, με διευρυμένα εισοδηματικά κριτήρια.
- Δεύτερον, μέτρα για τη στέγη. Διευρύνονται οι δικαιούχοι της ετήσιας επιστροφής ενοικίου, ενώ θεσπίζεται επιστροφή δύο ενοικίων για δημόσιους λειτουργούς που υπηρετούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους — γιατρούς, εκπαιδευτικούς και νοσηλευτές. Είναι άνθρωποι που κρατούν, εγώ θα πω, όρθιο το κοινωνικό κράτος.
Παράλληλα, νομοθετείται η απαγόρευση νέων αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης τύπου Airbnb στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, μέτρο που θα εφαρμοστεί αμέσως μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου. Η κατοικία πρέπει να παραμένει προσιτή, ιδιαίτερα για τους νέους ανθρώπους.
Τρίτον, μέτρα για τους συνταξιούχους. Αυξάνεται τόσο ο αριθμός των δικαιούχων όσο και το ύψος της ενίσχυσης, η οποία από 250 ευρώ φτάνει στα 300 ευρώ.
Και εδώ θέλω να σταθώ ιδιαίτερα σε μια σημαντική κοινωνική παρέμβαση: αποκαθιστούμε μια αδικία που αφορά τις χήρες. Από τη στιγμή που η μοναδική σύνταξη που έχουν είναι η σύνταξη χηρείας, θα λαμβάνουν την ενίσχυση των 300 ευρώ από τα 60 έτη και όχι από τα 65. Πρόκειται κυρίως για γυναίκες που βρίσκονται σε δύσκολη θέση , με περιορισμένη πρόσβαση στην αγορά εργασίας και η Πολιτεία οφείλει να σταθεί δίπλα τους με ευαισθησία και δικαιοσύνη.
Στο ίδιο σχέδιο νόμου περιλαμβάνεται επίσης η ένταξη των νέων αγροτών στο τιμολόγιο ΓΕΑ, μειώνοντας το ενεργειακό τους κόστος, καθώς και η φορολόγηση των ηλεκτρονικών εταιρειών στοιχημάτων, από την οποία το Δημόσιο θα έχει σταθερά ετήσια έσοδα ύψους, όπως το υπολογίζουμε, 100 εκατομμυρίων ευρώ.
Κυρίες και κύριοι,
Στα μέτρα που ανακοινώσαμε πρόσφατα έγινε σαφές, μέσα από αυτά, ότι δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση και αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους. Γιατί πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες και επιχειρήσεις που βρέθηκαν αντιμέτωποι όχι μόνο με μία, αλλά με αλλεπάλληλες κρίσεις.
Δημιουργήθηκε λοιπόν η δυνατότητα άρσης κατάσχεσης τραπεζικού λογαριασμού με την εξόφληση του 25% της οφειλής. Διευρύνεται ο εξωδικαστικός μηχανισμός για οφειλές από 5.000 έως 10.000 ευρώ , που αφορά περίπου 300.000 συμπολίτες μας. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα ρύθμισης έως 72 δόσεων για οφειλές που δημιουργήθηκαν έως τον Δεκέμβριο του 2023.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν είναι απλώς κοινωνικά μέτρα. Είναι μέτρα οικονομικής επανένταξης. Μέτρα που δίνουν στους πολίτες τη δυνατότητα να σταθούν ξανά στα πόδια τους.
Για να παραφράσω τον Ουίνστον Τσώρτσιλ: οι επιτυχίες δεν είναι οριστικές, αλλά ούτε και οι αποτυχίες πρέπει να είναι μοιραίες. Εκείνο που έχει σημασία είναι να έχεις το κουράγιο να συνεχίσεις.
Και αυτό ακριβώς θέλουμε να δώσουμε σήμερα στους πολίτες: τη δύναμη να συνεχίσουν.
Γι’ αυτό και στο σχέδιο νόμου που τίθεται άμεσα σε διαβούλευση εντάσσεται και μία ακόμη σημαντική παρέμβαση που ανακοινώσαμε πριν από λίγες εβδομάδες. Μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, οι οφειλέτες θα μπορούν πλέον να διεκδικήσουν ρύθμιση για την κύρια κατοικία τους, διαχωρίζοντάς την από την υπόλοιπη περιουσία τους. Το ύψος του «κουρέματος» και της μηνιαίας δόσης θα καθορίζεται με βάση την αξία της πρώτης κατοικίας, εφόσον ο οφειλέτης επιλέξει τη ρευστοποίηση της υπόλοιπης περιουσίας του.
Αυτό αποτελεί μια ουσιαστική προστασία της πρώτης κατοικίας. Μια δίκαιη και ρεαλιστική λύση που δίνει ξανά προοπτική σε ανθρώπους που βρέθηκαν σε αδιέξοδο.
Κυρίες και κύριοι,
Μέσα σε αυτή τη σύνθετη διεθνή εικόνα, η Ελλάδα παρουσιάζει διαφορετική δυναμική σε σχέση με το παρελθόν.
- Η οικονομία αναπτύσσεται με ρυθμό περίπου στο 2%, υψηλότερος σε κάθε περίπτωση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
- Οι επενδύσεις αυξήθηκαν από 11% του ΑΕΠ, όταν παραλάβαμε το 2019 στο 17% το 2025 και
- η ανεργία έχει μειωθεί κοντά στο 8% από 27% στην κορύφωση της οικονομικής κρίσης.
- Το δημόσιο χρέος ακολουθεί σταθερή καθοδική πορεία με στόχο να πέσει κάτω από το 120% του ΑΕΠ, πριν το τέλος της δεκαετίας, το 2029. Να φτάσει με βάση την πρόβλεψη στο 119%.
- Η παραγωγική βάση της οικονομίας ενισχύεται.
- Οι εξαγωγές έχουν αυξηθεί από 20% του ΑΕΠ το 2010 σε 42% σήμερα. Έχουμε ακόμη μία διαδρομή, μέχρι να φτάσουμε το 51% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, αλλά είμαστε στη σωστή διαδρομή.
Όλα αυτά αθροίζουν μία εικόνα μιας οικονομίας πιο εξωστρεφούς και πιο ανταγωνιστικής.
Το επόμενο βήμα είναι να μετατρέψουμε αυτά τα πλεονεκτήματα σε μόνιμη ισχύ, σε εθνική ισχύ.
Με σχέδιο, με πειθαρχία, με αποφασιστικότητα, με εμπιστοσύνη στις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας.
Η μείωση του χρέους έχει άμεση επίδραση στη λειτουργία της οικονομίας. Μειώνει το κόστος δανεισμού. Απελευθερώνει πόρους για νέες επενδύσεις. Μόνο από τις πρόωρες αποπληρωμές δανείων εξοικονομούμε περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ ετησίως σε τόκους, που μπορούν να κατευθυνθούν σε αναπτυξιακές δράσεις.
Επομένως, η αποκλιμάκωση του χρέους, στην οποία εμμένουμε είναι μια πολιτική που λύνει τα χέρια της οικονομίας δεν τα δένει. Τα κεφάλαια που διοχετεύουμε στην ελάφρυνση του χρέους μετασχηματίζονται σε «καύσιμο» για ταχύτερη ανάπτυξη που φτάνει παντού στην οικονομία και την κοινωνία.
Ποιος αρνείται ότι το 2026 έχουμε μια εντελώς διαφορετική και προνομιακή αφετηρία από εκείνη που είχαμε το 2019; Κι αν εργαστούμε με την ίδια αποφασιστικότητα που είχαμε το 2019 και που είχαμε και το 2023, πόσο καλύτερα αποτελέσματα μπορούμε να έχουμε πετύχει ως το 2030;
Έως το 2030 θα έχουμε ολοκληρώσει μια «κερδισμένη δεκαετία». Θα έχουμε ξανακερδίσει το χαμένο χρόνο από την ασυνεννοησία, τις εσωτερικές ήττες, τις συγκρούσεις μηδενικού αθροίσματος και τον διχασμό της προηγούμενης δεκαετίας.
Η στρατηγική για την επόμενη περίοδο είναι σαφής.
- Ενίσχυση των επενδύσεων στην ενέργεια, στις υποδομές, στα logistics και στην τεχνολογία.
- Αξιοποίηση της γεωγραφικής θέσης της χώρας.
- Βελτίωση της παραγωγικότητας και στήριξη της καινοτομίας.
Αναπόσπαστο κομμάτι του «παζλ» της οικονομίας του κοντινού μέλλοντος είναι το ενεργειακό πεδίο, αφού η Ελλάδα ενισχύεται διαρκώς ως ενεργειακός και εμπορικός κόμβος στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Για το 2026 έχουμε αναθεωρήσει την ανάπτυξη από το 2,4% στο 2% και πράγματι ο πληθωρισμός αυξάνεται προσωρινά. Ωστόσο, με βάση τα νέα δεδομένα για το 2027 αναθεωρούμε ανοδικά την ανάπτυξη, ανοδικά τις επενδύσεις και καθοδικά τον πληθωρισμό. Κι αν επιμένει το ερώτημα «Τι γίνεται μετά το Ταμείο Ανάκαμψης;» ένα μέρος της απάντησης βρίσκεται στην νέα κουλτούρα που προέκυψε μέσα από αυτά τα χρόνια και υποστηρίχτηκε στην πράξη από το Ταμείο Ανάκαμψης. Στην κουλτούρα σταθερότητας και μεταρρυθμίσεων που ενέπνευσε σε μεγάλο βαθμό στη χώρα μια νέα αυτοπεποίθηση.
Μετά την ψηφιοποίηση του κράτους και της δημόσιας διοίκησης που έλυσε τα χέρια των πολιτών, μείωσε τη γραφειοκρατία και ενίσχυσε τη διαφάνεια, η ψηφιακή αλλαγή απλώνεται στο Κτηματολόγιο, στις πολεοδομίες, στη δικαιοσύνη, αλλά και στη φορολογική διοίκηση. Προχωράει παράλληλα η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης που σηματοδοτεί ένα νέο στάδιο επανάστασης για την οικονομία και τη λειτουργία του κράτους.
Ένα άλλο μέρος της απάντησης στο ερώτημα «μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, τι;» βρίσκεται στους νέους πόρους από το συγχρηματοδοτούμενο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων που αυξάνεται στα 7 δισ. ευρώ το 2027 καθώς και στην εισροή νέων ευρωπαϊκών πόρων, από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού.
Και ένα τρίτο μέρος της απάντησης είναι η αυξανόμενη δυνατότητα της Ελλάδας να προσελκύει άμεσες ξένες επενδύσεις, κάτι το οποίο έως πριν από μερικά χρόνια κινούνταν στη σφαίρα της φαντασίας.
Κυρίες και κύριοι,
Προφανώς, δεν περιμένετε από τον Υπουργό Οικονομικών και από εμένα προσωπικά παρά ένα μήνυμα αισιοδοξίας για την πορεία της οικονομίας και της χώρας. Και βεβαίως, είμαι γνήσια αισιόδοξος. Θα ήθελα όμως να κλείσω με μια κάπως διαφορετική σκέψη.
Μια επιχείρηση ή μια κυβέρνηση πέρα από δομή στόχων και διαδικασιών, είναι μια ζωντανή έκφραση αξιών. Αν θέλουμε χώρες και δομές, επιχειρήσεις, περιφέρειες και οργανισμούς, πόλεις και κοινότητες ανθεκτικές και δυναμικές, πρέπει πάνω απ’ όλα να χτίζουμε κουλτούρες και αφηγήματα, να διαμορφώνουμε σχέδια και στόχους που εμπνέουν, κινητοποιούν και αντέχουν στις δοκιμασίες και στα απρόβλεπτα γεγονότα.
Η πραγματικότητα και το παρόν περιέχουν πολλά στοιχεία που μπορούν να μας κάνουν σκεπτικούς. Έχουμε όμως την ευκαιρία να κοιτάξουμε πέρα από το παρόν και να πιστέψουμε στο σωρευτικό αποτέλεσμα που μπορούμε να πετύχουμε με επιμονή, υπομονή και σκληρή δουλειά. Μόνο έτσι θα διαλύσουμε τις αμφιβολίες και των πιο απαισιόδοξων και θα τους κερδίσουμε μαζί μας σε μια πορεία δημιουργίας που μπορεί να επισφραγίσει και να χαρακτηρίσει την εποχή μας.
Σας ευχαριστώ.