Στα τέλη Μαρτίου, το Ελληνικό Δημόσιο άντλησε μέσω έκδοσης πενταετούς διάρκειας ομολογιακού δανείου 2,5 δισ. ευρώ έναντι επιτοκίου 3,92%. Μάλιστα, το Ελληνικό Δημόσιο δέχτηκε προσφορές ύψους 19 δισ, ευρώ για τη συγκεκριμένη έκδοση (πολλαπλάσια υπερκάλυψη) έχοντας πλέον καλύψει από τώρα περίπου το 90% των φετινών ταμειακών του αναγκών. Όπως όλα δείχνουν, το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι -τουλάχιστον για το ορατό μέλλον- διαχειρίσιμο, με τη χώρα να προβλέπεται ότι μέσα στο 2023 θα πάρει από τους διεθνείς Οίκους αξιολόγησης τη λεγόμενη «επενδυτική βαθμίδα».
Στα τέλη Μαρτίου επίσης, το Γραφείο Προϋπολογισμού του κράτους εκτίμησε ότι το δημοσιονομικό πρωτογενές αποτέλεσμα του 2022 θα μπορούσε να κλείσει ίσως και με θετικό πρόσημο (αν συνεκτιμηθούν κάποιες επιστροφές των ξένων κεντρικών τραπεζών από κέρδη ομολόγων) ενώ ακόμη και χωρίς αυτά, στελέχη του Υπουργείου Οικονομικών εκτιμούν ότι το πρωτογενές έλλειμμα θα βρεθεί πιθανότατα κάτω από το 1% του ΑΕΠ κινούμενο πολύ καλύτερα από τον αρχικό στόχο του 1,6%.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί μια πολύ καλή είδηση, καθώς δείχνει τη δυνατότητα της χώρας να επιστρέψει από φέτος (αλλά και στο μέλλον) σε πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα, καθώς:
· Τόσο για φέτος όσο και για τα επόμενα χρόνια, οι προβλέψεις μιλούν για ανοδική πορεία του ελληνικού ΑΕΠ, βασιζόμενη στην τόνωση των ιδιωτικών επενδύσεων και στην απορρόφηση των κονδυλίων του Ταμείου Ανάπτυξης. Ειδικότερα για φέτος, ο Προϋπολογισμός αναφέρεται σε μια αύξηση του ΑΕΠ κατά 1,8%, επίδοση που πιθανότατα θα αναθεωρηθεί στο +2,3% στο Πρόγραμμα Σταθερότητας που θα υποβληθεί αυτό το μήνα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
· Με τις τιμές του φυσικού αερίου και της ενέργειας να έχουν αποκλιμακωθεί δραστικά, όλα δείχνουν ότι το Ελληνικό Δημόσιο δεν θα χρειαστεί να επαναλάβει τις τόσο υψηλές περυσινές ενισχύσεις που δόθηκαν πέρυσι στα νοικοκυριά για την επιδότηση στα τιμολόγια του ηλεκτρικού ρεύματος, αλλά και για την αγορά πετρελαίου.
· Επιπρόσθετα, είναι τόσο μεγάλη η έκταση της φοροδιαφυγής στην ελληνική οικονομίας, που μόνο ένας σχετικός περιορισμός της θα μπορούσε να συμβάλλει δραστικά στην αύξηση των φορολογικών εσόδων και στην επίτευξη θετικών πρωτογενών αποτελεσμάτων (πλεονάσματα) σε βάθος χρόνου.
Μακροχρόνια υπόθεση
Αρκεί όμως αυτό για την αντιμετώπιση του οξύτατου προβλήματος της ελληνικής οικονομίας που αφορά το υψηλό δημόσιο χρέος; (το υψηλότερο μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης).
Η απάντηση είναι πως σε πρώτη φάση, είναι πολύ σημαντική η διατήρηση επίτευξης πρωτογενών πλεονασμάτων, τα οποία θα μπορούσαν για παράδειγμα να κυμαίνονται γύρω στο 2% του ΑΕΠ. Σε περίπτωση που συμβεί κάτι τέτοιο, (με δεδομένο ότι η Ελλάδα έχει ουσιαστικά κλειδωμένο πολύ χαμηλό επιτόκιο δανεισμού για το μεγαλύτερο τμήμα του χρέους της έως το έτος 2032), τότε το δημόσιο χρέος της χώρας θα διατηρηθεί σε απόλυτες τιμές (σε ευρώ) πολύ κοντά στα σημερινά επίπεδα, ή ακόμη και θα μειωθεί στο βαθμό που θα προχωρούν κάποιες ιδιωτικοποιήσεις και μέρος των εσόδων που θα προκύπτουν θα κατευθύνεται για την αποπληρωμή του χρέους.
Σε δεύτερη φάση, η Ελλάδα καλείται να αυξάνει χρόνο με το χρόνο το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της, προκειμένου ο δείκτης του δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ να αποκλιμακώνεται. Και αυτό γιατί όσο χαμηλότερος είναι ο συγκεκριμένος δείκτης -όταν οι άλλοι παράγοντες διατηρούνται σταθεροί- τόσο καλύτερη θεωρείται η πιστοληπτική ικανότητα μιας χώρας. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα καλείται μέχρι το 2032 (μέχρι δηλαδή την περίοδο που δεν θα ωφελείται από τα κλειδωμένα χαμηλά επιτόκια εξυπηρέτησης των δανείων της) να έχει αποκλιμακώσει τόσο πολύ το δείκτη του δημόσιου χρέους της ως ποσοστό του ΑΕΠ, έτσι ώστε να μπορεί να δανειοδοτηθεί με βάση τα (τότε) τρέχοντα επιτόκια. Είναι εφικτό όμως κάτι τέτοιο μέσα σε σχετικά λίγα χρόνια;
Αν και κανείς δεν μπορεί να προκαταβάλει από τώρα την απάντηση, αλήθεια είναι πως η τρέχουσα κατάσταση σήμερα είναι πολύ καλύτερη από αυτή που δινόταν πριν από δύο χρόνια και αυτό συμβαίνει για δύο λόγους: Πρώτον, γιατί η ελληνική οικονομία υπεραπέδωσε των άλλων ευρωπαϊκών κατά την προηγούμενη διετία. Και δεύτερον -και κυριότερο- γιατί ενώ το ΑΕΠ υπολογίζεται συνήθως σε αποπληθωρισμένες τιμές (πχ το +5,9% που σημείωσε η χώρα μας το 2022 είναι υπολογισμένο σε σταθερές τιμές) ο δείκτης του δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ υπολογίζεται με τον παρονομαστή του κλάσματος σε τρέχουσες τιμές.
Με αυτό τον τρόπο εξηγείται το γεγονός ότι ο δείκτης του ελληνικού δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ από το 197% του 2021, υποχώρησε στο 168,9% πέρυσι και προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 159,3% στο τέλος της φετινής χρονιάς. Είναι προφανές πως σε ένα πληθωριστικό περιβάλλον που θα συνδυάζεται με θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, ο δείκτης του δημοσίου χρέους βελτιώνεται με ταχύτερους ρυθμούς και αυτός ο συνδυασμός θα περιμένουμε να δούμε για το αν θα εξακολουθεί να ισχύει από το 2024 και μετά.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, ο κρίσιμος παράγοντας που θα επηρεάσει την απάντηση για το αν το ελληνικό χρέος είναι μακροχρόνια βιώσιμο ή όχι, εστιάζεται στο κατά πόσο θα μπορέσει να αυξηθεί το ΑΕΠ της χώρας κατά την επόμενη δεκαετία.
Σύμφωνα με τους αναλυτές, οι προβλέψεις είναι ευοίωνες για την επόμενη τετραετία, καθώς η οικονομία της χώρας θα ευνοηθεί σε μεγάλο βαθμό από τα Κοινοτικά κονδύλια που θα εισρεύσουν με τη μορφή επιδοτήσεων και δανείων, τόσο από το Ταμείο Ανάκαμψης, όσο και από το τρέχον ΕΣΠΑ. Τί θα γίνει όμως στη συνέχεια;
Αναλυτές από το εξωτερικό (αλλά και ο ΟΟΣΑ) έχει εκφράσει τις επιφυλάξεις τους για τη μακροχρόνια πορεία της ελληνικής οικονομίας λόγω (και) της έλλειψης εργαζομένων μετά και τη φυγή ικανών νέων ατόμων κατά την προηγούμενη δεκαετία (brain drain). Το ζητούμενο ωστόσο για να μπορέσει να διατηρηθεί ένας αξιοσημείωτος ρυθμός ανάπτυξης και μετά το 2027 είναι να αξιοποιηθούν παραγωγικά τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ, έτσι ώστε να δημιουργηθούν νέες υποδομές και να αναβαθμιστούν παλαιότερες, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για τη μακροχρόνια παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Θα πρέπει επίσης να ενταθούν οι προσπάθειες για προσέλκυση ξένων -άμεσων και έμμεσων- ιδιωτικών επενδύσεων.