10/12/20 | Αρχική > Αρθρογραφία > Επώνυμες Σκέψεις

«Πυρ» από την αγορά και τους δανειολήπτες κατά του νέου Πτωχευτικού Κώδικα

«Πυρ οµαδόν» εξαπολύουν οι εκπρόσωποι σχεδόν όλων των επιχειρηµατικών και κοινωνικών φορέων κατά του νέου Πτωχευτικού Κώδικα. Μόνο λίγες από τις ενστάσεις τους έγιναν δεκτές από την κυβέρνηση µετά την ακρόασή τους στη συζήτηση του σχετικού νοµοσχεδίου, γι’ αυτό και το τελικό κείµενο του νόµου τους βρίσκει και πάλι κάθετα αντίθετους. Μιλούν στο Epsilon7 για ένα νοµοθέτηµα που αφήνει εκτός προστασίας πρώτης κατοικίας τη συντριπτική πλειονότητα των δανειοληπτών, ενώ την ίδια ώρα δεν δίνει πραγµατική δεύτερη ευκαιρία για τον πτωχεύσαντα επιχειρηµατία.

Ο Πρόεδρος του Επαγγελµατικού Επιµελητηρίου κ. Γιάννης Χατζηθεοδοσίου, προειδοποιεί για «στρατιά αστέγων» και εξηγεί τον τρόπο που η νέα διαδικασία πτώχευσης στρέφεται ενάντια στον ίδιο τον πτωχεύσαντα: «Την ώρα που καταθέτει κάποιος την αίτηση πτώχευσης θα απαλλαχθεί από τις οφειλές του, εφόσον κριθεί ότι δεν είχε δόλο, µετά από 4 χρόνια. Και στο ενδιάµεσο διάστηµα πρέπει να καταβάλει µεγάλο µέρος του εισοδήµατός του για τις οφειλές, ενώ θα έχει πτωχεύσει χωρίς δόλο και θα έχει χάσει και την περιουσία του», υπογραµµίζει.

Ιδιαίτερα επικριτικός είναι ο κ. Ευάγγελος Κρητικός, Πρόεδρος της Εθνικής Οµοσπονδίας Δανειοληπτών, υποστηρίζοντας ότι ο νέος Πτωχευτικός Κώδικας «θα λειτουργήσει εις βάρος µίας µεγάλης µερίδας πολύ µικρών, µικρών, µικροµεσαίων επιχειρήσεων και ιδιωτών που συνθλίβονται από την κρίση, προς όφελος βέβαια των τραπεζών, funds, servicers και µεγάλων µονοπωλίων, ωθώντας έτι περαιτέρω την αγορά σε καρτελοποίηση. Μέσα στις κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες που θα κληθεί να λειτουργήσει ο νέος πτωχευτικός κώδικας θα σφίξει ακόµα περισσότερο τη θηλειά της υπερχρέωσης εις βάρος των µεσαίων, κατώτερων και ευάλωτων νοικοκυριών».

Κοµβική για την τύχη του δανειολήπτη µπορεί να αποβεί η προσφυγή στη διαµεσολάβηση, όπως επισηµαίνει η Δρ Ιωάννα Αναστασοπούλου, Δικηγόρος – Διαµεσολαβήτρια και Πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διαµεσολάβησης και Διαιτησίας. Σηµειώνει δε πως «στη µεν περίπτωση της πολύ µικρής οντότητας του Ν. 4308/2014, την ευθύνη διαµεσολάβησης µπορεί να αναλάβει οποιοσδήποτε διαπιστευµένος Διαµεσολαβητής του Ν. 4640/2019, ενώ, σε κάθε άλλη περίπτωση, την ευθύνη αναλαµβάνει διαπιστευµένος Διαµεσολαβητής, που πρέπει να έχει ολοκληρώσει ειδική εκπαίδευση στη χρηµατοοικονοµική διαµεσολάβηση».

Ποια είναι όµως η στάση των τραπεζών έως σήµερα σε αυτές τις περιπτώσεις; Ο κ. Γεώργιος Γραβιάς, Δικηγόρος – Διαµεσολαβητής υπογραµµίζει : «σχεδόν ανυπέρβλητο πρόβληµα για τους οφειλέτες ήταν µέχρι σήµερα η έλλειψη συνεργασίας όχι µόνο µεταξύ διαφορετικών τραπεζών αλλά και διαφορετικών τµηµάτων της ίδιας τράπεζας. Ο νέος νόµος επιβάλλει, για ακόµη µία φορά, αυτή τη συνεργασία, αλλά διατηρούµε επιφυλάξεις για την εφαρµογή του στην πράξη».

Κατώτερος των προσδοκιών µας ο νέος Πτωχευτικός Κώδικας

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΤΖΗΘΕΟΔΟΣΙΟΥ, Πρόεδρος του Επαγγελµατικού Επιµελητηρίου

Όλη η επιχειρηµατική κοινότητα περίµενε εδώ και χρόνια µία νέα νοµοθετική ρύθµιση για να σταµατήσει η «οµηρία» εκατοντάδων χιλιάδων οφειλετών και κυρίως για να αποκτήσουν δικαίωµα στη Δεύτερη Ευκαιρία. Έναν νέο Πτωχευτικό Κώδικα, που θα εξασφαλίζει ταχύτερες διαδικασίες και θα είναι σύµφωνος µε τις ανάγκες του σύγχρονου επιχειρείν. Η αλήθεια λοιπόν είναι ότι δεν τον είδαµε. Μπορεί η κυβέρνηση να νοµοθέτησε, όµως δεν νοµίζω ότι µπορεί κάποιος να δηλώνει ικανοποιηµένος από το τελικό αποτέλεσµα, καθώς –εκτός των άλλων- προκαλεί άµεσο κίνδυνο για τη δηµιουργία µίας στρατιάς αστέγων. Ως Επιµελητήριο βάζουµε σε άµεση προτεραιότητα το θέµα της πρώτης κατοικίας και της προστασίας της που πλέον χάνεται. Αν γίνουν όλα όσα προβλέπονται στο νόµο, τότε τους επόµενους µήνες θα υπάρξουν δραµατικές εξελίξεις. Άνθρωποι που είχαν πάρει ένα δάνειο για να στηρίξουν την επιχείρηση τους στα χρόνια της κρίσης βάζοντας υποθήκη την πρώτη κατοικία τους, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να βρεθούν στο δρόµο.

Είχαµε τονίσει από την πρώτη στιγµή ότι δεν πρέπει να αντιµετωπίζονται όλοι οι οφειλέτες ως στρατηγικοί κακοπληρωτές. Αν κάποιος εκµεταλλεύθηκε αυτό τον δανεισµό για να αγοράσει µία βίλα ή ένα πολυτελές διαµέρισµα, ας το χάσει. Δεν υπάρχει καµία λογική όµως να εκποιηθεί ένα σπίτι µίας οικογένειας επειδή σε αυτές τις δύσκολες εποχές δεν υπήρξε απόλυτη συνέπεια στην αποπληρωµή ενός επιχειρηµατικού δανείου. Δηλαδή ο νέος πτωχευτικός έγινε για να δώσει την ευκαιρία σε κάποια funds να πλουτίσουν περισσότερο; Και γιατί η κυβέρνηση δεν πιέζει τα χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα στην εφαρµογή µίας άλλης πολιτικής σχετικά µε τέτοιου είδους οφειλές; Μην ξεχνάµε ότι οι τράπεζες έχουν ανακεφαλοποιηθεί µε τα χρήµατα του ελληνικού λαού. Το ενδεχόµενο να εκποιηθούν πρώτες κατοικίες ανθρώπων του µόχθου, είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Είναι κάτι που δεν πρέπει να αγνοήσει η κυβέρνηση.

Εκτός όµως από αυτή την ξεκάθαρα αρνητική εξέλιξη για την προστασία της πρώτης κατοικίας, προκύπτουν και άλλα σοβαρά θέµατα από το νέο νοµοθετικό πλαίσιο. Οι συντάκτες του νόµου φαίνεται ότι αδιαφόρησαν πλήρως για την κατάσταση που επικρατεί στην πραγµατική οικονοµία την εποχή του κορωνοϊού. Μετά από µία δεκαετή οικονοµική κρίση, έχουµε µπει σε νέα ύφεση εξαιτίας της πανδηµίας. Τι σηµαίνει αυτό; Ότι ήδη δηµιουργείται µία νέα γενιά «κόκκινων» δανείων και ότι αυξάνονται ραγδαία οι ληξιπρόθεσµες οφειλές, καθώς ένα µεγάλο ποσοστό επιχειρήσεων έχει τεθεί εκτός λειτουργίας. Η βαθιά ύφεση και οι συνέπειες του νέου Πτωχευτικού βάζουν σε κίνδυνο τη βιωσιµότητα χιλιάδων επιχειρήσεων και αυτοαπασχολούµενων. Αν το αποτέλεσµα θα είναι να κλείσουν τόσες επιχειρήσεις και να βγουν στην ανεργία εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, θα πρέπει να µας πει η κυβέρνηση τι σχέδιο έχει για το µέλλον τους.

Η αλήθεια είναι ότι εάν περνούσαν όλα όσα περιλαµβάνονταν στο αρχικό σχέδιο νόµου, τα πράγµατα θα ήταν ακόµα χειρότερα. Θεωρώ επίτευγµα µας ότι µέσω των ρεαλιστικών προτάσεων που κατέθεσε το Ε.Ε.Α., πετύχαµε σηµαντικές βελτιώσεις. Όπως την αύξηση του ακατάσχετου ποσού που από τα 540 ευρώ ανήλθε στα 1.250 ευρώ. Επίσης πετύχαµε να υπάρξει η απόλυτη διευκρίνιση των οφειλών από δόλο, από τις οποίες δεν θα απαλλαχθεί τελικά ο πτωχευµένος, ενώ µία ακόµα παρέµβαση µας που έγινε δεκτή, αφορούσε το χρονικό διάστηµα για την απαλλαγή των νόµιµων εκπροσώπων το οποίο και επεκτάθηκε από τα τρία στα πέντε χρόνια. Ως Επιµελητήριο αναδείξαµε το ζήτηµα ότι το 85% των επιχειρήσεων έχει οφειλές πάνω από 30.000ευρώ και η συγκεκριµένη ρύθµιση µπορεί να οδηγήσει σε τραγικά αποτελέσµατα. Ζητήσαµε για µεταβατικό διάστηµα δύο ετών να αυξηθεί σηµαντικά αυτό το ποσό. Δυστυχώς δεν εισακουστήκαµε.

Ένα άλλο «γκρίζο» σηµείο αφορά τον χρόνο απαλλαγής, δηλαδή το χρονικό διάστηµα που µεσολαβεί από την κήρυξη της επιχείρησης σε πτώχευση έως την απαλλαγή του πτωχευµένου από τις οφειλές και την παροχή της πραγµατικής δεύτερης ευκαιρίας. Ενώ µε τον προηγούµενο νόµο το διάστηµα αυτό ήταν δύο έτη, και την ώρα που η Ευρωπαϊκή Οδηγία όριζε ένα έως τρία έτη, η επιλογή στο νέο νόµο ήταν να αυξηθεί το χρονικό διάστηµα στα 3 χρόνια, στο ανώτατο όριο. Δηλαδή, από την ώρα που καταθέτει κάποιος την αίτηση πτώχευσης θα απαλλαχθεί από τις οφειλές του, εφόσον κριθεί ότι δεν είχε δόλο, µετά από 4 χρόνια. Και στο ενδιάµεσο διάστηµα πρέπει να καταβάλει µεγάλο µέρος του εισοδήµατός του για τις οφειλές, ενώ θα έχει πτωχεύσει χωρίς δόλο και θα έχει χάσει και την περιουσία του. Ζητήσαµε να υπάρξει µεταβατικό διάστηµα δύο ετών όπου το χρονικό διάστηµα για την απαλλαγή θα είναι ένα έτος και όχι τρία. Ούτε αυτό το αίτηµα µας έγινε δεκτό από την κυβέρνηση.

Ο νέος Πτωχευτικός λοιπόν που µπήκε στη ζωή µας, όντως µπορεί να διευθετεί κάποιες σηµαντικές εξελίξεις σε ταχύτερο χρονικό διάστηµα από ότι ίσχυε στο παρελθόν, όµως δεν στηρίζει στον απαιτούµενο βαθµό τη Δεύτερη Ευκαιρία η οποία µπορεί να δώσει σηµαντικές αναπτυξιακές προοπτικές σε επιχειρήσεις και επαγγελµατίες, ενώ εξαιτίας των ειδικών συνθηκών που επικρατούν στην οικονοµία λόγω της πανδηµίας, µπορεί να εξελιχθεί σε «ταφόπλακα», ειδικά των µικρών και πολύ µικρών επιχειρήσεων. Ο χρόνος υπάρχει, οι προτάσεις του Ε.Ε.Α. βρίσκονται στα αρµόδια γραφεία του οικονοµικού επιτελείου, ας γίνουν οι απαιτούµενες βελτιώσεις ώστε ο νέος νόµος να αποτελέσει ένα πραγµατικό αναπτυξιακό εργαλείο και να µην σταθεί αφορµή για να πιεστούν ακόµα περισσότερο το επιχειρείν και η απασχόληση. Η ανάκαµψη της χώρας έχει ανάγκη ανοιχτές επιχειρήσεις που θα ασκούν υγιή επιχειρηµατικότητα και θα προσφέρουν θέσεις εργασίας. Αυτή είναι η συνταγή της επιτυχίας για µία ελεύθερη οικονοµία και θα αποδειχθεί µεγάλο λάθος να υπάρξει σχεδιασµός για το µέλλον, χωρίς τη δηµιουργία συνθηκών ανάπτυξης των µικροµεσαίων επιχειρήσεων.

Ερχεται «τσουνάµι» πτωχεύσεων και εξώσεων


ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΚΡΗΤΙΚΟΣ, Πρόεδρος της Εθνικής Οµοσπονδίας Δανειοληπτών

Αδιαµφισβήτητα αποτελεί θετική εξέλιξη το γεγονός ότι τα ζητήµατα της πτώχευσης τόσο των ιδιωτών όσο και των εµπόρων θα ρυθµίζονται στο εξής από κοινό νοµοθέτηµα, το οποίο συντάχθηκε υπό το φως της εµπειρίας των προγενέστερων νοµοθετηµάτων και ειδικότερα του νυν ισχύοντος Πτωχευτικού Κώδικα, ο οποίος εφαρµόστηκε στις πτωχεύσεις των εµπόρων και του Ν.3869/2010. Ταυτόχρονα όµως, καίριες διατάξεις του νέου νόµου δηµιουργούν βάσιµες ανησυχίες για την αποτελεσµατικότητα του ως προς την προστασία των ευάλωτων κοινωνικών και επιχειρηµατικών οµάδων, τις οποίες αφορά άµεσα, δηλαδή τους υπερχρεωµένους δανειολήπτες, ιδιώτες και επιχειρηµατίες.

Πρώτο σηµείο προβληµατισµού αποτελεί το στάδιο του εξωδικαστικού συµβιβασµού καθότι δεν υπέχει το σηµείο της υποχρεωτικότητας τόσο προς τη συµµετοχή όσο και προς τα αποτελέσµατα που παράγει, µε αποτέλεσµα να είναι ετεροβαρές και δυσανάλογο για την ασθενέστερη πλευρά, δηλαδή αυτή των δανειοληπτών.

Επιπλέον, θα πρέπει να προβλέπεται αυτοδίκαιη αναστολή των ατοµικών καταδιωκτικών µέτρων και αναστολή της εκτέλεσης κατά του εµπόρου ή υπερχρεωµένου ιδιώτη και της περιουσίας του µέχρι να υπογραφεί η εξωδικαστική ρύθµιση. Και σε περίπτωση προσφυγής του υπερχρεωµένου στο Δικαστήριο, να προβλέπεται αναστολή των καταδιωκτικών µέτρων και τυχόν εκτελέσεως µέχρι να εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση επί της αιτήσεως.

Εκείνο που επίσης λείπει είναι η δυνατότητα του φυσικού προσώπου εµπόρου ή ιδιώτη ή του νόµιµου εκπροσώπου του πτωχού νοµικού προσώπου να ζητά από το Δικαστήριο τη δυνατότητα εξαίρεσης της εκποίησης της κύριας κατοικίας του δια της καταβολής στους δανειστές του σύµφωνα µε τις διατάξεις περί προνοµίων της αξίας της κατοικίας σε τρόπο ώστε ο πτωχός να µην χάνει την κατοικία του. Δυστυχώς από 01/01/2021 δεν υφίσταται καµιά απολύτως νοµοθετική προστασία της πρώτης και κύριας κατοικίας µε αποτέλεσµα να εκφράζονται φόβοι για επανάληψη ή για µεταφορά στην Ελλάδα του Ισπανικού µοντέλου όπου εκατοντάδες χιλιάδες Ισπανοί δανειολήπτες οδηγήθηκαν σε βίαιη έξωση από τις κατοικίες τους µετά από τη διενέργεια πλειστηριασµών.

Υπάρχουν επίσης βάσιµες αµφιβολίες ως προς τη λειτουργία του µηχανισµού επιδοτήσεων του ελληνικού δηµοσίου, καθότι κατά το παρελθόν σε µία σωρεία νοµοθετικών ή διοικητικών διατάξεων είτε δε λειτούργησε καθόλου είτε λειτούργησε αναποτελεσµατικά, όπως στην περίπτωση του νόµου Κατσέλη. Θα πρέπει οι οφειλέτες που θα ρυθµίσουν τις οφειλές τους να µπορούν να λάβουν επιδότηση από το ελληνικό δηµόσιο, άµεσα και χωρίς προβλήµατα για την αποπληρωµή των δανείων που εξασφαλίζονται µε την κύρια κατοικία για διάστηµα 5 ετών από την ηµεροµηνία της αίτησης.

Ιδιαίτερο προβληµατισµό και ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι αίτηµα για πτώχευση µπορεί να υποβάλλει ένας και µόνος πιστωτής. Πρακτικά αυτό σηµαίνει ότι µια τράπεζα, funds, servicers, µόνο µπορεί να οδηγήσει τον οφειλέτη σε πτώχευση, αν δεν εξυπηρετεί κανονικά τις δόσεις του για ένα εξάµηνο, επειδή για παράδειγµα, τέθηκε σε εκ περιτροπής εργασία, µε τα νέα µέτρα για την αντιµετώπιση της πανδηµίας και έχασε το µισό εισόδηµα του. Εξαιτίας όλων αυτών πρόβλεψη του υπογράφοντος αποτελεί το γεγονός ότι θα βρεθούµε αντιµέτωποι στην προσεχή 3ετία µε ένα τσουνάµι πτωχεύσεων ιδιωτών.

Ταυτόχρονα, µπορεί να προβλεφθεί µε απόλυτη βεβαιότητα ότι θα υπάρξει έµµεση χειροτέρευση της θέσης των εργαζοµένων, όπως και του Δηµοσίου και ασφαλιστικών ταµείων και φυσικά, των µικρότερων πιστωτών, προµηθευτών κ.λπ., προς όφελος των Τραπεζών, funds, servicers, καθώς µπαίνουν σαν πρώτη τάξη προνοµιούχων απαιτήσεων οι οφειλές από χρηµατοδοτήσεις προς τις επιχειρήσεις κατά το στάδιο της εξυγίανσης.

Είναι επίσης εξόχως ανησυχητικό το γεγονός ότι το δικαίωµα παραµονής στην πρώτη και κύρια κατοικία τους ακόµη και µετά τον πλειστηριασµό όπως αναφέρεται στον καινούργιο πτωχευτικό θα το έχουν τα ευάλωτα οικονοµικά νοικοκυριά δηλαδή µε ετήσιο εισόδηµα κάτω από 9.000,00 ευρώ. Πρακτικά αυτό σηµαίνει ότι το 95% των ιδιωτών – φυσικών προσώπων – µικροεµπόρων που θα οδηγούνται υποχρεωτικά στην πτώχευση θα χάνουν άµεσα την πρώτη και κύρια κατοικία τους διότι στατιστικά θα έχουν ετήσιο εισόδηµα η ατοµικό ή οικογενειακό πάνω από 9.000,00 ευρώ.

Ακόµη όµως και για το ελάχιστο ποσοστό της τάξεως του 5% που θα έχει ετήσιο εισόδηµα κάτω από 9.000,00 ευρώ και θα διατηρεί το δικαίωµα να παραµείνει στο σπίτι του- πληρώνοντας όµως ενοίκιο στον καινούργιο ιδιοκτήτη του σπιτιού που στη συγκεκριµένη περίπτωση θα είναι fund - προβλέπονται οι εξής εκπληκτικοί όροι και προϋποθέσεις:

  • Είτε 1 χρόνο µείνει στην κατοικία του ο δανειολήπτης είτε 3 χρόνια και αν για τον οποιοδήποτε λόγο επιλέξει να φύγει από το σπίτι που ενοικιάζει από το fund θα οφείλει σωρευτικά 12 χρόνια ενοίκια στο fund τα οποία θα είναι και δικαστικά απαιτητά.
  • Με τη συµπλήρωση 12ετών στην πρώην κατοικία του ο δανειολήπτης, και υπό την προϋπόθεση ότι έχει καταβάλει ανελλιπώς το ενοίκιο που θα του έχει οριστεί, αποκτά το δικαίωµα να επαναγοράσει το σπίτι του στην εµπορική αξία που θα του οριστεί αυθαίρετα και µονοµερώς από το fund. Στην περίπτωση που δεν µπορέσει να ανταποκριθεί στο αιτούµενο ποσό επαναγοράς της κατοικίας του, τότε υποχρεωτικά οδηγείται στην έξωση χωρίς να έχει κανένα άλλο δικαίωµα ή ένσταση να προβάλει. Έτσι λοιπόν εάν κάποιος χαµηλοσυνταξιούχος 65 ετών ενοικιάσει το σπίτι του που έχασε στον πλειστηριασµό, στα 77 έτη του θα βρεθεί είτε στο δρόµο είτε σε κάποια παράγκα κατά το παράδειγµα της Ισπανίας.
  • Με τη συµπλήρωση της 12ετίας και στη συνέχεια µε τον αυθαίρετο προσδιορισµό της εµπορικής αξίας από τον νέο ιδιοκτήτη του σπιτιού, δηλαδή το fund, δυστυχώς δεν προσµετρώνται όσα χρήµατα έχει καταβάλλει ο δανειολήπτης τόσο κατά τη διάρκεια αποπληρωµής του δανείου του (δηλαδή τις δόσεις που κατέβαλλε), ούτε και τα ενοίκια των 12 ετών. Ουσιαστικά πρόκειται για θέατρο του παραλόγου, καθώς στη ζητούµενη εµπορική αξία επαναγοράς της κατοικίας δεν λογίζονται και δεν αφαιρούνται ούτε οι πρότερες καταβολές δόσεων του δανείου ούτε τα ενοίκια.

Καθίσταται φανερό πως ο νέος Πτωχευτικός Κώδικας στερείται δικλίδων ασφαλείας ανάµεσα στα συµµετέχοντα µέρη µε αποτέλεσµα λόγω της δεσπόζουσας θέσης των τραπεζών, funds, servicers και λειτουργεί ετεροβαρώς και προς όφελος της ισχυρότερης πλευράς.

Από τη στιγµή που µια τράπεζα, ένα fund ή ένα servicers υποβάλλει αίτηµα πτώχευσης κατά ιδιώτη φυσικού προσώπου ή µικρέµπορου οι τελευταίοι δεν διατηρούν πλέον µε τις καινούργιες δικονοµικές διατάξεις κανένα δικονοµικό δικαίωµα δικαστικής προσβολής της πτώχευσης οπότε υποχρεωτικά και παρά τη θέληση τους οδηγούνται στην πτώχευση και στην καταστροφή.

Συµπερασµατικά, φαίνεται πως ο καινούργιος πτωχευτικός κώδικας στοχεύει σε µια γρήγορη εκκαθάριση της αγοράς από τις προβληµατικές επιχειρήσεις. Είναι σίγουρο ότι θα λειτουργήσει εις βάρος µίας µεγάλης µερίδας πολύ µικρών, µικρών, µικροµεσαίων επιχειρήσεων και ιδιωτών που συνθλίβονται από την κρίση, προς όφελος βέβαια των τραπεζών, funds, servicers και µεγάλων µονοπωλίων, ωθώντας έτι περαιτέρω την αγορά σε καρτελοποίηση. Μέσα στις κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες που θα κληθεί να λειτουργήσει ο νέος πτωχευτικός κώδικα θα σφίξει ακόµα περισσότερο τη θηλειά της υπερχρέωσης εις βάρος των µεσαίων, κατώτερων και ευάλωτων νοικοκυριών.

Η Διαµεσολάβηση στο νέο Πτωχευτικό Κώδικα και εν γένει στις Εξυγιαντικές Διαδικασίες

Δρ ΙΩΑΝΝΑ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ, Δικηγόρος – Διαµεσολαβήτρια, Πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διαµεσολάβησης και Διαιτησίας

Χωρίς να αποτελεί πανάκεια στη κακοδαιµονία των δικαστηρίων µε τη µεγάλη καθυστέρηση στη λήψη όχι πάντοτε άρτιων αποφάσεων, η διαµεσολάβηση, σαν φιλικός τρόπος επίλυσης των διαφορών εκτός των δικαστικών αιθουσών, παρά τους άσπονδους εχθρούς της τόσο µεταξύ του δικηγορικού αλλά και του δικαστικού σώµατος, κερδίζει τα τελευταία χρόνια σταθερά έδαφος.

Μάλιστα η διαµεσολάβηση και οι διαµεσολαβητές που την υπηρετούν κλήθηκαν να δώσουν τα πρώτα σηµάδια γραφής ως συντονιστές στη διαδικασία εξωδικαστικού µηχανισµού του Ν. 4469/2017.

Πολλοί και ενδεχόµενα δικαίως να ισχυριστούν, ότι ο νόµος αυτός έφερε αποτελέσµατα πολύ κατώτερα των προσδοκιών των εµπνευστών του. Το πρόβληµα των κόκκινων δανείων όχι µόνο δεν λύθηκε, τουναντίον διογκώθηκε, και η πανδηµία έκανε τα πράγµατα ακόµη χειρότερα. Οι λόγοι της αποτυχίας πολλοί, κυρίως η υποχρέωση «αποκάλυψης» σε τρίτους πέραν του Δηµοσίου και των τραπεζών της δυσµενούς οικονοµικής κατάστασης του επιχειρηµατία αλλά και η ατελείωτη γραφειοκρατία που απαιτούσε.

Παρ’ όλα αυτά η συµµετοχή των συντονιστών-διαµεσολαβητών σε όλη αυτή τη διαδικασία αποτιµήθηκε από ουδέτερη έως θετική.

Με τη γνώση αυτή, λοιπόν, ο νοµοθέτης, µε πρόσφατα νοµοθετήµατα, δίνει ακόµη πιο ενεργό ρόλο στους διαµεσολαβητές, ώστε να αποδείξουν τη χρησιµότητα της διαδικασίας στο απαιτητικό περιβάλλον της ρύθµισης των οφειλών, τόσο των επιχειρήσεων αλλά και των ιδιωτών κάνοντας αρχή σε συνθήκες πανδηµίας.

Έτσι στον νέο Πτωχευτικό Κώδικα προβλέπεται δικαίωµα προσφυγής στη διαµεσολάβηση, µετά από πρόταση των πιστωτών, εφόσον βέβαια το αίτηµα αυτό γίνει δεκτό από την πλειοψηφία των χρηµατοδοτικών φορέων µε βάση την αξία των απαιτήσεων που αφορά. Στη µεν περίπτωση της πολύ µικρής οντότητας του Ν. 4308/2014, την ευθύνη διαµεσολάβησης µπορεί να αναλάβει οποιοσδήποτε διαπιστευµένος Διαµεσολαβητής του Ν. 4640/2019, ενώ, σε κάθε άλλη περίπτωση, την ευθύνη αναλαµβάνει διαπιστευµένος Διαµεσολαβητής, που πρέπει να έχει ολοκληρώσει ειδική εκπαίδευση στη χρηµατοοικονοµική διαµεσολάβηση.

Επίσης σε πρόσφατη τροποποίηση του νόµου Κατσέλη προστέθηκε το άρθρο 4ΙΕ στον Ν.3869/2010, που προβλέπει τη δυνατότητα προσφυγής στη διαµεσολάβηση σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας. Στην περίπτωση µάλιστα που τα µέρη, ουσιαστικά οι τράπεζες και ο δανειολήπτης, καταλήξουν σε συµφωνία, η κατάρτιση πρακτικού διαµεσολάβησης επάγεται αυτοδίκαιη κατάργηση της δίκης ως προς αυτούς.

Στο σηµείο αυτό αξίζει να υπενθυµίσουµε τη σχετική διάταξη για τη διαµεσολάβηση του Τραπεζικού Κώδικα Δεοντολογίας, που προβλέπει τη δυνατότητα του δανειολήπτη να αντιπροτείνει γραπτώς, στο διάστηµα που είναι συνεργάσιµος, τη διεξαγωγή διαµεσολάβησης τρίτου φορέα της επιλογής του.

Πόση χρήση έχει γίνει των δυνατοτήτων αυτών µέχρι σήµερα, πόσο δεκτικές είναι οι τράπεζες και οι δανειολήπτες σε προτάσεις για τη ρύθµιση οφειλών µε διαπραγµάτευση µε τη βοήθεια τρίτου προσώπου, του διαµεσολαβητή, και τι αναµένεται να συµβεί από εδώ και πέρα;

Η συνετή απάντηση είναι «εξαρτάται».

Χωρίς αµφιβολία η παρέµβαση του τρίτου προσώπου, του διαµεσολαβητή, που µε ειλικρινείς προσπάθειες χρησιµοποιεί όλες τις τεχνικές του στην εξυπηρέτηση της ικανοποιητικής για όλους επίλυσης της διαφοράς, προκαλεί ανάσα ανακούφισης στον πανταχόθεν βαλλόµενο δανειολήπτη και δηµιουργεί θετική εικόνα για τις τράπεζες που διαχρονικά περιγράφονται µε τα µελανότερα χρώµατα. Από την άλλη µπορεί να εκληφθεί σαν ακόµη µία παρελκυστική πολιτική εκ µέρους του ηµιθανούς δανειολήπτη που επιχειρεί να καθυστερήσει µε κάθε µέσο την τελική απόφαση. Τα τραπεζικά στελέχη και οι νοµικοί τους σύµβουλοι, αν και γνωρίζουν και ενδεχόµενα επιζητούν τη σωστή διαπραγµάτευση, εν τούτοις µε δυσκολία θα συναινέσουν στη µετάθεση του ελέγχου των διαδικαστικών πρωτοβουλιών στο διαµεσολαβητή.

Και ο διαµεσολαβητής; Θα έχει το απαιτούµενο σθένος και την ευελιξία να αντιµετωπίσει, περιορισµένος από τις συνθήκες πανδηµίας, εν πολλοίς εχθρικό γι’ αυτόν περιβάλλον; Αν και είναι πλέον µεγάλος ο αριθµός εκπαιδευµένων και πιστοποιηµένων διαµεσολαβητών στη χώρα µας, εν τούτοις οι περισσότεροι είναι νέοι σε ηλικία απόφοιτοι νοµικής χωρίς σηµαντική επαγγελµατική εµπειρία. Θα έχουν το απαιτούµενο «gravitas», θα τολµήσουν να υψώσουν το ανάστηµά τους όπως απαιτείται, για να επιτελέσουν δυναµικά και µε επιτυχία τα καθήκοντά τους; Ας µη λησµονούµε, ότι ο δικαστής, µόνο µε την άνοδό του στην έδρα, ακόµη και όταν είναι νέος και άπειρος, εµπνέει αυτόµατα δέος και σεβασµό στους παρισταµένους ως εκπρόσωπος µιας αναγνωρισµένης από τις απαρχές του κόσµου εξουσίας. Αντίθετα ο διαµεσολαβητής, ως εκπρόσωπος ενός ακόµη υπό διαµόρφωση θεσµού, πρέπει µε τη δική του προσωπικότητα και κύρος να εµπνεύσει σεβασµό και αποδοχή στα µέρη.

Όµως ας δώσουµε όλοι όσοι εµπλεκόµαστε σε διαδικασίες εξυγίανσης και ρύθµισης οφειλών την ευκαιρία στη διαµεσολάβηση να δείξει την αξία της. Οι οικονοµικοί σύµβουλοι, οι δικηγόροι, οι λογιστές, οι εµπειρογνώµονες ας µην λησµονούµε τη διαµεσολάβηση. Αποτελεί χωρίς αµφιβολία ένα σηµαντικό βήµα προς τη σωστή κατεύθυνση.


O νέος Νόµος για την Αφερεγγυότητα, την Πτώχευση και τη Ρύθµιση Οφειλών

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΡΑΒΙΑΣ, Δικηγόρος – Διαµεσολαβητής

Ο νόµος4738/2020, µε το φιλόδοξο τίτλο «Ρύθµιση οφειλών και παροχή δεύτερης ευκαιρίας», καλείται να αντιµετωπίσει ένα πρόβληµα κρίσιµο για τη δυνατότητα χρηµατοδότησης της οικονοµίας, βραχυπρόθεσµα, γιατί συνδέεται µε την απελευθέρωση των Τραπεζών από το βάρος του αποθέµατος των λεγόµενων «κόκκινων» δανείων, µεσοπρόθεσµα, αφού οι νέες συνθήκες της πανδηµίας αναγκαστικά θα οδηγήσουν στη δηµιουργία νέων µη εξυπηρετούµενων δανείων, αλλά και µακροπρόθεσµα, καθώς το νέο θεσµικό πλαίσιο θα επηρεάσει καθοριστικά και σε βάθος χρόνου την «κουλτούρα» πληρωµών και τη ρύθµιση της αφερεγγυότητας στη χώρα µας. Χωρίς αµφιβολία βέβαια η ύπαρξη εξειδικευµένων εταιρειών διαχείρισης δανείων και η µέθοδος µε την οποία θα κινηθούν στην αγορά, αποτελεί ένα σηµαντικό διαφοροποιητικό παράγοντα σε σχέση µε την προηγούµενη περίοδο της οικονοµικής κρίσης.

Η κρίση ιδιωτικού χρέους που προέκυψε κατά την τελευταία δεκαετία ανέδειξε τις ανεπάρκειες του θεσµικού πλαισίου, αφού στην τελευταία «αναµόρφωση» του Πτωχευτικού Κώδικα του 2007 προστέθηκε πλήθος νοµοθετηµάτων και διάσπαρτων ρυθµίσεων σε θέµατα αφερεγγυότητας (νόµος Κατσέλη το 2010, εξυγίανση και ειδική εκκαθάριση το 2011, ειδική διαχείριση το 2014, εξωδικαστικός συµβιβασµός το 2017 κ.α.), κάνοντας το θεσµικό πλαίσιο ακόµη πιο σύνθετο και πολύπλοκο.

Ο νέος νόµος προσπαθεί να ενοποιήσει τις επιµέρους ρυθµίσεις, δίδοντας, πλέον, ολοκληρωµένο νοµικό πλαίσιο για όλες τις πτυχές της αφερεγγυότητας και ενσωµατώνοντας όλες τις διαδικασίες που αποσκοπούν είτε στην πρόληψη και αποφυγή της αφερεγγυότητας, είτε στην αντιµετώπισή της. Σύµφωνα µε την αιτιολογική έκθεση, αναµορφώνεται εκ βάθρων το πλαίσιο αντιµετώπισης της οικονοµικής αδυναµίας, της συλλογικής ικανοποίησης των πιστωτών και της απαλλαγής από χρέη κάθε προσώπου, φυσικού ή νοµικού, το οποίο αναλαµβάνει οικονοµική δραστηριότητα, και µάλιστα ανεξάρτητα αν η δραστηριότητα αυτή είναι επιχειρηµατική ή όχι.

Για τον παραπάνω σκοπό, ο Ν. 4738/2020 είναι διαρθρωµένος σε πέντε Βιβλία, εκ των οποίων ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ακόλουθες ενότητες:

Α) Βιβλίο Πρώτο: Πρόληψη της Αφερεγγυότητας, µε το οποίο εισάγεται µηχανισµός έγκαιρης προειδοποίησης οφειλετών για να αποτρέπει συνθήκες αφερεγγυότητας των οφειλετών. Επίσης, επανεισάγεται ο εξωδικαστικός µηχανισµός αντιµετώπισης των οφειλών για φυσικά και νοµικά πρόσωπα και εκσυγχρονίζεται ο θεσµός της προπτωχευτικής εξυγίανσης επιχειρήσεων.

Β) Βιβλίο Δεύτερο: Πτώχευση, µε το οποίο αντιµετωπίζεται η πτώχευση µε πρόβλεψη απαλλαγής των οφειλετών από τις οφειλές τους και θεσπίζονται αντικειµενικά κριτήρια για τη διαπίστωση αν ο οφειλέτης βρίσκεται σε παύση πληρωµών. Πτωχευτική ικανότητα έχουν και τα φυσικά πρόσωπα, ενώ προβλέπεται και η απλοποιηµένη διαδικασία πτωχεύσεων µικρού αντικειµένου, για την αποφυγή των τόσο συνηθισµένων από το παρελθόν καθυστερήσεων.

Γ) Βιβλίο Τρίτο: Ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας και Ρήτρες Παρακολούθησης - Ευάλωτοι Οφειλέτες, µε το οποίο προβλέπεται η θέσπιση ηλεκτρονικών διαδικασιών για την προστασία των ευάλωτων οφειλετών, τόσο στο επίπεδο της πρόληψης όσο και στο επίπεδο της ρευστοποίησης της πρώτης κατοικίας. Εισάγεται η δυνατότητα επαναγοράς της κύριας κατοικίας από τον ευάλωτο οφειλέτη, εφόσον καταβάλλει το σύνολο των µισθωµάτων για τη διάρκεια της µίσθωσης ώστε να αποκτήσει το ακίνητο έναντι τιµήµατος επαναγοράς. Είναι γεγονός, ότι η ρύθµιση δέχθηκε πλήθος αντιδράσεων σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, κυρίως για την «αποδυνάµωση» του καθεστώτος προστασίας πρώτης κατοικίας, σε σχέση µε το προϋφιστάµενο καθεστώς, αλλά και για τα εισοδηµατικά και περιουσιακά κριτήρια που τίθενται για το χαρακτηρισµό οφειλετών ως ευάλωτων, που αφήνουν εκτός προστασίας µεγάλη µερίδα αυτών. Σε κάθε περίπτωση, αποµένει να δοκιµαστεί ο νόµος στην πράξη από τους ίδιους τους ενδιαφερόµενους και την κοινωνία.

Κατά τα άλλα, επιχειρείται ενίσχυση του ρόλου των Διαχειριστών Αφερεγγυότητας, που αναλαµβάνουν καθήκοντα Συνδίκου πτώχευσης, ενώ δηµιουργείται Μητρώο Εµπειρογνωµόνων, καθώς και Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας.

Ως γενικότερη διαπίστωση σηµειώνεται, ότι ο νόµος προσπαθεί να «συµβιβάσει» δύο αντίθετα µεταξύ τους ζητούµενα, δηλαδή αφενός µεν τον εντοπισµό και την ουσιαστική προστασία των πραγµατικά ευάλωτων φυσικών προσώπων αλλά και των βιώσιµων επιχειρήσεων, ειδικά µάλιστα αυτή την περίοδο της πανδηµίας µε ανυπολόγιστες επιπτώσεις στο σύνολο της οικονοµίας, αφετέρου δε τη δραστική µείωση των κόκκινων δανείων, παλαιών και νέων, µε κέρδος τόσο για τις τράπεζες, αλλά κυρίως για τις εταιρείες διαχείρισης και τους νέους ιδιοκτήτες των δανείων. Πολλές από αυτές έχουν µάλιστα υπαχθεί στο πρόγραµµα Ηρακλής (Ν. 4649/2019 Πρόγραµµα παροχής εγγύησης σε τιτλοποιήσεις), µε αποτέλεσµα να κινδυνεύουν στην περίπτωση που δεν επιτύχουν τους δηλωµένους στόχους τους.

Στόχος είναι η έγκαιρη και αποτελεσµατική διαχείριση των καθυστερήσεων ήδη από την αρχική φάση τους, που θα συµβάλει ώστε να προληφθεί η αφερεγγυότητα και να µην «λιµνάσουν» οι καθυστερήσεις, όπως συνέβη παλαιότερα, και εποµένως να µην δηµιουργηθεί µια νέα γενιά «κόκκινων δανείων» που θα βαραίνει για χρόνια την οικονοµία, αποτελώντας τροχοπέδη στην αναπτυξιακή της δυναµική. Για το σκοπό αυτό, δίδεται έµφαση στις ρυθµίσεις για τον Εξωδικαστικό Μηχανισµό Ρύθµισης Οφειλών στην Προπτωχευτική Διαδικασία Εξυγίανσης και στη διαδικασία της Διαµεσολάβησης.

Βέβαια, δεν θα πρέπει να παραγνωριστεί, ότι µέχρι σήµερα η πλειονότητα των εξωδικαστικών διαδικασιών έχει αποτύχει, ιδίως γιατί η νοµοθεσία απαιτεί τη δηµιουργία πολύπλοκων κριτηρίων που «στενεύουν» τον κύκλο των υποψηφίων. Ίσως η λύση αναζητηθεί και βρεθεί τελικά στο ρόλο και στη λειτουργία του ανεξάρτητου τρίτου, του Διαµεσολαβητή.

Αίτηση υπαγωγής στον Εξωδικαστικό Μηχανισµό µπορεί να υποβάλει µια ιδιαιτέρως µεγάλη «περίµετρος» οφειλετών, µεταξύ δε αυτών και όσοι έχουν πραγµατική αδυναµία, είτε είναι πιθανώς αφερέγγυοι, είτε εξυπηρετούν κάποιες από τις οφειλές τους, οι οποίοι αναζητούν να τις ρυθµίσουν συνολικά τόσο µε τους χρηµατοδοτικούς φορείς, όσο και µε το Δηµόσιο και τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, δηλαδή χωρίς να απαιτείται να απευθυνθούν και στους λοιπούς πιστωτές, κάτι που αποτελούσε σοβαρό ανασχετικό παράγοντα υπαγωγής στον προηγούµενο νόµο. Έτσι, θετικά αποτιµάται η κεφαλαιοποίηση των οφειλών προς το Δηµόσιο, τα ασφαλιστικά ταµεία και τις τράπεζες (ως «πακέτο»), µε δυνατότητα ρύθµισης µέχρι και 240 δόσεις.

Για τις µικρές επιχειρήσεις παρέχεται η δυνατότητα διαµόρφωσης προτάσεων αναδιάρθρωσης βάσει αυτοµατοποιηµένου «υπολογιστικού εργαλείου», που µπορεί να περιλαµβάνει και περικοπή οφειλών. Ωστόσο, η έµµεση συναίνεση των τραπεζών εξακολουθεί να απαιτείται, χωρίς να αποκλείεται, µέσω των εργαλείων που τους παρέχονται, η δηµιουργία εµποδίων στην επίτευξη τελικής συµφωνίας µε ταυτόχρονη αδυναµία ρύθµισης και των υπολοίπων χρεών του οφειλέτη σε Δηµόσιο και Ασφαλιστικά ταµεία.

Πάντως σχεδόν ανυπέρβλητο πρόβληµα για τους οφειλέτες ήταν µέχρι σήµερα η έλλειψη συνεργασίας όχι µόνο µεταξύ διαφορετικών τραπεζών αλλά και διαφορετικών τµηµάτων της ίδιας τράπεζας. Ο νέος νόµος επιβάλλει, για ακόµη µία φορά, αυτή τη συνεργασία, αλλά διατηρούµε επιφυλάξεις για την εφαρµογή του στην πράξη.

Περαιτέρω, ως ενδιαφέροντα σηµεία στο νέο νόµο, που βέβαια αποµένει να δοκιµαστούν, σηµειώνουµε:

  • την επιτάχυνση και απλοποίηση των δικαστικών διαδικασιών, που ελπίζουµε πραγµατικά να ισχύσουν και στην πράξη, αφού εξασφαλιστεί η επάρκεια των αρµόδιων δικαστηρίων, τόσο από πλευράς ανθρώπινου δυναµικού όσο και υποδοµών,
  • τη διασύνδεση ηλεκτρονικών και ψηφιακών αρχείων για τη διασταύρωση µε τις ηλεκτρονικές βάσεις της Φορολογικής Διοίκησης και των Τραπεζών.

Ως βασικός στόχος της πτωχευτικής διαδικασίας αναφέρεται η επιστροφή της πτωχευτικής περιουσίας στην παραγωγή (έστω και µε άλλο ιδιοκτήτη). Πάντως ο δανειολήπτης διατηρεί, παρά την πτώχευση, την άδεια άσκησης επαγγέλµατος, που θα του επιτρέψει τη δηµιουργία µεταπτωχευτικής περιουσίας. Ως προς το σκέλος του χρόνου που απαιτείται για την απαλλαγή του οφειλέτη από τα χρέη του, η ρύθµιση προηγούµενων νοµοθετηµάτων για τριετή χρόνο απαλλαγής (όπως προβλέπει σήµερα ο νόµος Κατσέλη) αποτελεί µια ισορροπηµένη προσέγγιση, που υιοθετεί και ο νέος Κώδικας και είναι σύµφωνη µε την κρατούσα πρακτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Εν κατακλείδι, η τελική επιτυχία µιας φιλόδοξης νοµοθετικής παρέµβασης, όπως αυτή του νόµου 4738/2020 δεν κρίνεται αποκλειστικά από το περιεχόµενό της, αλλά ιδίως από την αποτελεσµατική εφαρµογή της.

Ο νόµος 3869/2010, ο λεγόµενος «νόµος Κατσέλη», δεν έπασχε στις προθέσεις ούτε στη στόχευση. Όσοι πιστεύουν ότι ο νόµος αυτός δηµιούργησε στη πράξη τεράστια προβλήµατα στο τραπεζικό σύστηµα, υπονόµευσε σε βάθος δεκαετίας την κουλτούρα πληρωµών στη χώρα µας, κλόνισε τα συναλλακτικά ήθη και αποτέλεσε ασφαλές καταφύγιο όχι µόνο σε εκείνους που επεδίωκε να προστατεύσει, αλλά και σε πλήθος κακόβουλων και αντικοινωνικών συµπεριφορών, ίσως τώρα δικαιώνονται µε τον Ν.4745/2020 που καθιστά υποχρεωτική την αίτηση για επαναπροσδιορισµό της δικασίµου εντός συγκεκριµένης προθεσµίας διαφορετικά θεωρείται σαν να µην έχει ασκηθεί.

Και πρωτίστως, θα πρέπει να εκδοθούν χωρίς χρονοτριβή οι εφαρµοστικές (45) υπουργικές αποφάσεις, εγκύκλιοι και όποια άλλη θεσµική πρωτοβουλία προβλέπεται, ώστε να είµαστε το ταχύτερο πλήρως έτοιµοι θεσµικά και λειτουργικά για την εφαρµογή του νέου Κώδικα.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο Αφιέρωμα του περιοδικού Epsilon7 τεύχους Δεκεμβρίου 2020.




comments powered by Disqus
* Παρακαλούμε τα σχόλια να μην είναι σε greeklish. Σχόλια με υβριστικό ή προσβλητικό περιεχόμενο θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.
Πτωχευτικός κώδικας, Διαμεσολάβηση, Κόκκινα δάνεια, Δανειολήπτες