Η σημασία της ταχύτητας στην ανάπτυξη της οικονομίας
Σύμφωνα με το μεσοπρόθεσμο αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ελλάδας, προβλέπεται σημαντικός ρυθμός ανάπτυξης το 2026 (άνω του 2%), πλην, όμως, στη συνέχεια οι εκτιμήσεις για περαιτέρω άνοδο του Α.Ε.Π. αποκλιμακώνονται. Μερικοί από τους λόγους που οδηγούν στη συγκεκριμένη εκτίμηση είναι η ολοκλήρωση της εισροής των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης μέσα στο 2026 (το δανειοδοτικό κομμάτι ολοκληρώνεται στην πράξη το 2027), η έλλειψη εργατικού δυναμικού μετά και το brain drain της προηγούμενης δεκαετίας, κ.λπ..
Όλοι συμφωνούν -με δεδομένο και χαμηλό τρέχον κατά κεφαλή εισόδημα των Ελλήνων- πως για να συνεχιστούν και μετά το 2027 ικανοποιητικοί ρυθμοί ανάπτυξης επιβάλλεται στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα να υλοποιηθούν διαθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα τονώσουν την παραγωγικότητα της οικονομίας μας και θα διευκολύνουν την προσέλκυση επενδύσεων από ελληνικά και ξένα κεφάλαια. Όπως προκύπτει από τον προαναφερθέντα συλλογισμό, είναι αναγκαίο όχι μόνο να προχωρήσουν μεταρρυθμίσεις, αλλά επιπλέον αυτές να υλοποιηθούν με ταχείς ρυθμούς.
Μετά από αυτή τη σύντομη εισαγωγή, ας επανέλθουμε σε ένα θέμα που είχαμε σχολιάσει στο e-forologia.gr και κατά το παρελθόν, αναφερόμενοι στην έννοια της καθαρής παρούσας αξίας (Net Present Value) και στο ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει αυτή στην αποτελεσματικότητα των πολιτικών αποφάσεων στην πραγματική οικονομία.
Η έννοια καθαρής παρούσας αξίας
Αν κάποιος ρωτήσει χίλιους ανθρώπους αν θέλουν να τους χαρίσει από ένα εκατομμύριο ευρώ «εδώ και τώρα», ή το ίδιο ποσό σε δέκα χρόνια από σήμερα, τότε όλοι θα επιλέξουν να εισπράξουν το ποσό αυτό άμεσα.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Πρώτον, ο φόβος ότι σε δέκα χρόνια από σήμερα κάποιοι μπορεί να μην ζουν, ή να έχουν αρρωστήσει, έτσι ώστε να μην μπορούν να χαρούν τα χρήματα αυτά. Ένας δεύτερος λόγος είναι η ανασφάλεια του ενδιάμεσου αυτού χρονικού διαστήματος, όπως π.χ. η τράπεζα που θα είναι κατατεθειμένα τα χρήματα να χρεωκοπήσει μέσα στα επόμενα χρόνια, ή ενδιάμεσα το ποσό αυτό θα μειωθεί σημαντικά εξ’ αιτίας ενός ενδεχόμενου πληθωρισμού, κ.λπ..
Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη σημαντικός λόγος: Η φυσική ροπή του ανθρώπου να θέλει να φέρνει όσο το δυνατόν πιο κοντά τα ευχάριστα πράγματα και να μετακυλύει όσο το δυνατόν περισσότερο στο μέλλον (μακρύτερα…) τα δυσάρεστα. Για παράδειγμα, όλοι θα προτιμούσαν σήμερα μια πολύ ευχάριστη συνεύρεση, απ’ ότι σε τέσσερα χρόνια. Όλοι θα ήθελαν να πάνε φέτος διακοπές και όχι σε πέντε ή δέκα χρόνια. Ανθρώπινη ψυχολογία…
Λίγα μαθηματικά: Ας υποθέσουμε τώρα πως ο δωρίζων το ένα εκατομμύριο ευρώ αλλάζει ως ένα βαθμό την προσφορά του, χαρίζοντας π.χ. ένα εκατομμύριο ευρώ σε δέκα χρόνια, ή ένα μικρότερο ποσό σήμερα. Θα υπάρξει ένα ύψος ποσού (ας πούμε π.χ. τα 900.000 ευρώ), όπου οι πεντακόσιοι από τους χίλιους ερωτηθέντες θα επιλέξουν την είσπραξη 900.000 ευρώ σήμερα και οι άλλοι μισοί το ένα εκατομμύριο μετά από δέκα χρόνια.
Τότε, θα υπάρξει ισορροπία και θα λέμε ότι η Καθαρή Παρούσα Αξία (Net Present Value) του ενός εκατομμυρίου σε δέκα χρόνια είναι 900.000 ευρώ. Και γενικότερα, ισχύει ο τύπος:
R1-C1 R2-C2 Rn-Cn
NPV = ---------- + ---------- + -----------
1+r (1+r)2 (1+r)n
Όπου R1, R2, Rn είναι οι χρηματικές ταμειακές εισροές μετά από ένα, δύο, ή n χρόνια.
Όπου C1, C2, Cn είναι οι χρηματικές ταμειακές εκροές μετά από ένα, δύο, ή n χρόνια.
Όπου r είναι ένα προεξοφλητικό επιτόκιο (discount rate, πχ το 0,05 αντιπροσωπεύει ένα επιτόκιο 5%) που μετατρέπει τις αξίες του μέλλοντος σε αξίες του σήμερα.
Τα μηνύματα της Κ.Π.Α.
Ποια μηνύματα, όμως, στέλνει ο προαναφερόμενος μαθηματικός τύπος της Καθαρής Παρούσας Αξίας;
Πρώτον, δεν έχει σημασία μόνο αν εισπράττουμε ένα ποσό, αλλά επίσης και το πόσο γρήγορα το εισπράττουμε. Έτσι, στο παράδειγμα του ενός εκατομμυρίου μετά από δέκα χρόνια, μας συμφέρει να το ανταλλάξουμε με 910 χιλιάδες σήμερα.
Δεύτερον, δεν έχει σημασία μόνο αν επιβαρυνόμαστε με ένα ποσό, αλλά επίσης και το πόσο γρηγορότερα, ή αργότερα καταβάλλουμε το συγκεκριμένο ποσό.
Και τρίτον, τα δύο προηγούμενα έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία, όσο υψηλότερο είναι το r του τύπου, δηλαδή το αποκαλούμενο επιτόκιο προεξόφλησης ή επιτόκιο αναγωγής (discount rate). Και γενικότερα, το r λαμβάνει υψηλότερες τιμές, όταν οι αβεβαιότητες των προβλεπόμενων ταμειακών εισροών είναι υψηλότερες. Ειδικότερα τώρα, αν η καθαρή παρούσα αξία αφορά τις ροές μιας επένδυσης, το επιτόκιο προεξόφλησης είναι τόσο μεγαλύτερο όσο πιο επικίνδυνος είναι ο κλάδος δραστηριοποίησης, όσο πιο αδύναμα είναι τα θεμελιώδη δεδομένα του project και όσο πιο υψηλός είναι ο λεγόμενος «κίνδυνος της χώρας» (country risk).
Πολιτικές αποφάσεις
Μετά από τα παραπάνω, γίνεται σαφές ότι οι πολιτικοί θα πρέπει όταν αποφασίζουν, να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους όχι μόνο το συνολικό τους όφελος, αλλά κυρίως την καθαρή παρούσα αξία αυτού του οφέλους.
Για παράδειγμα, η γραφειοκρατία καθυστερεί σοβαρά (ή και ματαιώνει πολλές φορές) την υλοποίηση επωφελών αποφάσεων, με αποτέλεσμα να περιορίζεται δραστικά η καθαρή τους παρούσα αξία.
Η καθυστέρηση της εφαρμογής για αρκετά χρόνια σημαντικών εκσυγχρονιστικών κινήσεων (π.χ. ηλεκτρονική συνταγογράφηση φαρμάκων, ψηφιακές υπογραφές στο δημόσιο, κ.λπ.) έχει κοστίσει πολλά δισεκατομμύρια ευρώ στο ελληνικό δημόσιο. Το γεγονός ότι κάποια στιγμή έγιναν, ή έστω ότι έχει προγραμματιστεί η εφαρμογή τους, δεν μειώνει το ύψος των τεράστιων απωλειών.
Το ίδιο ισχύει και για την εκμετάλλευση περιουσιακών μας στοιχείων. Αν, για παράδειγμα, δεχτούμε τη μελέτη που λέει ότι ένα project θα ενισχύει το ελληνικό Α.Ε.Π. π.χ. με 100 εκατ. ευρώ ετησίως (άρα μια έστω πενταετής καθυστέρησή του έχει οδηγήσει σε απώλειες άνω των πέντε σημερινών 500 εκατ. ευρώ), τότε αντιλαμβάνεται κάποιος ότι το μεγαλύτερο «σκάνδαλο» στη χώρα εντοπίζεται στην υπάρχουσα εγχώρια αδράνεια (βλέπε τη φράση «ελληνικές καλένδες»).
Αντίστοιχες είναι οι επιπτώσεις και από τις καθυστερήσεις σε διάφορα έργα υποδομής. Ορισμένες φορές, διαγωνισμοί καθυστερούν, αναβάλλονται ή ακυρώνονται προκειμένου να «εξοικονομηθεί» ένα ποσό λίγων εκατομμυρίων ευρώ, όταν οι -άμεσες και έμμεσες- απώλειες από την καθυστέρησή τους είναι πολύ μεγαλύτερες.
Ο παράγοντας της ταχύτητας
Με άλλα λόγια, η καθαρή παρούσα αξία εισάγει στην πολιτική (και όχι μόνο) σκηνή τον παράγοντα του χρόνου, ο οποίος είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Για παράδειγμα, συχνά λέγεται στην πολιτική ότι μια απόφαση «βρίσκεται προς τη σωστή κατεύθυνση», χωρίς ωστόσο να συμπληρώνεται αν η συγκεκριμένη κατεύθυνση είναι η σωστότερη και κυρίως αν είναι η γρηγορότερη.
Ο παράγοντας της ταχύτητας είναι καθοριστικός σε πάρα πολλά μέτωπα. Έτσι, στον στίβο κερδίζουν οι γρηγορότεροι δρομείς, ενώ στο ποδόσφαιρο επιλέγονται κατά κανόνα οι ταχύτεροι αθλητές. Κάτι ανάλογο ισχύει και στην οικονομία.
Μια επιχείρηση ωφελείται όταν πρώτη εκμεταλλεύεται τις νέες τεχνολογίες, όταν πρώτη καινοτομεί στα προϊόντα της και όταν πρώτη καταφέρνει να βελτιώσει την παραγωγικότητά της.
Το ίδιο συμβαίνει και με τα οικονομικά των κρατών. Όσο πιο γρήγορα αποκτηθούν οι απαιτούμενες υποδομές, όσο πιο γρήγορα περιορίζεται η γραφειοκρατία και όσο ταχύτερα θεσπίζονται ελκυστικά επενδυτικά και φορολογικά πλαίσια, τόσο περισσότερες είναι οι επενδύσεις που προσελκύονται και οι νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται.
Ο χρόνος, λοιπόν, είναι χρήμα και αυτό θα πρέπει να συνεκτιμάται στις αποφάσεις των πολιτικών μας.