Πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για την εικόνα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας προκύπτουν από τις κατά καιρούς εκδόσεις της ΕΛΣΤΑΤ που αναφέρονται στις «Συνθήκες Διαβίωσης των Ελλήνων». Στις εκδόσεις αυτές παρέχονται διαχρονικά στοιχεία για μια σειρά από σοβαρά θέματα, όπως για παράδειγμα για την αγορά εργασίας ανά ηλικία και φύλο, για το επίπεδο φτώχιας και πώς αυτό διαρθρώνεται ανάμεσα στις διάφορες κοινωνικές ομάδες και τους άλλους ευρωπαϊκούς λαούς, για το προσδόκιμο όριο ζωής σε άνδρες και γυναίκες, κ.λπ..
Σήμερα θα εστιάσουμε στο θέμα της ανώτατης εκπαίδευσης από το έτος 2012 έως και σήμερα (τελευταία αναλυτικά στοιχεία είτε για το 2023, είτε για το 2024), τονίζοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος της συγκεκριμένης περιόδου συνδυάστηκε με ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες, όπως η βαθιά οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας και η πανδημία covid-19 της διετίας 2020-2021.
Το βασικότερο στοιχείο που προκύπτει αβίαστα από την εξέταση αυτής της περιόδου είναι ότι η έμφαση των Ελλήνων για την ανώτατη εκπαίδευση όχι μόνο διατηρήθηκε σε πολύ υψηλά επίπεδα, αλλά επιπλέον ανέβηκε περαιτέρω με αλματώδεις ρυθμούς. Ας δούμε μερικά μόνο από τα στοιχεία:
- Το διδακτικό προσωπικό στην ανώτατη εκπαίδευση από τα 11.531 άτομα το 2013 (για την ακρίβεια για τη σχολική χρονιά 2012-2013) ανέβηκε στα 19.719 άτομα το 2023 (ποσοστό αύξησης 71% σε περίοδο κρίσης!).
- Τα άτομα που έλαβαν πτυχίο ανώτατης σχολής το 2012 ήταν 31.516, όταν ο αντίστοιχος αριθμός του 2023 διαμορφώθηκε στα 46.078 άτομα (ποσοστό +46,2%).
- Το 2012 ολοκλήρωσαν με επιτυχία τις μεταπτυχιακές τους σπουδές 9.695 άτομα και το 2023 28.588 άτομα (+195%).
- Το 2012 έλαβαν διδακτορικό τίτλο 1.716 άτομα και το 2023 2.323 άτομα (+35%).
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι τόσο μεγάλες διαφοροποιήσεις στα μεγέθη δεν είναι αποτέλεσμα κάποιου συγκυριακού γεγονότος, αλλά κοινωνική και οικονομική τάση, που διατρέχει με σταθερά ανοδικούς ρυθμούς ολόκληρη την εξεταζόμενη περίοδο.
Επίσης, όπως όλα δείχνουν και ιδιαίτερα μετά την επικείμενη λειτουργία και των «μη κρατικών πανεπιστημίων» στη χώρα μας, η ανοδική αυτή τάση των ατόμων προς πτυχιακούς, μεταπτυχιακούς και διδακτορικούς τίτλους θα συνεχιστεί με σημαντικούς ρυθμούς. Ήδη, το 2023 για κάθε εκατό πτυχιακούς τίτλους αντιστοιχούσαν 62 μεταπτυχιακοί και πέντε διδακτορικοί. Σύμφωνα με την τάση, οι πτυχιούχοι θα αυξάνονται, σχεδόν όλοι εξ’ αυτών θα κατέχουν μελλοντικά έναν μεταπτυχιακό τίτλο και ένα πολύ σημαντικό ποσοστό διδακτορικό (ή και μεταδιδακτορικό) τίτλο.
Αξιολόγηση
Αξιολογώντας κάποιος τα προαναφερθέντα στοιχεία, αναγνωρίζει πως κατ’ αρχήν πρόκειται για μια πολύ θετική εξέλιξη, καθώς ανεβαίνει το μέσο πολιτιστικό επίπεδο της χώρας, ενώ διαμορφώνεται ένα αξιότερο παραγωγικό-στελεχιακό δυναμικό, που με τη σειρά του θα έχει ως αποτέλεσμα τις καλύτερες θέσεις εργασίας και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.
Ωστόσο, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, υπάρχουν και σημεία που θα πρέπει να προσεχτούν και να συνεξετασθούν.
Ένα από αυτά είναι η ανάγκη στενότερης διασύνδεσης των σπουδών με τις σύγχρονες ανάγκες της ελληνικής οικονομίας. Για παράδειγμα, την ώρα που μιλάμε για την ανάγκη ενός νέου παραγωγικού μοντέλου στη χώρα που θα δίνει έμφαση στην αύξηση της παραγωγής, παρατηρούμε ότι το ενδιαφέρον για τις τεχνολογικές κατευθύνσεις περιορίζεται! Έτσι, σε αντίθεση με το σύνολο των πτυχιούχων που έχει εκτιναχθεί, οι πτυχιούχοι του ανώτατου τεχνολογικού τομέα από 19.253 άτομα το 2012, το 2023 υποχώρησαν στα 11.164 άτομα...
Μια δεύτερη κριτική που ασκείται είναι ότι υπάρχουν άτομα που προχωρούν σε διδακτορικές σπουδές με βασικό στόχο την απλή εξεύρεση μιας απλής θέσης εργασίας (δυσκολεύονται με βάση τον πτυχιακό ή και τον μεταπτυχιακό τους τίτλο), ή για να αυξήσουν τις αποδοχές τους μέσω ενός επιδόματος στο δημόσιο τομέα.
Τέλος, τίθεται και το ζήτημα της ολοένα και μεγαλύτερης μέσης ηλικίας, στην οποία οι Έλληνες και οι Ελληνίδες εισέρχονται στην αγορά εργασίας (και αυτό όταν η ανεργία έχει υποχωρήσει από το 27,5% του 2013 και το 19,3% του 2018 σε κάτω από 10%, με παράλληλο έλλειμμα θέσεων εργασίας σε μια σειρά από ειδικότητες και κλάδους). Οι μεταπτυχιακές και οι διδακτορικές σπουδές ανεβάζουν σε πολλές περιπτώσεις την προαναφερθείσα ηλικία, κίνηση η οποία στερεί πόρους από την οικονομία (τόσο τα ίδια τα άτομα, όσο και αυτά που χρηματοδοτούν τις σπουδές), από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, αλλά και από το ύψος της μελλοντικής συνταξιοδότησης των εργαζομένων (επίσης, οδηγεί σε αφυπηρέτηση σε αναγκαστικά μεγαλύτερη ηλικία).