Ο κίνδυνος αποτελεί σύμφυτο παράγοντα της επιχειρηματικότητας, καθώς θέματα που απασχολούν τις εταιρείες είναι το ποια ανταπόκριση θα έχουν τα προϊόντα τους στους καταναλωτές, πώς θα αντιδράσουν οι ανταγωνιστές τους, αν θα αυξηθούν υπέρμετρα οι τιμές των πρώτων υλών τους, αν θα συνεχίσουν να συνεργάζονται με βασικούς προμηθευτές τους και τόσα άλλα.
Στους «παραδοσιακούς» αυτούς επιχειρηματικούς κινδύνους ήρθαν κατά την προηγούμενη δεκαετία να προστεθούν στην Ελλάδα και πολλοί άλλοι: Τα εισοδήματα των νοικοκυριών μειώνονταν κατακόρυφα, η βιωσιμότητα των τραπεζών ήταν ιδιαίτερα αμφίβολη, οι καταθέσεις πολιτών και επιχειρήσεων κινδύνευσαν άμεσα με κούρεμα και η αξιοπιστία του Ελληνικού Δημοσίου είχε φτάσει στο ναδίρ.
Αυτή η δεύτερη κατηγορία των κινδύνων έχει σήμερα εξαλειφθεί. Το Ελληνικό Δημόσιο δανείζεται με χαμηλότερο επιτόκιο σε σχέση με Γαλλία και Ιταλία και με spread έναντι της Γερμανίας που είναι ανάλογα της προ κρίσης περιόδου. Οι εγχώριες τράπεζες διαθέτουν υπερβάλλουσα ρευστότητα, ο δείκτης δημοσίου χρέους βελτιώνεται από χρόνο σε χρόνο και ο ρυθμός αύξησης του Α.Ε.Π. κινείται σε υψηλότερα επίπεδα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Το κλειδί, όμως, της υπόθεσης είναι το ότι οι κίνδυνοι διαφοροποιούνται με την πάροδο του χρόνου. Για παράδειγμα, κατά το πρώτο φετινό εξάμηνο, η παγκόσμια οικονομία αγωνιούσε για το ύψος των δασμών που θα επικρατούσαν μετά τις γνωστές κινήσεις του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής Ντόναλντ Τραμπ, θέμα που φαίνεται να διευθετήθηκε σε ότι αφορά την Ευρώπη μέσα από έναν αρκετά επώδυνο συμβιβασμό. Άλλο πολύ σημαντικό μέτωπο ανησυχίας ήταν το κατά πόσο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακό πόλεμο η όλη κατάσταση στη Μέση Ανατολή, εξέλιξη που φαίνεται -με βάση τουλάχιστον τα μέχρι σήμερα δεδομένα- να έχει αποτραπεί.
Ακόμη, όμως, και μετά τη θετική έκβαση στα δύο μεγάλα ζητήματα που προαναφέρθηκαν, κίνδυνοι συνεχίζουν να υπάρχουν. Συγκεκριμένα, ο ελέφαντας στο δωμάτιο δεν είναι τίποτε άλλο από τα μεγάλα ζητήματα χρέους που αντιμετωπίζουν οι ισχυρότερες οικονομίες του πλανήτη και το κατά πόσο αυτά θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βαθιά ύφεση την παγκόσμια οικονομία, ιδίως όταν η ευρωπαϊκή οικονομία λιμνάζει εδώ και αρκετά χρόνια.
Το χρέος των Η.Π.Α. είναι τόσο υψηλό, έτσι ώστε οι τόκοι που καταβάλλουν κάθε χρόνο να υπερβαίνουν πλέον τις δαπάνες για αμυντικούς εξοπλισμούς! Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο καλούνται να ψηφίσουν «δύσκολους» Προϋπολογισμούς για το 2026, πράγμα που δεν φαίνεται να αποτελεί εύκολη υπόθεση τουλάχιστον για την περίπτωση της Γαλλίας. Ως πότε οι Κεντρικές Τράπεζες θα αντιμετωπίζουν τα προβλήματα χρέους με την έκδοση νέου χρήματος; Όσο για την οικονομία της Κίνας, οι αναλυτές μιλούν για «μαύρο κουτί» και για μεγάλα προβλήματα που κρύβονται «κάτω από το χαλί».
Πολιτικές αντιμετώπισης ρίσκου
Επιπλέον, έχει έρθει και η τεχνητή νοημοσύνη να διαφοροποιήσει δραστικά το επιχειρηματικό πεδίο, τόσο σε ότι αφορά το πού θα κατευθυνθούν οι επενδύσεις, όσο και τις επιδράσεις που θα προκύψουν στον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων, το marketing, τον τρόπο διαφήμισης-προβολής των προϊόντων, τα κανάλια διανομής, την αγορά εργασίας, κ.λπ.. Πώς θα πρέπει να χειριστούν την όλη υπόθεση οι επιχειρήσεις;
Είναι προφανές πως στο νέο επιχειρηματικό περιβάλλον που διαμορφώνεται χρειάζονται επιχειρήσεις πολύ πιο παραγωγικές, πολύ πιο καινοτόμες και πολύ πιο ευέλικτες. Οι εταιρείες θα πρέπει να δίνουν μεγάλη βάση στη διατήρηση υψηλής ρευστότητας και κεφαλαιακής επάρκειας. Απαιτείται η σωστή ασφάλιση έναντι πιθανών κινδύνων και η υιοθέτηση προσεκτικών πολιτικών σε ζητήματα προϊοντικής και γεωγραφικής διαφοροποίησης, επιλογής προμηθευτών, πιστωτικής πολιτικής, κ.λπ..
Αναγκαίες είναι κινήσεις όπως το hedging απέναντι στις τιμές των συναλλαγματικών ισοτιμιών και των πρώτων υλών, η ύπαρξη ισχυρής κεφαλαιακής διάρθρωσης (βλέπε δείκτες ιδίων προς ξένα κεφάλαια), η διατήρηση σταθερού κόστους χρηματοδότησης (πχ άντληση κεφαλαίων σταθερού επιτοκίου, χρήση των Interest Rate Swaps), κ.λπ.. Υπάρχει επίσης η αναγκαιότητα ουσιαστικής ασφάλισης μιας επιχείρησης έναντι μιας σειράς κινδύνων, στους οποίους έχει γίνει ολοένα και πιο απειλητικός ο κίνδυνος έναντι φυσικών καταστροφών.
Επιπλέον, μεγάλη σημασία αποκτούν παράγοντες όπως η υιοθέτηση των αρχών της Εταιρικής Διακυβέρνησης, η ευελιξία στον τρόπο λειτουργίας, η συνεχής παρακολούθηση των νέων δεδομένων, η έμφαση στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και γενικότερα η εφαρμογή πολιτικών που αποσκοπούν στη «βιώσιμη ανάπτυξη» της εταιρείας.
Σε κάθε περίπτωση, η περισσότερο αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου είναι το επίπεδο της παραγωγικότητας-ανταγωνιστικότητας της ίδιας της εταιρείας και της θέσης που έχει στην αγορά. Μια εταιρεία με ποιοτικά και καινοτόμα προϊόντα συνήθως επιτυγχάνει υψηλότερα περιθώρια κέρδους και μεγαλύτερη πιστότητα πελατών. Άρα, σε περίπτωση μιας αρνητικής συγκυρίας, έχει μεγαλύτερα περιθώρια να μειώσει τις τιμές πώλησης και περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει μερίδια αγοράς έναντι των ανταγωνιστών της.