Η προσέλκυση μεγάλου πλούτου στην Ελλάδα μέσω του άρθρου 5Α του Ν. 4172/2013

Θεσμικό πλαίσιο, οικονομική διάσταση και ρόλος του wealth management και των family offices

Περίληψη

Η παρούσα μελέτη εξετάζει το ειδικό φορολογικό καθεστώς του άρθρου 5Α του Ν. 4172/2013 ως εργαλείο προσέλκυσης εύπορων φυσικών προσώπων και μεγάλου πλούτου στην Ελλάδα. Αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο, η οικονομική και φορολογική του διάσταση, η συγκριτική εμπειρία άλλων κρατών, καθώς και ο ρόλος των family offices και του wealth management, λαμβάνοντας υπόψη τη νομοθετική επικαιροποίηση με τον Ν. 5222/2025.

Λέξεις-κλειδιά

Άρθρο 5Α, φορολογική κατοικία, non-dom, wealth management, family offices.

Πίνακας περιεχομένων

1. Εισαγωγή

2. Η παγκόσμια και ευρωπαϊκή δυναμική του wealth management

3 Ο στρατηγικός ρόλος των ελληνικών τραπεζών

3.1 Ο τραπεζικός κλάδος της Ελλάδας ως αναδυόμενος κόμβος διαχείρισης πλούτου

4. Το άρθρο 5Α του Ν. 4172/2013 ως μοχλός προσέλκυσης μεγάλου πλούτου

5. Οικονομικά οφέλη για την Ελλάδα

6. Νομοθετική εξέλιξη – Ν. 5222/2025

7. Διεθνής συγκριτική ανάλυση

8. Family offices

8.1 Η έννοια του family office

8.2 Το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο για τα family offices

8.3 Η διασύνδεση άρθρου 5Α και family offices

8.4 Διεθνές πλαίσιο

8.5 Σύγκριση Ελλάδας με τη διεθνή αγορά

9. Κίνδυνοι και ζητήματα συμμόρφωσης (compliance risk)

10. Συμπεράσματα

11. Βιβλιογραφία

Εισαγωγή

Η προσέλκυση εύπορων φυσικών προσώπων στην Ελλάδα αποτελεί στρατηγικό στόχο για την ενίσχυση των επενδύσεων και την ανάπτυξη του χρηματοοικονομικού οικοσυστήματος. Το άρθρο 5Α του Ν. 4172/2013 (Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος – ΚΦΕ) έχει εισάγει ένα ανταγωνιστικό φορολογικό καθεστώς, προσαρμοσμένο σε διεθνή μοντέλα non-Dom, που παρέχει κίνητρα υψηλού οικονομικού ενδιαφέροντος. Η παρούσα μελέτη αναλύει τη διεθνή και ευρωπαϊκή δυναμική του wealth management, τη θέση της Ελλάδας, τα οφέλη του άρθρου 5Α, τη νομοθετική εξέλιξη με τον Ν. 5222/2025, και τη συγκριτική θέση της χώρας σε σχέση με αντίστοιχα καθεστώτα. Επιπλέον, εξετάζεται ο ρόλος των family offices ως πολλαπλασιαστής επενδύσεων και η στρατηγική σημασία τους για την Ελλάδα.

Η διεθνής αγορά διαχείρισης πλούτου (wealth management) έχει αναδειχθεί σε έναν από τους πλέον δυναμικούς και στρατηγικούς τομείς της τραπεζικής δραστηριότητας. Σε μια περίοδο όπου τα παραδοσιακά τραπεζικά έσοδα πιέζονται διεθνώς, ο τομέας αυτός εμφανίζει συνεχή ανάπτυξη, δημιουργώντας υψηλές προμήθειες και προσφέροντας σημαντικά περιθώρια κερδοφορίας. Η αυξανόμενη παρουσία των λεγόμενων Everyday Millionaires, δηλαδή ατόμων που έχουν δημιουργήσει περιουσία άνω του 1 εκατ. ευρώ χωρίς κληρονομικούς παράγοντες αλλά μέσω αποταμίευσης, επενδύσεων και «οικονομικής πειθαρχίας», τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη του κλάδου. Υπολογίζεται ότι οι εν λόγω επενδυτές υπερβαίνουν τα 50 εκατομμύρια άτομα διεθνώς, ελέγχοντας περιουσία άνω των 100 τρισ. δολαρίων.

Η παγκόσμια και ευρωπαϊκή δυναμική του wealth management

Σύμφωνα με τη Mordor Intelligence, η ευρωπαϊκή αγορά wealth management αναμένεται να ανέλθει στα 55,7 τρισ. δολάρια έως το 2030, από 44,92 τρισ. το 2025. Τα στοιχεία της Allianz (Global Wealth Report 2025) επιβεβαιώνουν τη διόγκωση του ιδιωτικού πλούτου, καθώς τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία των νοικοκυριών άγγιξαν τα 269 τρισ. ευρώ στο τέλος του 2024.

Παράλληλα, κορυφαίοι οίκοι όπως η JP Morgan, η UBS, η Lombard Odier, η Julius Baer και η BNP Paribas ενισχύουν τις υπηρεσίες private banking στην Ευρώπη, επιβεβαιώνοντας ότι η περιοχή αποτελεί πλέον στρατηγικό κόμβο προσέλκυσης εύπορων επενδυτών.

Ο στρατηγικός ρόλος των ελληνικών τραπεζών

Το άρθρο 5Α λειτουργεί ως καταλύτης για την ανάπτυξη advanced υπηρεσιών wealth management. Οι ελληνικές τράπεζες αναβαθμίζουν:

• κέντρα private banking,
• ψηφιακές επενδυτικές πλατφόρμες,
• εξειδικευμένα επενδυτικά προϊόντα και
• συνεργασίες με διεθνείς οίκους (BlackRock, UniCredit, διεθνή custodian banks).

Έτσι, η Ελλάδα αναδύεται ως περιφερειακός κόμβος διαχείρισης μεγάλου πλούτου, αξιοποιώντας τον συνδυασμό:

• γεωγραφικής θέσης,
• σταθερού φορολογικού πλαισίου,
• υψηλής ποιότητας ζωής και
• ισχυρού τραπεζικού συστήματος.

Συμπερασματικά, το άρθρο 5Α του Ν. 4172/2013 αποτελεί θεμέλιο της ελληνικής στρατηγικής προσέλκυσης πλούτου. Εναρμονίζεται με διεθνείς βέλτιστες πρακτικές, ενισχύει τις επενδύσεις σε χρηματοοικονομικά προϊόντα, αυξάνει τα έσοδα του Δημοσίου και δημιουργεί πολύπλευρα οφέλη για το τραπεζικό και επενδυτικό οικοσύστημα της χώρας.

Η προοπτική της Ελλάδας ως ανερχόμενου ευρωπαϊκού κέντρου wealth management είναι πλέον ορατή, με το καθεστώς 5Α να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολλαπλασιαστές αυτής της δυναμικής.

Ο τραπεζικός κλάδος της Ελλάδας ως αναδυόμενος κόμβος διαχείρισης πλούτου

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε φάση συστηματικής ανάπτυξης στον τομέα του wealth management. Οι ελληνικές τράπεζες ανασχηματίζουν τα χαρτοφυλάκιά τους και επεκτείνουν την παρουσία τους σε κομβικά χρηματοοικονομικά κέντρα.

Ενδεικτικά:

• Η Eurobank μεταφέρει το κέντρο βάρους του private banking στο Λουξεμβούργο, αξιοποιώντας τη διεθνή της εμπειρία.
• Η Εθνική Τράπεζα διαχειρίζεται πάνω από 2 δισ. ευρώ μέσω private banking, εξυπηρετώντας περίπου 2.000 πελάτες υψηλού πλούτου.
• Η Τράπεζα Πειραιώς δίνει έμφαση στη ρομποτική υποβοήθηση επενδυτικών αποφάσεων μέσω robo-for-advisors τεχνολογίας.
• Η Alpha Bank αποκτά τραπεζική άδεια στο Λουξεμβούργο και ενισχύει σημαντικά την παρουσία της σε Κύπρο και Ηνωμένο Βασίλειο.
• Η Deutsche Bank λανσάρει υπηρεσία wealth management ειδικά για την ελληνική αγορά, από το Λουξεμβούργο.

Η ανάπτυξη αυτή συνδέεται αποφασιστικά με το θεσμικό πλαίσιο προσέλκυσης εύπορων φυσικών προσώπων και κυρίως με το άρθρο 5Α Ν. 4172/2013, το οποίο λειτουργεί ως φορολογικό καθεστώς υψηλής ανταγωνιστικότητας.

Το άρθρο 5Α Ν. 4172/2013 ως μοχλός προσέλκυσης μεγάλου πλούτου

Το άρθρο 5Α θεσπίστηκε το 2019 (Ν. 4646/2019) και εισήγαγε ένα καθεστώς εναλλακτικής φορολόγησης εισοδήματος αλλοδαπής, παρόμοιο με διεθνή non-Dom μοντέλα (όπως Ιταλία, Πορτογαλία, Ηνωμένο Βασίλειο).

Βασικά χαρακτηριστικά του καθεστώτος:

Οικονομικά οφέλη για την Ελλάδα

Η εφαρμογή του άρθρου 5Α έχει ήδη δημιουργήσει ένα νέο ρεύμα εγκατάστασης εύπορων αλλοδαπών στην Ελλάδα, με έμφαση σε επενδύσεις:

• σε χρηματοοικονομικά προϊόντα (ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια, οργανισμοί εναλλακτικών επενδύσεων),
• σε επιχειρηματικές συμμετοχές,
• σε τράπεζες μέσω μεγάλων καταθέσεων και επενδυτικών χαρτοφυλακίων, καθώς και
• σε δομές family office που δημιουργούν νέα έσοδα για την ελληνική αγορά.

Ταυτόχρονα, το καθεστώς συμβάλλει σε:

1. εισροή ξένων κεφαλαίων,
2. διεύρυνση της τραπεζικής βάσης καταθέσεων, κρίσιμη για την πιστωτική επέκταση,
3. ενίσχυση της αγοράς κεφαλαίου μέσω αυξημένης ζήτησης για χρηματοοικονομικά προϊόντα,
4. δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σε νομικές, φορολογικές και επενδυτικές υπηρεσίες και
5. ενίσχυση του διεθνούς προφίλ της χώρας ως ασφαλούς και ανταγωνιστικού προορισμού υψηλού πλούτου.

Family offices

Η έννοια του family office

Τα family offices αποτελούν οργανωτικές δομές διαχείρισης του συνολικού πλούτου μιας οικογένειας υψηλής οικονομικής επιφάνειας. Περιλαμβάνουν τη διαχείριση επενδύσεων, φορολογικού σχεδιασμού, διαδοχής, φιλανθρωπίας και εταιρικής διακυβέρνησης.

Διακρίνονται σε:

• Single Family Offices (SFO) και
• Multi Family Offices (MFO).

Τα family offices διαχειρίζονται περιουσία μεγάλων οικογενειών και παρέχουν:

• Διαχείριση επενδύσεων,
• φορολογικό σχεδιασμό και
• διαδοχή περιουσίας

Το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο για τα family offices

Η ίδρυση και λειτουργία των family offices στην Ελλάδα ρυθμίζεται από τον Νόμο 4778/2021, ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή από το φορολογικό έτος 2021. Ο νόμος αυτός αποσκοπεί στην προσέλκυση αλλοδαπών φορολογικών κατοίκων υψηλής οικονομικής επιφάνειας, παρέχοντας ένα διαφανές και οριοθετημένο πλαίσιο για τη διαχείριση οικογενειακής περιουσίας. Η φύση των υπηρεσιών που θα μπορούν να παρέχουν οι εταιρείες ειδικού σκοπού διευκρινίστηκε με την με αριθμό Α.1043/2022 (ΦΕΚ Β’ 1638/05-04-2022) Υπουργική Απόφαση.

Τα family offices μπορούν να λειτουργούν υπό οποιαδήποτε εταιρική νομική μορφή εκτός από μη κερδοσκοπικά νομικά πρόσωπα. Ο αποκλειστικός σκοπός τους είναι η διοίκηση και διαχείριση περιουσιακών στοιχείων και επενδύσεων που κατέχονται είτε άμεσα είτε μέσω νομικών οντοτήτων. Απαγορεύεται η άσκηση εμπορικής δραστηριότητας.

Προϋποθέσεις ιδρύσεως

Για την ίδρυση ενός family office απαιτούνται οι εξής προϋποθέσεις:

• Απασχόληση τουλάχιστον πέντε ατόμων στην Ελλάδα εντός 12 μηνών από την ίδρυση και
• δαπάνες λειτουργίας τουλάχιστον 1.000.000 ευρώ ετησίως στην Ελλάδα.

Φορολογικό καθεστώς

Το φορολογικό καθεστώς προβλέπει ειδικό τρόπο προσδιορισμού του φορολογητέου εισοδήματος με τη μέθοδο cost-plus, προσθέτοντας ποσοστό κέρδους 7% στα έξοδα (κατ’ αναλογία των όσων ισχύουν για το φορολογικό καθεστώς των γραφείων του Ν.89/1967). Ωστόσο, η προϋπόθεση της φορολογικής κατοικίας των συμμετεχόντων στην Ελλάδα μπορεί να περιορίσει την προσβασιμότητα στο ευνοϊκό καθεστώς, καθώς δεν επιτρέπει τη συμμετοχή αλλοδαπών φορολογικών κατοίκων.

Συμμετοχή και οικογενειακή δομή

Στα family offices μπορούν να συμμετέχουν φυσικά πρόσωπα με φορολογική κατοικία στην Ελλάδα, καθώς και στενά μέλη της οικογένειας πρώτου βαθμού συγγενείας (σύζυγοι, γονείς, άγαμα τέκνα). Η περιορισμένη έννοια της οικογένειας που ορίζεται στον νόμο μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στην ευρύτερη εφαρμογή του θεσμού. Ειδικά, η προϋπόθεση της φορολογικής κατοικίας στην Ελλάδα των ατόμων που μετέχουν σε αυτά περιορίζει σημαντικά στην πράξη τη δυνατότητα υπαγωγής των family offices στο ευνοϊκό αυτό καθεστώς.

Η διασύνδεση άρθρου 5Α και family offices

Το άρθρο 5Α λειτουργεί ως καταλύτης για την εγκατάσταση family offices στην Ελλάδα:

• Παρέχει φορολογική σταθερότητα στον Principal της οικογένειας,
• επιτρέπει τον συγκεντρωτικό σχεδιασμό επενδύσεων,
• διευκολύνει τη μεταφορά κέντρων λήψης αποφάσεων και
• δημιουργεί ζήτηση για τραπεζικές, νομικές και επενδυτικές υπηρεσίες.

Τα family offices λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές κεφαλαίου, διοχετεύοντας επενδύσεις σε ακίνητα, ελληνικές επιχειρήσεις, funds και κεφαλαιαγορές.

• Υπολογίζεται ότι 15–20 ελληνικά και διεθνή family offices λειτουργούν ήδη, διαχειριζόμενα >2 δισ. €,
• προσφέρουν επενδυτική διαχείριση, φορολογικό σχεδιασμό και estate planning και
• συμβάλλουν στην προσέλκυση κεφαλαίων και την ενίσχυση του τραπεζικού οικοσυστήματος.

Κίνδυνοι και ζητήματα συμμόρφωσης (compliance risk)

Παρά τα οφέλη, το καθεστώς του άρθρου 5^Α του Κ.Φ.Ε., φέρει κινδύνους όπως:

α) Διεθνής πίεση και συμβατότητα: Το ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον (BEPS 2.0, CRS, FATF) απαιτεί διαρκή συμμόρφωση. Η Ελλάδα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι ρυθμίσεις δεν θα εκθέσουν την οικονομία σε διασυνοριακές φορολογικές συγκρούσεις ή reputational risk.

β) Φαινόμενα προσωπικών στρατηγικών: Η απαιτούμενη διακράτηση επένδυσης και ο έλεγχος τήρησης αυτής είναι κρίσιμα για την αποτροπή εισροών βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα.

γ) Διαχείριση κινδύνου τραπεζικών χαρτοφυλακίων: Η έλλειψη διαφοροποίησης ή συγκέντρωσης κεφαλαίων σε ειδικούς τομείς μπορεί να οδηγήσει σε συστημικούς κινδύνους αν οι εισροές αποσυρθούν γρήγορα.

δ) Νομικά και διοικητικά ρίσκα: Σαφείς διαδικασίες για την αξιολόγηση, εποπτεία, ανάκληση υπαγωγής, και διασύνδεση με τις διεθνείς φορολογικές αρχές είναι απαραίτητες.

Συμπεράσματα

Το άρθρο 5Α του Ν. 4172/2013, σε συνδυασμό με τις επικαιροποιήσεις και τις διοικητικές αποφάσεις που το υποστηρίζουν, αποτελεί ένα λειτουργικό και ανταγωνιστικό εργαλείο προσέλκυσης μεγάλου πλούτου στην Ελλάδα. Η πραγματική αξία δεν περιορίζεται στα άμεσα φορολογικά έσοδα· έγκειται στην ικανότητα της χώρας να μετασχηματίσει τις εισροές σε μακροπρόθεσμη επενδυτική δραστηριότητα, σε ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα και σε δημιουργία δεξιοτήτων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Η επιτυχία της στρατηγικής θα εξαρτηθεί από την ποιότητα της διοικητικής εφαρμογής, τη διασφάλιση συμμόρφωσης, και τις στοχευμένες ενέργειες των τραπεζών και των family offices..

Βιβλιογραφία

Ελληνική νομοθεσία

1. Ν. 4172/2013, Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος (ΦΕΚ Α’ 167/2013)
2. Ν. 4646/2019 (ΦΕΚ Α’ 201/12-12-2019)
3. Ν. 5222/2025
4. Ν. 4778/2021
5. Α. 46834/19-5-2023, Κ.Υ.Α. Υπουργών Οικονομικών – Ανάπτυξης και Επενδύσεων.

Διεθνής βιβλιογραφία

1. Allianz (2025). Global Wealth Report 2025. Allianz Research.
2. Campbell, T., & Browne, L. (2023). Family Offices and Wealth Management Trends. Journal of Private Banking, 12(3), 45–67.

8. Deloitte, Family Office Global Report 2023.

9. JP Morgan, Global Private Banking Insights, 2024.

1. KPMG (2023). European Wealth Management Industry Overview. KPMG Reports.
2. Mordor Intelligence (2025). Europe Wealth Management Market – Growth, Trends, COVID-19 Impact.
3. PwC (2024). Global Wealth Management Insights. PricewaterhouseCoopers.
4. UBS Wealth Management (2025). European Market Report.
5. UBS Global Wealth Management, Annual Report 2024.

Ελληνική βιβλιογραφία

15. Γαλετάκη, Κ. (2023). (διπλωματική μελέτη) — «Η φορολογική κατοικία και οι συνέπειές της από άποψη φορολογικού δικαίου» (Αποθετήριο DUTH —ακαδημαϊκή εργασία που αναλύει το άρθρο 5Α και τη διαδικασία εγκατάστασης φορολογικής κατοικίας).

16. Κωστούλα Βικτωρία «Η ερμηνεία και εφαρμογή των Συμβάσεων Αποφυγής Διπλής Φορολογίας», Διπλωματική εργασία με επιβλέποντα καθηγητή Κ. Φινοκαλιώτη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Σχολή Νομικών Επιστημών, Θεσσαλονίκη Οκτώβριος 2015.

17. Μαρκουΐζος, Α., & Χατζημηνάς, Γ. «Διεθνές Φορολογικό Δίκαιο» (εκδ. 2020).

18. Μελάς Δ. – Μελάς Κ. «Η Φορολόγηση των Χρηματοοικονομικών προϊόντων και τίτλων», Σεπτέμβριος 2024 "Οικονομικές Εκδόσεις Ε.Ε." ISBN: 978-618-5425-26-5

19. Μελάς Δ. «Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας. Η Ελλάδα και οι Συμβαλλόμενες χώρες». Β΄ Έκδοση Θεσσαλονίκη 2015. Οικονομικές Εκδόσεις Ε.Ε.

20. Μελάς Δ. – Μελάς Κ. «Διεθνής Φορολογικός Σχεδιασμός, ανάπτυξη & σύγχρονες εξελίξεις». Θεσσαλονίκη Σεπτέμβριος 2013. Εκδόσεις «ΙΜΙΑ»

21. Πετρόπουλος, Σ. «Διμερείς Συμβάσεις Αποφυγής Φορολογίας – Εφαρμογή στην Ελλάδα» (άρθρο, 2021).

22. Σκουζός Ιάσων. «Το νέο φορολογικό καθεστώς για «Family Offices» στην Ελλάδα». Taxlaw - 2022

23. Σταματόπουλος Δ., Π. & Σταματόπουλος Γ., Γ. «Ειδικοί φορολογικοί κάτοικοι (Non-dom). Φορολογικά κίνητρα προσέλκυσης φυσικών προσώπων μεγάλου πλούτου στην Ελλάδα». Δεκέμβριος 2019

24. Τσουρουφλής Α., Η ερμηνεία των διμερών διεθνών συμβάσεων για την αποφυγή της διπλής φορολογίας

Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το ομότιτλο άρθρο του κ. Δημητρίου Μελά που δημοσιεύθηκε στο τεύχος Μαρτίου του περιοδικού Epsilon7. Στο πλήρες άρθρο, μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά και στην νομοθετική εξέλιξη του Ν.5222/2025, σε διεθνή συγκριτική ανάλυση, στο διεθνές πλαίσιο και σε σύγκριση της Ελλάδας με τη διεθνή αγορά.