Εισαγωγή:
Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των μεθόδων και συστημάτων των φορολογικών αρχών, και ειδικά της ελληνικής, ως προς την είσπραξη του Δημόσιου χρέους. Θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε πως ανεξάρτητα της ορθότητας δομής των μέτρων αυτά είναι σίγουρο ότι θα αποτύχουν αν και εφόσον οι οφειλέτες πολίτες μιας χώρας δεν διαθέτουν την αναγκαία φοροδοτική ικανότητα, ανεξάρτητα της προσωπικής τους θέλησης για συμμόρφωση ως προς τις οφειλές τους.
Payment capacity – Attitude – Recency – Event (PARE)
Η φορολογική αρχή από το νέο χρόνο υιοθετεί ακόμα ένα νέο σύστημα διαχείρισης χρεών, στην προσπάθεια μείωσης του τεράστιου συνολικού χρέους. Το νέο σύστημα εξατομικευμένης διαχείρισης οφειλών της Α.Α.Δ.Ε. με την ονομασία PARE (Payment capacity – Attitude – Recency – Event) ανακοινώθηκε ότι θα τεθεί σε λειτουργία εντός 2026 και στοχεύει στην συγκέντρωση δεδομένων ανά φορολογούμενο για τη βελτίωση της κατηγοριοποίησης και των στρατηγικών είσπραξης (π.χ. αξιολόγηση εισοδημάτων, περιουσιακών στοιχείων, τραπεζικών κινήσεων, παλαιότητας χρέους και έκτακτων γεγονότων). Παράλληλα, το τρέχον επιτόκιο που επιβαρύνει τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το ελληνικό Δημόσιο έχει οριστεί σε 0,73% ανά μήνα (ισοδύναμο 8,76% ετησίως) και διατηρείται αμετάβλητο με σχετικές αποφάσεις του Υπουργείου Οικονομικών και της Α.Α.Δ.Ε..
Ας δούμε τι ισχύει με τη στρατηγική επιτοκίων επί οφειλών στο δημόσιο άλλων χωρών:
| Χώρα | Ένδειξη ετήσιου επιτοκίου επί καθυστερούμενων οφειλών (ετησίως) | Σημειώσεις / Πηγή |
| Ελλάδα | 8,76% (0,73% μηνιαίως) | Αποφάσεις Υπ. Οικ. – Α.Α.Δ.Ε. |
| Ηνωμένο Βασίλειο (HMRC) | Βασικό επιτόκιο BoE + 4% > (π.χ. 3.75% + 4% = 7.75%) | HMRC ορίζει φόρμουλα late payment = base + 4% (μεταβλητό) (GOV.UK) |
| Γερμανία | 12% (1% ανά μήνα σύμφωνα με 240% ανώτατο όριο) | Φορολογικός κώδικας: επιβολή «Saumniszuschlag» 1% ανά μήνα (12% ετησίως) (finanzamt-bw.fv-bwl.de) |
| Ισπανία / Ιταλία / άλλες Ε.Ε. | 10–12% (εξαρτάται από έτος και την κατηγορία οφειλής) | Τα εθνικά επιτόκια ποικίλουν. Η ευρωπαϊκή τράπεζα και η Ε.Ε. δημοσιεύει συγκριτικά στοιχεία (statutory / late-payment rates, π.χ. 10,15% για πολλές χώρες το 2ο εξάμηνο 2025) (European Union) |
Σημειώνεται ότι, η σύγκριση είναι ενδεικτική. Σε μερικές χώρες το «επιτόκιο» εκφράζεται ως ποινή (penalty) ή ως βάση + μηνιαίος συντελεστής και σε άλλες εφαρμόζεται όπως και στην Ελλάδα με ένα επιτόκιο σε μη εξόφληση της εκάστοτε μηνιαίας οφειλής «interest on late payments» με διαφορετικούς δείκτες ανά χώρα.
Η βιβλιογραφία για τη φορολογική συμμόρφωση και τη ρύθμιση φορολογικών οφειλών (Slemrod, Pomeranz και άλλοι) τονίζει ότι η πρόσβαση σε τρίτες πηγές πληροφορίας, η εξατομίκευση των μέτρων και η χρήση προγνωστικής ανάλυσης αυξάνουν την αποτελεσματικότητα είσπραξης χωρίς να πολλαπλασιάζουν αδικαιολόγητα τα διοικητικά βάρη. Οι διεθνείς οργανισμοί (OECD, IMF) προτείνουν «Maturity Models» και εργαλεία «Analytics» για τη διαχείριση χαρτοφυλακίων χρεών. Η εφαρμογή συστημάτων όπως το PARE εντάσσεται σε αυτήν την τάση, αλλά απαιτούν προσοχή σε θέματα διαφάνειας, προστασίας δεδομένων και αξιολόγησης κοινωνικών επιπτώσεων (American Economic Association - Tax Compliance and Enforcement, Joel Slemrod, Journal of Economic Literature, vol. 57, no. 4, December 2019, (pp. 904–54).
Το ενδιαφέρον στην όλη μελέτη έχουμε την άποψη ότι δεν είναι δόκιμο στο να συγκρίνεις απλώς επιτόκια επί οφειλών ιδιωτών προς το δημόσιο διαφόρων χωρών (όπου εκεί το Ελληνικό επιτόκιο φαίνεται σχετικά «μικρό»), αλλά κατά πόσο αυτά ως τόκοι, μειώνουν το διαθέσιμο εισόδημα του εκάστοτε φορολογικού κατοίκου και τελικά με απλά λόγια «αν αυτός μπορεί να τα πληρώσει». Ας δούμε, λοιπόν, το σχετικό πίνακα που ετοιμάσαμε για εσάς:
| Χώρα | Διαθέσιμο εισόδημα | Οριακή αποταμίευση νοικοκυριών | Δυνητική αποταμίευση (οριακή επί συντελεστή φόρου) | Ετήσιος τόκος σε €10.000 | Τόκος / αποταμίευση |
| Ελλάδα | 13.400€ | ?2,5% (Εurostat, 2024 - Αρνητική) | ? €335 | €876 (8,76% ετησίως) (European Commission) | Μη εφαρμόσιμο, ο τόκος υπερβαίνει το οριακό επίπεδο αποταμίευσης των νοικοκυριών |
| Γερμανία | 23.197€ | 20,0% (Εurostat, 2024) | €4.639 | 12% έτος > €1.200 | 25,9% (1.200 / 4.639) |
| Γαλλία | 20.575€ | 18,7% (Eurostat / Eurostat, 2024–25) (Trading Economics) | €3.852 | 12.15% > €1.215 | 31,6% |
| Ιταλία | 18.472€ | 9,5% (Eurostat -2025). (Trading Economics) | €1.755 | 10.15% > €1.015 | 57,9% |
| Ισπανία | 17.254€ | 13,6% (2024 στοιχεία) | €2.347 | 10.15% > €1.015 | 43,3% |
| Ην. Βασίλειο | £34.500 | 9,5% (2025 series) (ons.gov.uk) | £3.278 | (για παράδειγμα: 7.75% > £775) | 23,6% |
Ας κάνουμε κάποιες παρατηρήσεις πάνω στον πιο πάνω ενδιαφέροντα πίνακα που κατά τη γνώμη μας που συντάξαμε:
- Όπου η οριακή ροή αποταμίευσης των νοικοκυριών είναι υψηλή (π.χ. Γερμανία 20%) το ποσό της δυνητικής ετήσιας αποταμίευσης είναι αρκετά μεγαλύτερο και επομένως ο ετήσιος τόκος επί μιας οφειλής έστω €10.000 αποτελεί μικρότερη αναλογία της αποταμίευσης (περί το 25–32% σε Γερμανία και Γαλλία). Αντίθετα, σε χώρες με χαμηλή οριακή ροή αποταμίευσης των νοικοκυριών (Ιταλία 9.5%) ο ίδιος τόκος «εξαϋλώνει» δυσανάλογα μεγάλο μέρος της ετήσιας αποταμίευσης (Ιταλία 58%).
- Η αρνητική οριακή ροή αποταμίευσης των νοικοκυριών της Ελλάδας (?2,5% το 2024 σύμφωνα με τη Εurostat) δείχνει ότι τα νοικοκυριά, κατά μέσο όρο, εξαντλούν ήδη αποταμιευμένα κεφάλαια – αν υπάρχουν - ή δανείζονται για να καλύψουν την ετήσια κατανάλωσή τους επομένως το επιπλέον βάρος από τόκους (π.χ. €876/έτος για €10.000) δεν μπορεί να «αντληθεί» από τρέχουσα αποταμίευση. Αυτό εξηγεί τη δυσκολία ρύθμισης χρεών και γιατί απαιτούνται πολιτικές στοχευμένες στήριξης (προσωποποιημένες ρυθμίσεις, κοινωνικά κριτήρια, αναδιάρθρωση επιτοκίων).
Συμπεράσματα:
- Το ισχύον ελληνικό επιτόκιο (0,73% μηνιαίως, 8,76% ετησίως) επιβαρύνει σημαντικά το πραγματικό εισόδημα των οφειλετών σε σχέση με τη δυνατότητα ετήσιας αποταμίευσης, ειδικά για μεσαία και μικρά εισοδήματα. Σε πολλές περιπτώσεις μεμονωμένων οφειλετών, δεν υφίσταται καμία δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους.
- Η εφαρμογή του PARE μπορεί να βελτιώσει την αποδοτικότητα μέσω στόχευσης, αλλά χρειάζεται συνοδευτικά μέτρα κοινωνικής προστασίας (π.χ. ευέλικτες ρυθμίσεις, κλιμακούμενα επιτόκια, ρήτρες αδυναμίας πληρωμής), ώστε να μην επιβαρυνθούν δυσανάλογα οι οικονομικά ευάλωτοι. Ουσιαστικά η εφαρμογή του PARE στοχεύει σε αυτούς που «δύνανται, αλλά δεν καταβάλλουν» και όχι σε αυτούς που «επιθυμούν αλλά δεν δύνανται».
- Η διεθνής σύγκριση δείχνει ότι πολλές χώρες εφαρμόζουν υψηλά επιτόκια - ποινές για καθυστερήσεις οφειλών προς το δημόσιο, ωστόσο η μορφή της εφαρμογής (σταδιακές ρυθμίσεις, χρήση τρίτων πηγών, ανάλυση προβλεψιμότητας) καθορίζουν το τελικό αποτέλεσμα στην είσπραξη και ταυτόχρονα στη κοινωνική βιωσιμότητα (HM Revenue & Customs, HMRC interest rates for late and early payments, Updated 23 December 2025).