Στις εμπορικές συναλλαγές συχνά προκύπτει η ανάγκη να διαγραφεί μία απαίτηση από έναν πελάτη, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, που λόγω της συνεχόμενης οικονομικής κρίσης έχουν συσσωρευθεί στις περισσότερες επιχειρήσεις ανείσπρακτα και χρονίζοντα υπόλοιπα πελατών και προμηθευτών. Στο παρόν άρθρο θα αναλύσουμε την φορολογική αντιμετώπιση αυτών των διαγραφών.
Εφόσον η διαγραφή έλαβε χώρα στο πλαίσιο αμοιβαίου συμβιβασμού από την πλευρά του οφειλέτη, αυτό θεωρείται ως κέρδος από επιχειρηματική δραστηριότητα βάσει του άρθρου 21 του Κ.Φ.Ε., ενώ για τον δανειστή τυγχάνουν εφαρμογής οι διατάξεις για τις επισφαλείς απαιτήσεις.
Πιο συγκεκριμένα, βάσει του άρθρου 26 του Κ.Φ.Ε., ορίζεται ότι:
«4.α. Απαίτηση δύναται να διαγραφεί για φορολογικούς σκοπούς μόνον εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:
(i) έχει προηγουμένως εγγραφεί ποσό που αντιστοιχεί στην οφειλή ως έσοδο,
(ii) έχει προηγουμένως διαγραφεί από τα βιβλία του φορολογούμενου και
(iii) έχουν αναληφθεί όλες οι κατά νόμον ενέργειες για την είσπραξη της απαίτησης.
β. Απαιτήσεις, το συνολικό ύψος των οποίων, συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α., δεν υπερβαίνει το ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ ανά αντισυμβαλλόμενο δύνανται να διαγραφούν στο φορολογικό έτος εντός του οποίου συμπληρώνονται δώδεκα (12) μήνες από τον χρόνο κατά τον οποίο κατέστησαν ληξιπρόθεσμες, χωρίς να έχουν αναληφθεί οι κατάλληλες ενέργειες για τη διασφάλιση του δικαιώματος είσπραξης της εν λόγω απαίτησης, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις των υποπεριπτώσεων (i) και (ii) της περίπτωσης α' της παρούσας και οι οφειλέτες έχουν λάβει αποδεδειγμένα γνώση της διαγραφής της οφειλής τους, όπου αυτό είναι δυνατόν. Το συνολικό ύψος των απαιτήσεων που διαγράφονται, σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο, δεν δύναται να υπερβαίνει, ανά φορολογικό έτος, ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) επί του συνόλου των απαιτήσεων στο τέλος της χρήσης.
γ. Απαιτήσεις που διαγράφονται στο πλαίσιο αμοιβαίας συμφωνίας ή δικαστικού συμβιβασμού, ανεξαρτήτως του αν έχει σχηματισθεί σχετική πρόβλεψη, δύνανται να διαγραφούν για φορολογικούς σκοπούς μη εφαρμοζομένων των διατάξεων της υποπερίπτωσης (iii) της περίπτωσης α' της παρούσας. Στην περίπτωση και κατά το μέρος που δεν έχει σχηματισθεί πρόβλεψη, το σχετικό ποσό της διαγραφής της απαίτησης εκπίπτει με βάση τις διατάξεις του άρθρου 22.».
Συνεπώς, εφόσον η διαγραφή της απαίτησης είναι προϊόν συμβιβασμού για την πιστώτρια εταιρεία, η διαγραφή αναγνωρίζεται φορολογικά, χωρίς να απαιτείται η λήψη όλων των ενεργειών για την είσπραξη της απαίτησης.
Περαιτέρω, το ποσό της διαγραφής επιβαρύνεται με ψηφιακό τέλος συναλλαγής (πρώην τέλος χαρτοσήμου), το οποίο οφείλει να καταβάλει ο οφειλέτης και συγκεκριμένα στο άρθρο 15 του νόμου Ν.5135/2024 προβλέπεται ότι:
«1. Επιβάλλεται Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής επί συμβάσεων συμβιβασμού του άρθρου 871 του Αστικού Κώδικα (Π.Δ. 456/1984, ΦΕΚ Α' 164), με συντελεστή δύο κόμμα σαράντα τοις εκατό (2,40%) επί του συμφωνούμενου ποσού, όταν με τη σύμβαση συμφωνείται χρηματικό ποσό που ο ένας συναλλασσόμενος οφείλει στον έτερο, στο πλαίσιο συμβιβαστικής επίλυσης της διαφοράς, εφόσον:
α) τα συναλλασσόμενα μέρη ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα και ο συμβιβασμός γίνεται στο πλαίσιο αυτής ή
β) τουλάχιστον ένας από τους συναλλασσόμενους είναι κεφαλαιουχική ή προσωπική εταιρεία που συστάθηκε στην ημεδαπή ή την αλλοδαπή (…).
2. Υποκείμενος στο Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής επί της σύμβασης της παρ. 1 και υπόχρεος για την απόδοσή του είναι ο οφειλέτης της συμβιβαζόμενης απαίτησης».
Αξίζει να αναφέρουμε ότι τυγχάνουν ειδικής μεταχείρισης οι διαγραφές χρεών στα πλαίσια ειδικών διαδικασιών, όπως π.χ. ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών, όπου η φορολογική μεταχείριση της ωφέλειας από τη διαγραφή μέρους ή του συνόλου του χρέους προς πιστωτικό ή χρηματοδοτικό ίδρυμα, προς υπό ειδική εκκαθάριση πιστωτικό ή χρηματοδοτικό ίδρυμα ή προς εταιρεία του Ν. 4354/2015 στο πλαίσιο εξωδικαστικού συμβιβασμού δεν θεωρείται εισόδημα και απαλλάσσεται του φόρου δωρεάς (βλ. Εγκύκλιο Ε2021/2019).
Περισσότερη ανάλυση για το θέμα αυτό υπάρχει στο άρθρο μας με τίτλο «Τα χρονίζοντα υπόλοιπα πελατών-προμηθευτών και η αντιμετώπισή τους από τους φορολογικούς ελέγχους».
Τέλος, τονίζουμε ότι πρέπει να υπάρχει συμφωνία και των δύο μερών προκειμένου να χωρήσει διαγραφή λόγω συμβιβασμού και μάλιστα θα πρέπει το σχετικό έγγραφο να υποβληθεί στην Εφορία προς χαρτοσήμανση.
Παρά ταύτα, έχουμε αντιμετωπίσει υπόθεση φορολογικού ελέγχου κατά την οποία κρίθηκε από τον έλεγχο αυθαίρετα ότι υπάρχει ωφέλεια για την ελεγχόμενη οντότητα από την διαγραφή της υποχρέωσής της για εξόφληση της προμηθεύτριάς της εταιρείας, αν και δεν είχε υπογραφεί κανένα συμφωνητικό περί διαγραφής, ούτε είχαν πραγματοποιηθεί ενέργειες μονομερούς λογιστικής διαγραφής, ενώ καταβάλλονταν ταυτόχρονα από την οφειλέτιδα και ποσά έναντι εξόφλησης. Ειδικότερα, ο έλεγχος, αγνοώντας το τυπικό μέρος της μη ύπαρξης συμφωνητικού διαγραφής και της μη διενέργειας ούτε μονομερούς λογιστικής διαγραφής, παρεισέφρησε στην εμπορική πολιτική μεταξύ των επιχειρήσεων, θεωρώντας ότι συντρέχει περίπτωση σιωπηρής άφεσης χρέους για υπόλοιπο, επειδή είχε παρέλθει η κατά το αστικό δίκαιο προθεσμία για την παραγραφή του, χωρίς, βέβαια, αυτό να επηρεάζει το υπαρκτό κατά το φορολογικό δίκαιο της απαίτησης. Συγκεκριμένα, ο έλεγχος έκρινε ότι η πιστώτρια εταιρεία μηδένισε την απαίτησή της και δήλωσε σιωπηρά την πρότασή της προς τον προσφεύγοντα για άφεση χρέους, την οποία ο προσφεύγων, επίσης, σιωπηρά απεδέχθη. Μάλιστα, τελείως καταχρηστικά ο έλεγχος θεώρησε ότι οι πληρωμές που εν τω μεταξύ έλαβαν χώρα έναντι εξόφλησης έγιναν στα πλαίσια τεχνητής διευθέτησης, κρίνοντας ότι πραγματοποιήθηκαν σε άτακτα χρονικά διαστήματα! Το ποσό αυτό, για το οποίο ο έλεγχος θεώρησε ότι η πιστώτρια παραιτήθηκε από την είσπραξή του στα πλαίσια αμοιβαίας επαγγελματικής συμφωνίας, κρίθηκε από τον έλεγχο ότι αποτελεί εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα της παρ. 6 του άρθρου 21 του Ν. 4172/2013.
Ωστόσο, η Δ.Ε.Δ. δικαίωσε την προσφεύγουσα επιχείρηση, καθώς έκρινε ότι: «η σύμβαση άφεσης χρέους, η οποία καταρτίζεται εγγράφως, ή με άτυπη δήλωση ή ακόμα και σιωπηρά, πρέπει να είναι σαφής και αναμφίβολη, με κάθε παραίτηση από το δικαίωμα και δεν είναι δυνατόν να τεκμαίρεται» και έκανε δεκτή την ενδικοφανή προσφυγή ως προς το σκέλος αυτό (βλ. ΔΕΔ 1242/2023).
Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION Α.Ε. (Πουρνάρα 9 Μαρούσι|+30 210 6009062| www.artion.gr).