Έντονες είναι οι συζητήσεις σχετικά με το πόσο χαμηλά είναι τα τραπεζικά επιτόκια καταθέσεων στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Ελλάδα, όταν μάλιστα προβλέπεται πως θα αποκλιμακωθούν περαιτέρω μέσα στη φετινή χρονιά.
Σε θεωρητικό επίπεδο, μάλιστα, σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά καταθέσεων, τα επιτόκια στη χώρα μας θα έπρεπε να είναι υψηλότερα από το μέσο ευρωπαϊκό όρο, λόγω του μεγαλύτερου κινδύνου της χώρας (country risk, βλέπε βαθμολογίες Οίκων αξιολόγησης, κ.λπ.). Παρ’ όλα αυτά, όμως, συμβαίνει το αντίθετο.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Τα επιτόκια καταθέσεων προκύπτουν από τις δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης, δηλαδή από την μία πλευρά των χρημάτων που είναι διατεθειμένα να τοποθετήσουν τα νοικοκυριά σε τραπεζικές καταθέσεις και από την άλλη πλευρά των χρημάτων που θέλουν να αντλήσουν οι τράπεζες, έτσι ώστε να χρηματοδοτήσουν τις εργασίες τους (βλέπε δανειοδοτήσεις επιχειρήσεων και νοικοκυριών).
Το μεγάλο πρόβλημα, λοιπόν, στην Ευρώπη εστιάζεται στη μεγάλη προτίμηση των νοικοκυριών προς τις τράπεζες και όχι προς ανταγωνιστικές τοποθετήσεις των αποταμιεύσεών τους. Συγκεκριμένα, οι Ευρωπαίοι επιλέγουν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τους Αμερικανούς τις επενδύσεις πολύ χαμηλού ρίσκου και όχι τις μετοχές και λοιπούς τίτλους υψηλότερου κινδύνου. Και σύμφωνα με τη συλλογιστική των Ευρωπαίων αξιωματούχων, το αποτέλεσμα μιας τέτοιας πρακτικής είναι το να «λιμνάζουν» πολλά δισεκατομμύρια ευρώ στις τράπεζες και να μην διατίθενται για τη χρηματοδότηση πραγματικών επενδύσεων, οι οποίες θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της οικονομίας της Γηραιάς Ηπείρου. Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, οραματίζονται μια ενιαία -και πιο αποτελεσματική- ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά, έτσι ώστε να μεταφερθούν χρήματα από τις καταθέσεις στις επιχειρήσεις και να μετατραπούν σε επενδύσεις.
Στην περίπτωση της Ελλάδας τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τα ακίνητα και τις καταθέσεις να έχουν την πρωτοκαθεδρία των επενδυτικών επιλογών στις αποταμιεύσεις, ενώ αντίθετα οι τοποθετήσεις σε μετοχές και σε συνταξιοδοτική αποταμίευση να βρίσκονται «στον πάτο». Ειδικότερα, αν σε μετρητά και καταθέσεις τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά έχουν τοποθετημένο περίπου το 35% των χρηματοοικονομικών τους περιουσιακών τους στοιχείων, στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό κυμαίνεται γύρω στο 55%! Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι ο δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις των συστημικών μας τραπεζών να κυμαίνεται μόλις γύρω στο 65%-70% (στο 105% στην Ευρώπη) και τα προσφερόμενα καταθετικά επιτόκια να είναι ιδιαίτερα χαμηλά.
Ανταγωνιστικές επιλογές
Ένας δεύτερος λόγος που θα μπορούσε να ερμηνεύσει τα πολύ χαμηλά εγχώρια καταθετικά επιτόκια στην Ελλάδα είναι ο περιορισμένος ανταγωνισμός που επικρατεί στην εγχώρια αγορά, καθώς οι τέσσερις συστημικοί Όμιλοι ελέγχουν το μεγαλύτερο κομμάτι της «πίτας».
Ο χαμηλός αυτός ανταγωνισμός ώθησε την κυβέρνηση στο να επιτρέψει από το φθινόπωρο του 2023 τη δυνατότητα απ’ ευθείας συμμετοχής των ιδιωτών αποταμιευτών στις δημοπρασίες Εντόκων Γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου (Ε.Γ.Ε.Δ.) για ποσά έως 15.000 ευρώ, κάτι το οποίο φυσικά δεν ήταν αρκετό από μόνο του, για να αλλάξει την κατάσταση.
Στη συνέχεια, ήρθαν οι ίδιες οι συστημικές τράπεζες για να δημιουργήσουν «ανταγωνισμό» στις καταθέσεις, προσφέροντας οι ίδιες εναλλακτικές αποταμιευτικές επιλογές χαμηλού επενδυτικού κινδύνου, όπως τα Ομολογιακά Αμοιβαία Κεφάλαια συγκεκριμένης χρονικής διάρκειας (Target Maturity).
H ουσία είναι πως επειδή το ελληνικό Α.Ε.Π. κινείται ανοδικά κατά τα τελευταία χρόνια, το ύψος των τραπεζικών καταθέσεων συνεχίζει να αυξάνεται παρά τον ανταγωνισμό που υφίσταται από τα Ε.Γ.Ε.Δ. και τα Ομολογιακά Αμοιβαία Κεφάλαια και το ερώτημα είναι αν κάποια στιγμή θα υπάρξουν οι προϋποθέσεις, προκειμένου να δούμε ουσιαστικά υψηλότερα καταθετικά επιτόκια, τουλάχιστον για τις προθεσμιακές τοποθετήσεις.
Η απάντηση πως κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να δούμε τουλάχιστον μέσα στο 2025, λόγω της πτωτικής τάσης των επιτοκίων που θα ακολουθηθεί από την Ε.Κ.Τ., ωστόσο δημιουργούνται κάποιες προϋποθέσεις, έτσι ώστε να δούμε βελτίωση της κατάστασης σε βάθος χρόνου.
Για παράδειγμα, παρατηρείται σταδιακή είσοδος νέων «παικτών» στον τραπεζικό κλάδο, όπως η δημιουργία «πέμπου πόλου» (Attica Bank μετά την εξυγίανσή της και την απορρόφηση της Παγκρήτιας), ή η ανάπτυξη που σημειώνουν άλλα σχήματα, όπως η Optima Bank, η Aegean Baltic Bank, οι συνεταιριστικές τράπεζες, κ.λπ..
Επίσης, ελπίζεται ότι θα δούμε από φέτος -με την προσδοκία πως θα συνεχιστεί και κατά τα επόμενα χρόνια- μια σημαντική αύξηση στις χορηγήσεις των ελληνικών τραπεζών (προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η ανάπτυξη της οικονομίας), γεγονός που θα τονώσει τη ζήτηση των εγχώριων χρηματοπιστωτικών ομίλων για άντληση κεφαλαίων, άρα και καταθέσεων.