Νοικοκυριά: Πώς ερμηνεύεται η αύξηση των καταθέσεων

Τα στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα (με πηγή την Τράπεζα της Ελλάδος) είναι χαρακτηριστικά για την πορεία των καταθέσεων των ελληνικών νοικοκυριών, από τα τέλη του 2019 έως και το Δεκέμβριο του 2025. Τι παρατηρούμε;

Πρώτον, ότι κατά τη συγκεκριμένη περίοδο η αύξηση των καταθέσεων των νοικοκυριών διαμορφώθηκε στα 38,136 δισ. ευρώ, (από τα 116,7 της 31ης/12/2019 στα 154,836 δισ. ευρώ στις 31/12/2025, ή +32,7%), κόντρα στις έντονα δυσοίωνες εκτιμήσεις που είχαν γίνει όλο αυτό το χρονικό διάστημα, άλλοτε λόγω της πανδημίας (πχ φόβοι ότι πλήθος επιχειρήσεων δεν θα μπορούσε να επαναλειτουργήσει) και άλλοτε λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, της εκτίναξης του ενεργειακού κόστους, των πληθωριστικών πιέσεων, της έντονης οικονομικής και γεωπολιτικής αβεβαιότητας ανά τον κόσμο, κ.λπ.

Δεύτερον, ότι η ανοδική τάση των καταθέσεων των ελληνικών νοικοκυριών συνεχίζεται καθ’ όλη την εξεταζόμενη χρονική περίοδο (βλέπε τη δεξιά στήλη του παρατιθέμενου πίνακα).

Τρίτον, η αύξηση των τραπεζικών καταθέσεων έλαβε χώρα σε μια περίοδο μηδενικών, ή έστω πολύ χαμηλών επιτοκίων ακόμη και για τις προθεσμιακές τοποθετήσεις των αποταμιευτών.

Και τέταρτον, η διόγκωση των τραπεζικών καταθέσεων θα μπορούσε να ήταν αρκετά μεγαλύτερη, αν πολύ σημαντικά ποσά χρημάτων δεν τοποθετούνταν σε εναλλακτικές αποταμιευτικές-επενδυτικές επιλογές, όπως για παράδειγμα σε μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων, σε εταιρικά ομόλογα, σε Έντοκα Γραμμάτια του Ελληνικού Δημοσίου, σε μακροπρόθεσμα ασφαλιστικά προϊόντα και σε κρυπτονομίσματα (άγνωστα στους Έλληνες το 2019). Για παράδειγμα, μόνο κατά το 2025 οι καθαρές εισροές στα αμοιβαία κεφάλαια ξεπέρασαν τα πέντε δισ. ευρώ.

Οι βασικοί λόγοι

Πρώτα απ’ όλα θα πρέπει να διευκρινίσουμε γιατί επιλέγουμε να συγκρίνουμε τις καταθέσεις των νοικοκυριών και όχι ολόκληρου του ιδιωτικού τομέα (νοικοκυριών και επιχειρήσεων). Αυτό συμβαίνει γιατί οι καταθέσεις των επιχειρήσεων εμφανίζουν στρεβλώσεις που ενδέχεται να δράσουν παραπλανητικά στα όποια συμπεράσματα προκύψουν. Όταν, για παράδειγμα, μια τράπεζα δανειοδοτεί μια επιχείρηση προκειμένου η τελευταία να υλοποιήσει μια συγκεκριμένη επένδυση (π.χ. μια νέα γραμμή παραγωγής), το μεγαλύτερο κομμάτι της δανειοδότησης καταλήγει την επόμενη μέρα στον καταθετικό λογαριασμό της εταιρείας, γιατί απλά η υλοποίηση της επένδυσης γίνεται σταδιακά (π.χ. σε βάθος διετίας). Άρα, λοιπόν, σε περιόδους αύξησης των χορηγήσεων στις επιχειρήσεις (πράγμα που συνέβη κατά την τελευταία εξαετία) είναι προφανές ότι παράλληλα ανεβαίνουν και οι καταθέσεις των επιχειρήσεων αυτών.

Ποιοι, όμως, είναι οι βασικοί λόγοι της τόσο σημαντικής αύξησης των καταθέσεων των ελληνικών νοικοκυριών από τα τέλη του 2019 έως και σήμερα;

Ο πρώτος λόγος αφορά τα γενναία προγράμματα κρατικής στήριξης -ύψους δεκάδων δισ. ευρώ- που δόθηκαν κατά την περίοδο της πανδημίας covid-19. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που παρατηρήθηκε παγκόσμια: Οι κυβερνήσεις δανείστηκαν χρήματα -ανεβάζοντας το δημόσιο χρέος των κρατών τους- προκειμένου να ενισχύσουν τα νοικοκυριά, τα οποία κατά την ίδια περίοδο δεν μπορούσαν να καταναλώσουν τα ποσά των ενισχύσεων που έλαβαν λόγω των περιοριστικών μέτρων που είχαν αποφασιστεί και εφαρμοστεί. Προφανώς, όμως, τα κυβερνητικά μέτρα στήριξης δεν ήταν ο μόνος παράγοντας αύξησης των καταθέσεων των νοικοκυριών, καθώς αυτές συνέχισαν να διογκώνονται ακόμη και μετά τον τερματισμό των μέτρων στήριξης (πρώτο εξάμηνο 2021).

Ένας ακόμη λόγος για την ανοδική πορεία των καταθέσεων αποτελεί η αύξηση του Α.Ε.Π. κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Η ελληνική οικονομία αναπλήρωσε το 2021 το «χαμένο έδαφος» του πανδημικού 2020 και από τότε έως σήμερα «τρέχει» με ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης υψηλότερο του 2%. Μάλιστα, το Α.Ε.Π. σε τρέχουσες τιμές αυξήθηκε ακόμη περισσότερο λόγω της επίδρασης του πληθωρισμού.

Επιπρόσθετα, κύκλοι της αγοράς εκτιμούν ότι -συμπληρωματικά στους δύο προαναφερόμενους λόγους- επηρέασαν ενδεχομένως και άλλοι παράγοντες, όπως για παράδειγμα η μεγάλη άνοδος που έχουν σημειώσει κατά τη συγκεκριμένη περίοδο οι τιμές των μετοχών, των ομολόγων και των ακινήτων. Έτσι, στο βαθμό που Έλληνες πούλησαν σε υψηλότερες τιμές περιουσιακά τους σε ξένους (π.χ. ακίνητα μέσα από το εργαλείο της «χρυσής βίζας»), μέρος αυτής της υπεραξίας ενδέχεται να την τοποθέτησαν στις τράπεζες.

Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση των τραπεζικών καταθέσεων έχει οδηγήσει σε ένα δείκτη «χορηγήσεις προς καταθέσεις» στις ελληνικές τράπεζες πολύ χαμηλότερο από το 100% (γύρω στο 75% με 80%), με αποτέλεσμα η ρευστότητα του εγχώριου χρηματοπιστωτικού συστήματος να θεωρείται ως ιδιαίτερα ισχυρή και έτσι οι τράπεζες τις χώρας να έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν επενδυτικά σχέδια προς όφελος δικό τους και της ελληνικής οικονομίας.