Μερίσματα και μερισματική πολιτική μιας εταιρείας

Το 2025 ήταν η χρονιά όπου οι εισηγμένες εταιρείες στο Χρηματιστήριο της Αθήνας προχώρησαν στις υψηλότερες χρηματικές διανομές προς τους μετόχους τους κατά την τελευταία εικοσαετία, μοιράζοντας αθροιστικά το ποσό των 5,9 δισ. ευρώ (βλέπε στοιχεία παρατιθέμενου πίνακα). Σύμφωνα με τους αναλυτές, το ύψος των φετινών χρηματικών διανομών θα κινηθεί σε ακόμη πιο υψηλά επίπεδα.

Όταν λέμε χρηματικές διανομές θεωρούμε το άθροισμα των μερισμάτων (συντελεστής φορολόγησης 5%) και των επιστροφών κεφαλαίου (μηδενική φορολόγηση), χωρίς να υπολογίζουμε την περίπτωση έμμεσων ανταμοιβών των μετόχων, όπως για παράδειγμα την αγορά ιδίων μετοχών από μια εταιρεία, οι οποίες ακυρώνονται στη συνέχεια (με τον τρόπο αυτό, αυξάνεται το ποσοστό συμμετοχής κάθε εναπομείναντα μετόχου στην εταιρεία, άρα και τα μερίσματα που θα εισπράξει τα επόμενα χρόνια).

Όταν όλοι οι άλλοι παράγοντες παραμένουν σταθεροί, η διανομή μερισμάτων και επιστροφών κεφαλαίου αποτελεί θετικό στοιχείο για τον τρόπο αντιμετώπισης μιας μετοχής από το ευρύ επενδυτικό κοινό, καθώς οι μετοχές αυτές:

α) Μειώνουν το ρίσκο του επενδυτή και ενισχύουν τη ρευστότητά του και

β) η διανομή μερίσματος αποτελεί ένδειξη οικονομικής υγείας.

Χαρακτηριστική είναι η ύπαρξη δείκτη μερισματικής απόδοσης, ο οποίος προκύπτει από τον παρακάτω τύπο:

Μέρισμα ανά μετοχή

Μερισματική απόδοση = ------------------------------ x 100

Τρέχουσα τιμή μετοχής

Η μερισματική απόδοση συγκρίνεται συχνά από τους επενδυτές με τις αποδόσεις που προσφέρουν άλλα επενδυτικά προϊόντα, όπως π.χ. τα επιτόκια των προθεσμιακών καταθέσεων, τα επιτόκια των εντόκων γραμματίων και των ομολόγων, οι αποδόσεις ενοικίου στα ακίνητα, κ.λπ.. Για παράδειγμα, με βάση τη χρηματιστηριακή αξία του ελληνικού χρηματιστηρίου στις 15/4/2026 (163,5 δισ. ευρώ) και τις περυσινές αθροιστικές χρηματικές διανομές των 5,9 δισ. ευρώ, προκύπτει μια μέση μερισματική απόδοση 3,6%, όταν την ίδια ώρα τα επιτόκια των προθεσμιακών καταθέσεων υπολείπονται του 1% και των Εντόκων Γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου κυμαίνονται γύρω στο 2%. Βέβαια, οι τοποθετήσεις σε μετοχές συνοδεύονται από υψηλότερο ρίσκο.

Μερισματική πολιτική

Είναι γενικά παραδεκτό ότι, η διοίκηση μιας εταιρείας προτείνει στους μετόχους ένα τέτοιο ποσό, το οποίο δεν θα πρέπει να οδηγεί σε τόσο μεγάλη χρηματική εκροή, έτσι ώστε να αποσταθεροποιήσει την εταιρεία, να αυξήσει τους κινδύνους που διατρέχει και να επιδεινώσει τους όρους των συναλλαγών της με τους προμηθευτές, τις τράπεζες, τους ομολογιούχους και τους λοιπούς πιστωτές της.

Γενικότερα, το ύψος του διανεμόμενου μερίσματος είναι τόσο μικρότερο:

• Όσο μεγαλύτερη είναι η δανειακή επιβάρυνση της επιχείρησης.
• Όσο υψηλότερο είναι το κόστος του χρήματος (επιτόκια χορηγήσεων των τραπεζών, αποδόσεις στην αγορά ομολόγων) και όσο δυσκολότερη είναι η πρόσβαση της εταιρείας στις αγορές κεφαλαίων (πχ χρηματιστήριο) και χρήματος.
• Όσο πιο φιλόδοξο είναι το επενδυτικό πρόγραμμα της εταιρείας κατά τα επόμενα χρόνια. Εταιρείες που προγραμματίζουν εξαγορές και συμμετοχή σε σημαντικά projects συνήθως είτε αποφεύγουν να διανείμουν μερίσματα, είτε περιορίζονται στα ελάχιστα δυνατά επίπεδα από τη στιγμή που δεν μπορούν να εξασφαλιστούν οι απαιτούμενες συναινέσεις στη γενική συνέλευση των μετόχων. Αντίθετα, υπάρχουν επιχειρήσεις -οι αποκαλούμενες και ως «αγελάδες μετρητών» (cash cows)- που βρίσκονται σε ώριμο στάδιο ανάπτυξης, δεν έχουν μπροστά τους μεγάλα επενδυτικά προγράμματα και σημειώνουν υψηλές θετικές λειτουργικές ταμειακές ροές. Συνήθως, στις περιπτώσεις αυτές υιοθετούνται «απλόχερες» μερισματικές πολιτικές.
• Όσο μικρότερη ανάγκη ρευστότητας έχει ο βασικός μέτοχος της εταιρείας. Υπάρχουν, για παράδειγμα, περιπτώσεις που εταιρείες έχουν εξαγοραστεί από επενδυτές μέσα από τη λήψη δανειακών κεφαλαίων και έτσι οι μέτοχοι έχουν την ανάγκη είσπραξης υψηλών μερισμάτων, προκειμένου να είναι σε θέση να εξυπηρετήσουν τον προσωπικό τους δανεισμό.
• Όσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος, τόσο του κλάδου, όσο και της χώρας δραστηριοποίησης της εταιρείας. Για παράδειγμα, σε κλάδους υψηλής κυκλικότητας και έντονων διακυμάνσεων (π.χ. τουρισμός, μεταφορές), ή μεγάλου ρίσκου (π.χ. επιχειρήσεις έρευνας και τεχνολογίας) συχνά υιοθετούνται πολύ συντηρητικές μερισματικές πολιτικές.

Πολιτική σταθερού μερίσματος: Υπάρχουν εταιρείες που έχουν ως στόχο να διανέμουν το ίδιο ποσό μερίσματος κάθε χρόνο. Με τον τρόπο αυτό δίνουν την εντύπωση «εξασφάλισης» ενός πάγιου εισοδήματος προς τους μετόχους τους, ανεξάρτητα από την πορεία της τιμής της μετοχής και του ευρύτερου χρηματιστηριακού κλίματος. Άρα, οι επενδυτές στις δύσκολες χρηματιστηριακές χρονιές μπορούν να καρπώνονται το μέρισμά τους και στις ευνοϊκές να αποκομίζουν κεφαλαιακά κέρδη μέσα από την πώληση των μετοχών τους.

Πολιτική σταθερού ποσοστού μερίσματος: Σύμφωνα με την πολιτική αυτή, οι εταιρείες μοιράζουν κάθε χρόνο ένα περίπου σταθερό ποσοστό των ετήσιων κερδών τους, έστω π.χ. ένα 35% έως 45% αυτών. Μέσα από την επιλογή αυτή, αφ’ ενός ικανοποιούνται ως ένα βαθμό οι μέτοχοι, αφ’ ετέρου η διοίκηση της εταιρεία αντλεί πόρους προκειμένου να συνεχίσει το επενδυτικό της πρόγραμμα και να δρομολογεί νέες αναπτυξιακές δράσεις που εξυπηρετούν τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των μετόχων.

Έκτακτες χρηματικές διανομές: Οι εταιρείες αποφασίζουν ενίοτε τη διανομή έκτακτων ποσών στους μετόχους τους (π.χ. μερίσματα από κέρδη παρελθουσών χρήσεων) σε περίπτωση που για διάφορους λόγους έχει ενισχυθεί σε μεγάλο βαθμό η ρευστότητά τους. Αυτό μπορεί π.χ. να προκύψει σε περίπτωση πώλησης μιας θυγατρικής εταιρείας, ή ενός ακινήτου που δεν συνεισέφερε λειτουργικά στην επιχείρηση, ή τέλος μετά από ένα έκτακτο γεγονός που τις ευνόησε συγκυριακά (π.χ. υπήρξαν ορισμένες εταιρείες συγκεκριμένων αντικειμένων που ευνοήθηκαν ιδιαίτερα από την έλευση της πανδημίας, οπότε κάποιες από αυτές μοίρασαν εκτάκτως κάποια επιπλέον ποσά στους μετόχους τους).