1. Θεσμικό πλαίσιο
Με τις διατάξεις του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Ν.2859/2000) ορίζονται τα εξής: Επιβάλλεται φόρος με την ονομασία «φόρος προστιθέμενης αξίας». Ο φόρος αυτός επιρρίπτεται από τον κατά τον νόμο υπόχρεο σε βάρος του αντισυμβαλλομένου (άρθρο 1).
Αντικείμενο του φόρου είναι:
α) Η παράδοση αγαθών και η παροχή υπηρεσιών, εφόσον πραγματοποιούνται από επαχθή αιτία στο εσωτερικό της χώρας από υποκείμενο στο φόρο που ενεργεί με αυτή την ιδιότητα.
β) Η εισαγωγή αγαθών στο εσωτερικό της χώρας. Για την εφαρμογή του νόμου θεωρείται ως «εσωτερικό της χώρας» η ελληνική επικράτεια. (άρθρο 2)
Στο φόρο υπόκειται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο εφόσον ασκεί κατά τρόπο ανεξάρτητη οικονομικό δραστηριότητα... (παρ. 1 του άρθρου 3).
Απαλλάσσονται από το φόρο (Φ.Π.Α.):
α) Η ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών, των οποίων η εισαγωγή ή η παράδοση απαλλάσσεται στο εσωτερικό της χώρας.
β) Η ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών, για τα οποία, κατ' εφαρμογή των παρ. 2 και 3 του άρθρου 34, ο αποκτών (αγοραστής) τα αγαθά στο εσωτερικό της χώρας δικαιούται, σε κάθε περίπτωση, ολικής επιστροφής του φόρου προστιθέμενης αξίας (περίπτ. α΄ και β΄ της παρ.1 του άρθρου 29 του Ν.2859/2000).
Επίσης, επιστρέφεται στον υποκείμενο στο φόρο, ο οποίος είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος - μέλος της Ε.Ε., ο φόρος που επιβάρυνε τις παραδόσεις ή τις παροχές υπηρεσιών που πραγματοποιήθηκαν προς αυτόν από άλλους υποκείμενους στο φόρο στο εσωτερικό της χώρας, καθώς και τις εισαγωγές αγαθών που πραγματοποίησε στο εσωτερικό της χώρας, εφόσον ο υποκείμενος αυτός πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις: α)...β)...γ)...
Η επιστροφή του φόρου πραγματοποιείται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 30 και κατά το μέρος που ο υποκείμενος στο φόρο ενεργεί πράξεις με δικαίωμα έκπτωσης του φόρου των εισφορών του στο κράτος - μέλος εγκατάστασής του (παρ. 2 και 3 του άρθρου 34 του Ν.2859/2000 ).
2. Ιστορικό
Στις αρχές του Ιανουαρίου 2023 αποκαλύφθηκε απάτη εκατομμυρίων ευρώ με εικονικά τιμολόγια και εικονικές συναλλαγές Φ.Π.Α.. Την απάτη εντόπισε η Αρχή για το ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν στον τύπο, περισσότερες από δέκα εταιρείες (εικονικές) εμφανίζονται να πωλούν η μία στην άλλη τεχνολογικό εξοπλισμό εταιρείας. Τα προϊόντα φέρονται να εισάγονται χωρίς Φ.Π.Α. από προμηθευτή σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι εταιρείες αυτές, που στην πραγματικότητα ήταν εικονικές, δεν κατέβαλαν Φ.Π.Α., ενώ τον χρέωναν στην επόμενη εταιρεία - αγοραστή. Το ίδιο έκανε και η τελευταία (φερόμενη ως αγοράστρια), στην επόμενη.
Το επόμενο στάδιο ήταν να ζητήσουν επιστροφή Φ.Π.Α. από χώρες της Ε.Ε., όπου γίνονταν οι εικονικές πωλήσεις, με προφανή σκοπό να εισπράξουν Φ.Π..Α για αγορές - πωλήσεις, που στην πραγματικότητα δεν έγιναν ποτέ, αφού οι εταιρείες ήταν εταιρείες φαντάσματα.
Στο δίκτυο των εταιρειών φαίνεται να συμμετείχαν 14 εταιρείες, με τουλάχιστον 25 εμπλεκόμενα πρόσωπα.
Η αξία των τιμολογίων με τις εικονικές συναλλαγές υπολογίζεταιστο ποσό των 31.500,000 ευρώ.
3. Η μέθοδος λειτουργίας της απάτης τύπου καρουζέλ
Στην πιο απλή μορφή της η κυκλική απάτη τύπου καρουζέλ λειτουργεί ως εξής:
Ο Έλληνας επιχειρηματίας, ας τον ονομάσουμε Πολυπράγμονα, πωλεί φορολογητέα αγαθά σε εγγεγραμμένο στα μητρώα άλλου κράτους - μέλους, ας πούμε στην Ιταλία, ο οποίος ονομάζεται Ispolaeti. Ο Ιταλός (Ispolaeti) θα πρέπει να δηλώσει την αγορά αυτή ως ενδοκοινοτική απόκτηση και να καταβάλει τον Φ.Π.Α. στο δικό τους κράτος, δηλαδή στην Ιταλία.
Στην συνέχεια, με βάση του ότι σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τα αγαθά αυτά για να προβεί σε επακόλουθη φορολογητέα παράδοσης, να πιστώσει το ίδιο ποσό ως φόρο επί των εισροών. Συνήθως, αν συμμετέχει στο σύστημα κυκλικής απάτης (απάτη τύπου καρουζέλ) δεν κάνει τίποτα από αυτά. Απλώς, αυτός, πριν γίνει αντιληπτό ότι είναι ή πρόκειται να γίνει «εξαφανισμένος έμπορος», πωλεί τα αγαθά αυτά σε άλλον έμπορο, ας πούμε, στην Ιταλίδα Portiuncula.
Η τελευταία, έχει τα εξής χαρακτηριστικά: Εκτός από μια ζωή μονήρους στοχασμού και προσευχής, χωρίς τίποτα το αξιοκατάκριτο, με λιτή τροφή και ιματισμό, χωρίς χρυσό, χωρίς αργυρό, χωρίς τίποτα, ζει εν μέσω των ψαλμώντου De Deum.
Η γυναίκα αυτή (όσο και αν φαίνεται παράξενο) είναι εγγεγραμμένη στα μητρώα του δικού της κράτους - μέλους (Ιταλία) χρεώνοντας καιλαμβάνοντας Φ.Π.Α. εξ επαχθούς αιτίας. Με τη συνέργεια ενός λογιστή δεν αποδίδει στις φορολογικές αρχές της χώρας της τον Φ.Π.Α. αυτόν και εξαφανίζεται. Είναι αυτή που αναφέρεται ως «εξαφανισμένος έμπορος».
Η τελευταία (Portiuncula), που λειτουργεί στην προκειμένη περίπτωση ως μεσάζων, πωλεί στη συνέχεια τα αγαθά σε έμπορο καταχωρημένο σταμητρώα Φ.Π.Α. άλλου κράτους - μέλους. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της απλούστερης μορφής απάτης αυτής είναι ότι ο αγοραστής αυτός είναι ο (δήθεν) έμπορος Πολυπράγμονας στην Ελλάδα.
Από την κυκλικότητα αυτή προέκυψε η ονομασία «κυκλική απάτη»ή απάτη τύπου Καρουζέλ.
Στη συνέχεια, ο Ιταλός Ispolaeti πιστώνει τον φόρο επί των εισροών, αλλά επειδή στην πώλησή του προς τον Πολυπράγμονα εφαρμόζεται μηδενικός συντελεστής στην Ιταλία (ενδοκοινοτική παράδοση), δεν απαιτείται να αποδώσει Φ.Π.Α. επί των εκροών (πωλήσεων) και μπορεί να ζητήσει επιστροφή του Φ.Π.Α.. Το αποτέλεσμα είναι ότι αν η απάτη επιτύχει το σκοπό της ο Ιταλός έλαβε αλλά δεν απέδωσε τον Φ.Π.Α., τον οποίο οι φορολογικές αρχές πρέπει να καταβάλουν στην επίσης κάτοικο Ιταλίας Portiuncula, ως επιστροφή.
Ο τελευταίος εμπλεκόμενος (η γυναίκα) μπορεί να συμμετέχειστο κύκλωμα ή να αγνοεί παντελώς το τι συνέβη και το πώς χρησιμοποιήθηκε το όνομά της (και αυτό είναι το πιθανότερο) στις εν λόγω συναλλαγές.
Ο στόχος του συμπατριώτη της (του Ispolaeti) δεν είναι να αγοράσει και να πωλήσει κατά τη συνήθη πορεία των συναλλαγών, αλλά να βρεθεί σε τέτοια θέση, ώστε να εισπράξει τον Φ.Π.Α. επί των εκροών (πωλήσεων), τον οποίο δεν θα αποδώσει ποτέ.
Στην περίπτωση που ο Πολυπράγμονας και ο Ιταλός Ispolaeti ενεργούν από κοινού, η αγορά εκ νέου από τον Πολυπράγμονα είναι επιθυμητή, εν μέρει για λόγους ελέγχου και εν μέρει διότι είναι απλούστερο και φθηνότερο να χρησιμοποιείται μια περιορισμένη ποσότητα αγαθών αρκετές φορές, από το να αγοράζεται νέο εμπόρευμα στην ελεύθερη αγορά για κάθε νέο κύκλο.
Ο Ιταλός (Ispolaeti), προκειμένου να εξασφαλίσει την πώληση, γνωρίζοντας ότι θα προσκομίσει όφελος από την αποφυγή απόδοσης του Φ.Π.Α. επί των εκροών, έχει τη δυνατότητα να πωλήσει τα αγαθά στη συμπατριώτισσα του (Portiuncula), σε τιμή κατώτερη από αυτήν που πλήρωσε στον Πολυπράγμονα και θα το κάνει αυτό, αν είναι αναγκαίο.
Στην πιο σύνθετη μορφή της στην περίπτωση αυτή μπορεί να δραστηριοποιούνται πολλές επιχειρήσεις και να εμφανίζονται στο κύκλωμα περισσότεροι από δύο εξαφανισμένοι έμποροι και σε πολλές περιπτώσεις να ζητείται επιστροφή Φ.Π.Α. από πολλές εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα να υπάρχει πολλαπλάσια απώλεια από την επιστροφή Φ.Π.Α..
ΥΓ1. Για την Ιταλίδα Portiuncula:
«Όταν ο θεός στερεί τους επισκόπους υιών ο διάβολος τους προμηθεύει ανιψιούς» (Πικρό χιούμορ κατά την εποχή του Μεσαίωνα).
ΥΓ2. Για τα Ispolaeti, Πολυπράγμονα και λοιπούς:
«Μοιάζω με κάποιον που πέφτει από ένα καμπαναριό και νιώθοντας άνετα στον αέρα λέει: «Καλά είναι, απλά να συνεχισθεί» (Βολταίρος, Γάλλος Φιλόσοφος).
Το ομότιτλο άρθρο του κυρίου Απόστολου Λιόλιου δημοσιεύθηκε στο τεύχος Ιανουαρίου του περιοδικού Epsilon7.