17/11/26 | Αρχική > Αρθρογραφία > Φορολογικά και Επίκαιρα

Μεταβίβαση μεριδίων ΙΚΕ από εξωκεφαλαιακές εισφορές

Με τη συνεργασία της Νάνσυ Καλλιανιώτη, της Νίκης Χατζοπούλου και της Αθηνάς Μακρή*

Τι μεταβιβάζεται, πώς αποτιμάται και ποιο κόστος κτήσης αναγνωρίζεται.

Σε μια Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία, κάποιος μπορεί να γίνει εταίρος εισφέροντας υπηρεσίες αντί χρημάτων. Η συμμετοχή του αυτή μπορεί να έχει σημαντική αξία και να πωληθεί. Αντικείμενο της μεταβίβασης είναι τα εταιρικά μερίδια που απέκτησε έναντι της εισφοράς του. Για να γίνει, όμως, σωστά η συναλλαγή, πρέπει να διακρίνονται η εκπλήρωση των υπηρεσιών, τα δικαιώματα των μεριδίων, το συμφωνημένο τίμημα και η φορολογική τιμή κτήσης.

Τι είναι οι εξωκεφαλαιακές εισφορές

Οι εξωκεφαλαιακές εισφορές συνίστανται σε παροχές που δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο κεφαλαιακής εισφοράς, όπως η ανάληψη υποχρέωσης εκτέλεσης εργασιών ή παροχής υπηρεσιών. Το αντικείμενο, η διάρκεια και η αξία τους καθορίζονται στο καταστατικό (άρθρο 78 του Ν. 4072/2012). Ο εταίρος λαμβάνει εταιρικά μερίδια και συμμετέχει στην εταιρεία, χωρίς η αξία των υπηρεσιών να προστίθεται στο εταιρικό κεφάλαιο.

Παράδειγμα: ο Α καταβάλλει 100.000 ευρώ και αποκτά το 50% των μεριδίων. Οι Β και Γ αναλαμβάνουν υπηρεσίες τριετούς διάρκειας, καταστατικής αξίας 50.000 ευρώ ο καθένας, και αποκτούν από 25%. Το εταιρικό κεφάλαιο είναι 100.000 ευρώ. Οι Β και Γ είναι κανονικοί εταίροι, παρότι δεν κατέβαλαν χρήματα.

Πότε επιτρέπεται η μεταβίβαση

Δεν επιτρέπεται η μεταβίβαση των εταιρικών μεριδίων που αντιστοιχούν σε εξωκεφαλαιακή εισφορά όσο δεν έχει εκπληρωθεί ολοσχερώς η συμφωνημένη υποχρέωση του εταίρου (παρ. 2 του άρθρου 83 του Ν. 4072/2012). Η απλή πάροδος της συμφωνημένης διάρκειας δεν αρκεί, εάν οι υπηρεσίες ή οι εργασίες δεν έχουν παρασχεθεί προσηκόντως. Η πλήρης εκπλήρωση αίρει τη συγκεκριμένη απαγόρευση, χωρίς να ακυρώνει τα μερίδια ή να τα μετατρέπει αυτομάτως σε κεφαλαιακά. Εναλλακτικά, η μεταβίβαση προϋποθέτει την προηγούμενη νόμιμη εξαγορά των ανεκπλήρωτων υποχρεώσεων κατά το άρθρο 82.

Παράδειγμα: ο Β έχει αναλάβει να παρέχει υπηρεσίες για τρία έτη έναντι του 25% των μεριδίων της Ι.Κ.Ε.. Μετά το πρώτο έτος επιθυμεί να πωλήσει ολόκληρη τη συμμετοχή του στον Α. Εφόσον απομένουν ακόμη δύο έτη της συμφωνημένης παροχής, δεν μπορεί να πραγματοποιήσει τη μεταβίβαση, ακόμη και αν έχει ήδη βρεθεί αγοραστής και συμφωνηθεί το τίμημα. Πρέπει είτε να ολοκληρώσει προσηκόντως την εισφορά του είτε, πριν από τη μεταβίβαση, να ολοκληρώσει τη διαδικασία εξαγοράς των ανεκπλήρωτων υποχρεώσεων του άρθρου 82. Αν παρέλθει η τριετία αλλά οι υπηρεσίες δεν έχουν εκπληρωθεί πλήρως, η απαγόρευση εξακολουθεί να ισχύει.

Εφόσον η εισφορά παραμένει ανεκπλήρωτη, πρέπει πριν από τη μεταβίβαση να προηγηθεί η εξαγορά των σχετικών υποχρεώσεων κατά το άρθρο 82. Ο εταίρος καταβάλλει το απαιτούμενο ποσό στην εταιρεία, με την προβλεπόμενη διαδικασία αύξησης κεφαλαίου και μετατροπής των μεριδίων. Σε μερική εκπλήρωση λαμβάνεται υπόψη το ανεκτέλεστο μέρος. Η πράξη αυτή είναι διαφορετική από την πώληση: το τίμημα της πώλησης καταβάλλεται στον πωλητή από τον αγοραστή.

Χρειάζεται, επίσης, έλεγχος του καταστατικού για περιορισμούς, δικαιώματα προτίμησης ή άλλους όρους. Η μεταβίβαση γίνεται εγγράφως, γνωστοποιείται εγγράφως στην εταιρεία και καταχωρίζεται στο βιβλίο εταίρων, σύμφωνα με το άρθρο 84. Η τεκμηρίωση της εκπλήρωσης των υπηρεσιών είναι κρίσιμη για να μην αμφισβητείται το δικαίωμα μεταβίβασης.

Τι πουλάει ο πωλητής και τι αποκτά ο αγοραστής

Ο πωλητής μεταβιβάζει την εταιρική συμμετοχή που ενσωματώνεται στα μερίδιά του. Δεν πουλά εκ νέου τις υπηρεσίες που έχει ήδη παράσχει, ούτε αποκτά, λόγω της πώλησης, απαίτηση επιστροφής της καταστατικής αξίας τους από την εταιρεία.

Ο αγοραστής αποκτά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που συνδέονται με τα μερίδια βάσει νόμου και καταστατικού: συμμετοχή στις εταιρικές αποφάσεις, ψήφο, πληροφόρηση, συμμετοχή στα διανεμόμενα κέρδη και στο προϊόν εκκαθάρισης. Τα δικαιώματα αυτά ασκούνται υπό τις νόμιμες και καταστατικές προϋποθέσεις· η αγορά δεν εγγυάται συγκεκριμένο μέρισμα ή απόδοση.

Δεν αποκτά άμεση συγκυριότητα στα ακίνητα, στα μηχανήματα ή στις τραπεζικές καταθέσεις της Ι.Κ.Ε.. Αν αγοράσει το 25% των μεριδίων δεν γίνεται κύριος του 25% κάθε περιουσιακού στοιχείου. Η περιουσία παραμένει στην εταιρεία. Η οικονομική αξία της, όμως, επηρεάζει την αξία της συμμετοχής που αγοράζει.

Όταν έχουν εκπληρωθεί πλήρως οι υπηρεσίες, η αγορά δεν δημιουργεί νέα τριετή υποχρέωση εργασίας. Τα μερίδια διατηρούν τον εξωκεφαλαιακό χαρακτήρα τους, ενώ η ειδική ρύθμιση για υπηρεσίες αναγκαίες στην εκκαθάριση της παρ. 3 του άρθρου 105 χρειάζεται χωριστό έλεγχο. Στη διανομή του υπολοίπου της εκκαθάρισης συμμετέχουν κατ’ αρχήν όλα τα μερίδια αναλογικά, εκτός αν υπάρχει διαφορετική έγκυρη καταστατική ρύθμιση, όπως προτίμηση κεφαλαιακών εισφορών (παρ. 5 του άρθρου 105).

Αποτίμηση και τίμημα της πώλησης

Η αρχική καταστατική αποτίμηση των υπηρεσιών δεν καθορίζει το μεταγενέστερο τίμημα. Η αποτίμηση της συμμετοχής εξετάζει την περιουσία και τις υποχρεώσεις της εταιρείας, την κερδοφορία, τις προοπτικές, τους κινδύνους και τα ειδικά δικαιώματα ή τους περιορισμούς του συγκεκριμένου πακέτου. Το ποσοστό συμμετοχής από μόνο του δεν προσδιορίζει ποσό πώλησης.

Στο παράδειγμά μας, ο Β έχει ολοκληρώσει τις υπηρεσίες του και πωλεί το 25% στον Α. Αν τα μέρη συμφωνήσουν αξία 400.000 ευρώ για το σύνολο των εταιρικών συμμετοχών, μετά τη συνεκτίμηση των υποχρεώσεων, και αναλογικό τίμημα για το συγκεκριμένο πακέτο, ο Β εισπράττει 100.000 ευρώ πριν από φόρο και έξοδα. Το ποσό καταβάλλει ο Α στον Β. Η Ι.Κ.Ε. δεν εισπράττει τίμημα και το κεφάλαιό της δεν αυξάνεται. Ο Α φθάνει στο 75%, ο Γ παραμένει στο 25% και ο Β παύει να είναι εταίρος.

Τα μέρη θα μπορούσαν να συμφωνήσουν και τίμημα 30.000 ευρώ. Αυτό δεν σημαίνει ότι η φορολογική τιμή πώλησης περιορίζεται στο ίδιο ποσό. Για φυσικό πρόσωπο που υπάγεται στο άρθρο 42 του Κ.Φ.Ε., στη μεταβίβαση μη εισηγμένων τίτλων συγκρίνονται το συμβατικό τίμημα ή η αναγραφόμενη αγοραία αξία και η αναλογούσα αξία των ιδίων κεφαλαίων κατά τη μεταβίβαση, με επιλογή της υψηλότερης.

Το φορολογικό κόστος κτήσης

Η εξωκεφαλαιακή συμμετοχή αποτυπώνεται στο καταστατικό και στο βιβλίο εταίρων. Η μη καταχώριση της εισφοράς στον λογαριασμό εταιρικού κεφαλαίου δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν μερίδια. Δεν καθορίζει, όμως, από μόνη της, τη φορολογική τιμή κτήσης τους.

Για φυσικά πρόσωπα, ο γενικός κανόνας της παρ. 4 του άρθρου 42 του Κ.Φ.Ε. για μη εισηγμένους τίτλους λαμβάνει τη χαμηλότερη αξία μεταξύ της αναλογίας στα ίδια κεφάλαια κατά την απόκτηση και του τιμήματος της τότε σύμβασης μεταβίβασης. Αν η τιμή κτήσης δεν μπορεί να προσδιοριστεί, θεωρείται μηδενική. Ο κανόνας επαναλαμβάνεται στην παρ. 3 της Ε.2171/2021. Η εφαρμογή του στην πρωτογενή απόκτηση μεριδίων αποκλειστικά έναντι υπηρεσιών χρειάζεται ιδιαίτερη τεκμηρίωση.

Η Ε.2099/2020 διευκρινίζει τη μεταχείριση της ίδιας της εξωκεφαλαιακής παροχής, αλλά δεν καθορίζει τιμή κτήσης για μελλοντική πώληση. Δεν εντοπίστηκε ειδική δημοσιευμένη διοικητική λύση που να επιλύει ρητά το συγκεκριμένο ζήτημα. Συνεπώς, τα 50.000 ευρώ της καταστατικής αποτίμησης των υπηρεσιών του Β δεν αφαιρούνται αυτομάτως από το τίμημα. Ούτε η αριθμητική αναλογία του στα αρχικά ίδια κεφάλαια αποτελεί, μόνη της, αποδεδειγμένο φορολογικό κόστος.

Εφόσον δεν τεκμηριώνεται αναγνωρίσιμη τιμή κτήσης, εφαρμόζεται η μηδενική βάση. Για εκτίμηση της φορολογικής επιβάρυνσης αποτελεί συνετή παραδοχή μέχρι να στηριχθεί διαφορετική μεταχείριση, όχι ανεξαίρετο κανόνα για κάθε εξωκεφαλαιακό μερίδιο. Για θετική τιμή κτήσης βασισμένη αποκλειστικά στις υπηρεσίες ενδείκνυται ειδικά αιτιολογημένο ερώτημα στην Α.Α.Δ.Ε. πριν από τη δήλωση.

Ενδεικτικά, για πωλητή φυσικό πρόσωπο φορολογικό κάτοικο Ελλάδας, με τίμημα και φορολογική τιμή πώλησης 100.000 ευρώ, μηδενικό κόστος κτήσης και χωρίς συναφή έξοδα, συμψηφιζόμενες ζημίες ή απαλλαγές, η υπεραξία είναι 100.000 ευρώ. Με συντελεστή 15% του άρθρου 43 του Κ.Φ.Ε., ο φόρος είναι 15.000 ευρώ και απομένουν 85.000 ευρώ μετά τον συγκεκριμένο φόρο. Ο υπολογισμός δεν περιγράφει αυτόματη παρακράτηση από τον αγοραστή.

Ο επόμενος αγοραστής έχει διαφορετικό ιστορικό: έχει καταβάλει πραγματικό τίμημα. Σε δική του μελλοντική πώληση, η τιμή κτήσης εξετάζεται με βάση τη σύμβαση, την πληρωμή και τον εφαρμοστέο φορολογικό κανόνα. Η ενδεχόμενη μηδενική βάση του αρχικού εταίρου δεν μεταφέρεται αυτομάτως σε αυτόν.

Συμπέρασμα

Η μεταβίβαση εξωκεφαλαιακών μεριδίων απαιτεί τεκμηριωμένη εκπλήρωση της εισφοράς ή προηγούμενη νόμιμη εξαγορά των υποχρεώσεων και έλεγχο του καταστατικού. Ο αγοραστής αποκτά εταιρική συμμετοχή, ενώ ο πωλητής εισπράττει το συμφωνημένο τίμημα. Η αξία των υπηρεσιών, η σημερινή αξία της συμμετοχής και το φορολογικό κόστος κτήσης είναι διαφορετικά μεγέθη και πρέπει να εξετάζονται χωριστά πριν από τη συναλλαγή.

Βασικές πηγές

Ν. 4072/2012, ιδίως άρθρα 66, 78, 82–84, 94, 100 και 105

Ν. 4172/2013, παρ. 3 και 4 του άρθρου 42 και άρθρο 43

Α.Α.Δ.Ε. Ε.2099/2020

Α.Α.Δ.Ε. Ε.2171/2021, ιδίως παρ. 3 και παρ. 10–14

ΕΛ.Τ.Ε. Σ.ΛΟ.Τ. 518/2025

Τα παραδείγματα είναι υποθετικά. Η φορολογική ανάλυση αφορά φυσικά πρόσωπα· για πωλητή νομικό πρόσωπο απαιτείται χωριστή εξέταση. Η εφαρμογή σε συγκεκριμένη συναλλαγή προϋποθέτει έλεγχο των εταιρικών και φορολογικών δεδομένων της.


* H Νάνσυ Καλλιανιώτη είναι Μέτοχος και μέλος Δ.Σ. της Artion Α.Ε. & Διευθύνουσα Σύμβουλος της Artion Μυκόνου Α.Ε.

Η Νίκη Χατζοπούλου είναι Δικηγόρος Παρ’Αρείω Πάγω LL.M. & Διαμεσολαβήτρια, συνεργάτης της Artion A.E.

Η Αθηνά Μακρή είναι Προιστάμενη του Νομικού τμήματος της Artion A.E.


Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION Α.Ε. (Οιδίποδος 1-3, Χαλάνδρι|+30 210 6009062| www.artion.gr).



comments powered by Disqus
* Παρακαλούμε τα σχόλια να μην είναι σε greeklish. Σχόλια με υβριστικό ή προσβλητικό περιεχόμενο θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.
Εξωκεφαλαιακές εισφορές, Μεταβίβαση μεριδίων, ΙΚΕ