16/11/26 | Αρχική > Αρθρογραφία > Φορολογικά και Επίκαιρα

Αναθεωρημένο ΔΠΕ 240 για την απάτη: Τι αλλάζει για τον ελεγκτή και από πότε εφαρμόζεται

Γιατί αφορά ήδη τον επόμενο κύκλο ελέγχων

Το αναθεωρημένο Δ.Π.Ε. 240 για την απάτη δεν αφορά τους ελέγχους της ημερολογιακής χρήσης 2026. Αφορά, όμως, τους ελέγχους της χρήσης 2027, ο σχεδιασμός και οι επιστολές ανάθεσης των οποίων ετοιμάζονται, κατά κανόνα, μέσα στο 2027, δηλαδή σε λίγους μήνες. Αλλάζουν όσα ζητάμε από τον πελάτη, οι ώρες που χρειάζεται η ομάδα και όσα πρέπει να δείχνει ο φάκελος. Τέτοιες αλλαγές οργανώνονται πολύ πιο εύκολα πριν ανοίξει ο πρώτος φάκελος, παρά στη διάρκειά του.

Το IAASB εξέδωσε το Δ.Π.Ε. 240 (Αναθεωρημένο), «Οι ευθύνες του ελεγκτή σχετικά με την απάτη σε έναν έλεγχο οικονομικών καταστάσεων», τον Ιούλιο του 2025, ενώ η Ε.Λ.Τ.Ε. ενημέρωσε σχετικά με την ανακοίνωση 013/2025 της 10ης Ιουλίου 2025.

Από πότε εφαρμόζεται και τι ισχύει στην Ελλάδα

Σύμφωνα με την παράγραφο 16, το νέο πρότυπο εφαρμόζεται σε ελέγχους οικονομικών καταστάσεων περιόδων που αρχίζουν την 15η Δεκεμβρίου 2026 ή μεταγενέστερα. Κρίσιμη είναι η ημερομηνία έναρξης της χρήσης, όχι η λήξη της. Επομένως, η ημερολογιακή χρήση 2026 ελέγχεται ακόμη με το ισχύον πρότυπο και η πρώτη ημερολογιακή χρήση που υπάγεται στο νέο είναι εκείνη που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2027. Οι τροποποιήσεις στα λοιπά πρότυπα τίθενται σε ισχύ ταυτόχρονα.

Η ημερομηνία συμπίπτει με εκείνη του Δ.Π.Ε. 570 (Αναθεωρημένο 2024) και με την προτεινόμενη ημερομηνία των τροποποιήσεων για τις εισηγμένες οντότητες και τις οντότητες δημοσίου συμφέροντος. Αν εξεταστεί πρόωρη υιοθέτηση, το IAASB προτιμά να εφαρμοστούν πρόωρα και τα τρία σύνολα αλλαγών μαζί, θέση που μεταφέρει και η ανακοίνωση 013/2025.

Στην Ελλάδα, κατά την παρ. 2 του άρθρου 30 του Ν. 4449/2017, μέχρι να υιοθετηθούν διεθνή ελεγκτικά πρότυπα κατά την παρ. 1 του ίδιου άρθρου, ως τέτοια για τους υποχρεωτικούς ελέγχους νοούνται τα πρότυπα του IAASB, τα οποία, μεταξύ άλλων, έχουν μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα, έχουν εγκριθεί από την Ε.Λ.Τ.Ε. και έχουν δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Μέχρι και την ημερομηνία σύνταξης του άρθρου, στις ανακοινώσεις της Ε.Λ.Τ.Ε. δεν εντοπίζεται ελληνική μετάφραση του Δ.Π.Ε. 240 (Αναθεωρημένο). Το παράδειγμα του Δ.Π.Ε. 220 (Αναθεωρημένο) δείχνει ότι η χρονική απόσταση μπορεί να είναι μεγάλη: το πρότυπο αυτό εφαρμόζεται σε περιόδους που αρχίζουν από την 15η Δεκεμβρίου 2022, ενώ η ελληνική του μετάφραση δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. Β’ 2345/27-04-2026 (ανακοίνωση Ε.Λ.Τ.Ε. 009/2026).

Το αν, χωρίς δημοσιευμένη μετάφραση, η ημερομηνία του IAASB δεσμεύει τους υποχρεωτικούς ελέγχους στην Ελλάδα είναι νομικό ερώτημα. Είναι προτιμότερο, επομένως, ο σχεδιασμός να ακολουθεί την ημερομηνία του IAASB και παράλληλα να παρακολουθούνται και οι ανακοινώσεις της Ε.Λ.Τ.Ε.. Αν η μετάφραση αργήσει η προετοιμασία δεν θα πάει χαμένη, ενώ αν έρθει νωρίς οι ομάδες δεν θα αιφνιδιαστούν.

Τι αλλάζει στην εκτέλεση του ελέγχου

Ο στόχος μένει ίδιος: απόκτηση εύλογης διασφάλισης ότι οι οικονομικές καταστάσεις, στο σύνολό τους, δεν περιέχουν ουσιώδες σφάλμα λόγω απάτης. Αλλάζουν η διατύπωση των ευθυνών του ελεγκτή και η ένταση της εργασίας. Στους φακέλους των ορκωτών ελεγκτών θα φανούν κυρίως τα εξής:

  1. Πρώτα οι ευθύνες του ελεγκτή: Μεταφέρονται στην αρχή του προτύπου, πριν από εκείνες της διοίκησης και των υπεύθυνων για τη διακυβέρνηση, και περιγράφονται χωριστά από τους εγγενείς περιορισμούς του ελέγχου. Η παράγραφος 10 είναι σαφής: οι περιορισμοί αυτοί δεν δικαιολογούν να αρκεστεί ο ελεγκτής σε ελεγκτικά τεκμήρια που δεν είναι πειστικά. Δεν μπορούν, δηλαδή, να προβληθούν ως εξήγηση για ένα αδύναμο τεκμήριο στον φάκελο.
  2. Προσοχή καθ’ όλη τη διάρκεια του ελέγχου: Ο ελεγκτής μένει σε εγρήγορση για παράγοντες κινδύνου ή ενδείξεις απάτης, διερευνά τις ασυνέπειες στις απαντήσεις που λαμβάνει και σχεδιάζει τις διαδικασίες χωρίς μεροληψία (παρ. 42). Πριν από το κλείσιμο, επανεξετάζει αν οι εκτιμήσεις των κινδύνων απάτης παραμένουν κατάλληλες και αν τα τεκμήρια επαρκούν. Μια ασυνέπεια ανάμεσα στις απαντήσεις του οικονομικού διευθυντή και του λογιστηρίου εύκολα μένει σε ένα σημείωμα χωρίς συνέχεια, ενώ το πρότυπο απαιτεί να διερευνηθεί.
  3. Εκτίμηση κινδύνων με την «οπτική της απάτης»: Η ενότητα ακολουθεί τη δομή του Δ.Π.Ε. 315 (Αναθεωρημένο 2019), οπότε τα έντυπα που ήδη χρησιμοποιούνται προσαρμόζονται και δεν ξαναγράφονται. Νέα είναι η απαίτηση να κατανοήσει ο ελεγκτής το πρόγραμμα καταγγελιών της οντότητας (whistleblower program), εφόσον υπάρχει, και το πώς χειρίζονται τις καταγγελίες η διοίκηση και, όπου ισχύει, οι υπεύθυνοι για τη διακυβέρνηση [παρ. 32(α)(ii)]. Οι κίνδυνοι ουσιώδους σφάλματος λόγω απάτης θεωρούνται σημαντικοί κίνδυνοι και ο κίνδυνος παραβίασης των δικλίδων από τη διοίκηση θεωρείται πάντοτε κίνδυνος σε επίπεδο οικονομικών καταστάσεων.
  4. Η υπόθεση για τα έσοδα: Η υπόθεση ότι υπάρχουν κίνδυνοι απάτης στην αναγνώριση εσόδων διατηρείται (παρ. 41). Το επεξηγηματικό υλικό, όμως, κάνει λόγο για περιορισμένες περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να μην ισχύει, με παραδείγματα όπως τα έσοδα από μίσθωση ακινήτων σε έναν μόνο μισθωτή. Όταν ο ελεγκτής κρίνει ότι δεν ισχύει, τεκμηριώνει τους λόγους. Στην πράξη, μια γενική φράση του τύπου «τα έσοδα δεν ενέχουν κίνδυνο λόγω της φύσης τους» δύσκολα θα σταθεί. Ο φάκελος πρέπει να δείχνει γιατί, στη συγκεκριμένη οντότητα, οι παράγοντες κινδύνου απάτης δεν είναι σημαντικοί.
  5. Ημερολογιακές εγγραφές: Ο ελεγκτής ενσωματώνει στοιχείο μη προβλεψιμότητας στην επιλογή των διαδικασιών. Η παρ. 49 ζητά από τον ελεγκτή να απευθύνει ερωτήσεις στα πρόσωπα που συμμετέχουν στη διαδικασία χρηματοοικονομικής αναφοράς, να αποκτήσει τεκμήρια για την πληρότητα του πληθυσμού των εγγραφών όλης της περιόδου, να επιλέξει εγγραφές του τέλους της περιόδου και να κρίνει αν χρειάζεται έλεγχος εγγραφών όλης της χρήσης. Όποιος έχει ζητήσει ολόκληρο το ημερολόγιο από το ERP ενός πελάτη ξέρει ότι το δύσκολο σπάνια είναι η επιλογή του δείγματος, αλλά το να πάρει η ομάδα ένα αρχείο που να συμφωνεί με το ισοζύγιο και να περιέχει όλες τις εγγραφές, και τις χειροκίνητες και εκείνες του κλεισίματος. Κατά την παρ. Α147, ο ελεγκτής μπορεί να εξετάσει τη χρήση αυτοματοποιημένων εργαλείων και τεχνικών, για παράδειγμα στον έλεγχο της πληρότητας εγγραφών.
  6. Όταν εντοπίζεται απάτη ή υπόνοια απάτης: Μια νέα ενότητα (παρ. 55 έως 58) ζητά από τον ελεγκτή να κατανοήσει κάθε περίπτωση και να αξιολογήσει τη διερεύνηση και τα διορθωτικά μέτρα της οντότητας. Εκτός από τις περιπτώσεις που κρίνονται «σαφώς ασήμαντες», ο εταίρος ανάθεσης αποφασίζει για πρόσθετες διαδικασίες και, όπου χρειάζεται, εξετάζει την επίδραση σε ελέγχους προηγούμενων χρήσεων. Η απάτη κατά κανόνα συνιστά μη συμμόρφωση με νόμους και κανονισμούς, οπότε ενεργοποιούνται και οι ευθύνες κατά το Δ.Π.Ε. 250 (Αναθεωρημένο), μεταξύ αυτών και η εξέταση αν απαιτείται ή ενδείκνυται αναφορά σε αρμόδια αρχή εκτός της οντότητας. Στην πράξη, μια ύποπτη εγγραφή στο δείγμα ή μια καταγγελία που φτάνει στην ομάδα δεν κλείνει με μια συζήτηση με τη διοίκηση· χρειάζεται απόφαση του εταίρου, τεκμηριωμένη στον φάκελο.
  7. Επικοινωνία σε όλη τη διάρκεια: Η επικοινωνία με τη διοίκηση και τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση για θέματα απάτης γίνεται σε κατάλληλους χρόνους σε όλη τη διάρκεια της ανάθεσης (παρ. 25). Υπόνοια απάτης που αφορά τη διοίκηση γνωστοποιείται στους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση και συζητούνται μαζί τους οι διαδικασίες που απαιτούνται για να ολοκληρωθεί ο έλεγχος.
  8. Έκθεση ελέγχου και τεκμηρίωση: Όπου εφαρμόζεται το Δ.Π.Ε. 701, ο ελεγκτής προσδιορίζει ειδικά τα θέματα απάτης που απαίτησαν σημαντική προσοχή και, όταν κάποιο είναι σημαντικότερο θέμα ελέγχου (key audit matter), του δίνει υπότιτλο που δείχνει καθαρά ότι αφορά απάτη. Κατά την παρ. Α180, μπορεί να είναι σπάνιο ο ελεγκτής εισηγμένης οντότητας να μην προσδιορίσει κανένα τέτοιο θέμα. Εδώ αναμένονται και οι μεγαλύτερες τριβές, γιατί λίγες διοικήσεις θα δουν ευχαρίστως τη λέξη «απάτη» σε υπότιτλο της έκθεσης, και οι περισσότερες πιθανότατα θα ζητήσουν πιο ήπια διατύπωση. Βοηθά να ενημερωθούν ήδη από τον σχεδιασμό ότι ο υπότιτλος είναι απαίτηση του προτύπου και όχι επιλογή του ελεγκτή. Επιπλέον, η τροποποιημένη παρ. 40(α) του Δ.Π.Ε. 700 (Αναθεωρημένο) προσθέτει στην έκθεση τη δήλωση ότι ο ελεγκτής επικοινωνεί με τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, μεταξύ άλλων, για την απάτη ή την υπόνοια απάτης που εντόπισε. Διευρύνεται και η τεκμηρίωση, ώστε να περιλαμβάνει τις πηγές της κατανόησης της οντότητας, το σκεπτικό των σημαντικών κρίσεων και κάθε επικοινωνία για θέματα απάτης.

Οι συνακόλουθες τροποποιήσεις αφορούν 24 Δ.Π.Ε., μεταξύ των οποίων τα 220, 250, 315, 330, 570, 700 και 701, καθώς και το Διεθνές Πρότυπο Αναθέσεων Επισκόπησης 2400. Η ενημέρωση της μεθοδολογίας, λοιπόν, δεν σταματά στα έντυπα της απάτης.

Τι αξίζει να ξεκινήσει από τώρα

  • Έντυπα και μεθοδολογία: Ενημερώνουμε τα έντυπα εκτίμησης κινδύνου για τις παρ. 26 έως 41 και ετοιμάζουμε θεματολόγιο για τη συζήτηση της ομάδας ανάθεσης και υπόδειγμα τεκμηρίωσης για τις περιπτώσεις όπου ο ελεγκτής κρίνει ότι η υπόθεση για τα έσοδα δεν ισχύει.
  • Ημερολογιακές εγγραφές: Στη λίστα που στέλνουμε στον πελάτη μπαίνει, ήδη από τον σχεδιασμό, η εξαγωγή όλων των εγγραφών της χρήσης, και ορίζεται μαζί του από πριν πώς θα αποδειχθεί η πληρότητά της έναντι του ισοζυγίου [παρ. 49(β)]. Αν το λογιστικό σύστημα δεν παράγει καθαρό αρχείο, είναι πολύ καλύτερα να φανεί αυτό στον σχεδιασμό παρά στο κλείσιμο.
  • Κανάλια καταγγελιών: Κατά την παρ. 1 του άρθρου 9 του Ν. 4990/2022, οι φορείς του ιδιωτικού τομέα με 50 ή περισσότερους εργαζομένους ορίζουν Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών («Υ.Π.Π.Α.»). Στους πελάτες αυτούς υπάρχει, κατά κανόνα, κανάλι που ο ελεγκτής πρέπει να κατανοήσει. Το συχνότερο ζήτημα πιθανότατα δεν θα είναι η απουσία καναλιού, αλλά ένας Υ.Π.Π.Α., που υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Αυτό μπορούμε να το δούμε ήδη στους ελέγχους της χρήσης 2026 και να το συζητήσουμε με τον πελάτη πριν γίνει εύρημα. Όπου δεν υπάρχει πρόγραμμα καταγγελιών, η απουσία του μπορεί, κατά την παρ. Α182, να υποδηλώνει ελλείψεις στο περιβάλλον ελέγχου.
  • Επικοινωνία και επιστολές: Εντάσσουμε στο πρόγραμμα του ελέγχου συγκεκριμένα σημεία επικοινωνίας με τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση, ώστε να μη μένουν όλα για μια επιστολή στο κλείσιμο, και αναθεωρούμε τις επιστολές ανάθεσης και τις γραπτές διαβεβαιώσεις (παρ. 63) για τις χρήσεις από το 2027.
  • · Εισηγμένες εταιρείες: Αξίζει να συνταχθούν δοκιμαστικά περιγραφές σημαντικότερων θεμάτων ελέγχου σχετικά με απάτη, με διατύπωση προσαρμοσμένη στην οντότητα και όχι τυποποιημένη (παρ. Α188), και να συζητηθούν νωρίς με τους υπεύθυνους για τη διακυβέρνηση.
  • Ομάδα, ώρες και αμοιβή: Κατά την παρ. 23, ο εταίρος ανάθεσης βεβαιώνεται ότι η ομάδα έχει συνολικά τις κατάλληλες ικανότητες, επαρκή χρόνο και, όπου χρειάζεται, εξειδικευμένες γνώσεις. Αυτό κατά κανόνα σημαίνει περισσότερες ώρες στον προϋπολογισμό και εκπαίδευση της ομάδας πριν από τον πρώτο έλεγχο. Τις ώρες αυτές είναι καλύτερα να τις συζητήσουμε με τον πελάτη πριν συμφωνηθεί η αμοιβή.

Συμπεράσματα

Το Δ.Π.Ε. 240 (Αναθεωρημένο) δεν μετατρέπει τον έλεγχο οικονομικών καταστάσεων σε ειδικό έλεγχο απάτης και ο ελεγκτής εξακολουθεί να μην αποφαίνεται νομικά για το αν διαπράχθηκε απάτη (παρ. 6). Το πότε θα υπάρξει ελληνική μετάφραση παραμένει ανοιχτό, αλλά οι αλλαγές στη μεθοδολογία και στη συνεργασία με τους πελάτες χρειάζονται χρόνο. Στους ελέγχους της χρήσης 2027 η εφαρμογή θα κριθεί λιγότερο στη θεωρία και περισσότερο στην εκτέλεση: ένα ημερολόγιο που συμφωνεί με το ισοζύγιο, ένα κανάλι καταγγελιών που λειτουργεί και ώρες που έχουν προϋπολογιστεί.



comments powered by Disqus
* Παρακαλούμε τα σχόλια να μην είναι σε greeklish. Σχόλια με υβριστικό ή προσβλητικό περιεχόμενο θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.
Απάτη, Ελεγκτές, Ορκωτοί ελεγκτές, ΔΠΕ