Εισαγωγή
Με τον Ν. 5355/2026 «Ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, της αποταμίευσης και των επενδύσεων, φορολογικές, μισθολογικές, συνταξιοδοτικές διατάξεις και λοιπές διατάξεις κοινωνικής πολιτικής» (ΦΕΚ Α΄ 188/13-11-2026) θεσπίστηκε ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων (Α.Ε.Λ.Α.). Ο θεσμός ρυθμίζεται στο Μέρος Β΄ του νόμου, στα άρθρα 32–49. Σκοπός του, κατά το άρθρο 32, είναι η ενίσχυση της μακροχρόνιας αποταμίευσης, η προώθηση της χρηματοοικονομικής παιδείας και η δημιουργία περιουσιακών στοιχείων για τους νέους, ενώ τα άρθρα 33 και 34 καθορίζουν το αντικείμενο και τους βασικούς ορισμούς του πλαισίου.
Η λειτουργία του θεσμού
Κατά το άρθρο 35, για κάθε ανήλικο με ελληνική ιθαγένεια ή με ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον στη δεύτερη περίπτωση είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, ο νόμιμος εκπρόσωπος μπορεί να ανοίξει έναν μοναδικό Α.Ε.Λ.Α.. Η αίτηση υποβάλλεται πριν από τη συμπλήρωση του δεύτερου έτους της ηλικίας του παιδιού. Ειδικά για αιτήσεις που θα υποβληθούν εντός του 2027, δικαιούχοι είναι τέκνα που έχουν γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2025. Ο λογαριασμός συνδέεται με τον μοναδικό αριθμό φορολογικής ή κοινωνικοασφαλιστικής ταυτοποίησης του δικαιούχου. Σύμφωνα με το άρθρο 37, εισφορές μπορούν να καταβάλλουν τόσο φυσικά, όσο και νομικά πρόσωπα, επομένως και παππούδες, γιαγιάδες ή άλλοι συγγενείς, με συνολικό ανώτατο όριο 10.000 ευρώ ανά λογαριασμό και ανά ημερολογιακό έτος.
Η συνεισφορά του Δημοσίου
Το Δημόσιο αντιστοιχίζει το 100% των επιλέξιμων εισφορών, έως 100 ευρώ τον μήνα και έως 1.200 ευρώ ανά ημερολογιακό έτος για κάθε δικαιούχο. Το μέγιστο ετήσιο ποσό αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία. Η κρατική συνεισφορά πιστώνεται εντός τριάντα ημερολογιακών ημερών από την αμετάκλητη πίστωση της επιλέξιμης εισφοράς, με ετήσια εκκαθάριση όπου απαιτείται (άρθρο 38). Επομένως, μηνιαία εισφορά 100 ευρώ μπορεί να συνοδεύεται από ισόποση κρατική ενίσχυση, μέχρι την εξάντληση του ετήσιου ορίου.
Η επενδυτική διάσταση
Μέχρι την ενηλικίωση, τη διαχείριση ασκεί ο νόμιμος εκπρόσωπος, με δυνατότητα επιλογής παρόχου, επενδυτικού προϊόντος ή, υπό προϋποθέσεις, αυτοδιαχείρισης (άρθρο 36). Τα κεφάλαια επενδύονται αποκλειστικά στα επιλέξιμα μέσα του άρθρου 39 και ειδικά σε αμοιβαία κεφάλαια και ETF τύπου Ο.Σ.Ε.Κ.Α., μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ., καθώς και καταθέσεις και αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς, με συνολικό όριο μετρητών 5% του χαρτοφυλακίου. Εξαιρούνται, μεταξύ άλλων, κρυπτοστοιχεία, προϊόντα μόχλευσης, σύνθετα προϊόντα και λοιπές επενδύσεις υψηλού κινδύνου. Προβλέπονται τέσσερα επενδυτικά προφίλ. Συντηρητικό (100% σταθερό εισόδημα), ισορροπημένο (70% σταθερό εισόδημα και 30% μετοχές), αναπτυξιακό (30% και 70% αντιστοίχως) και δυναμικό (100% μετοχές). Αν δεν επιλεγεί στρατηγική, εφαρμόζεται η προεπιλεγμένη επιλογή του άρθρου 40. Αρχικά αναπτυξιακό προφίλ και τρία έτη πριν από την ενηλικίωση, αυτοδίκαιη μετάβαση στο ισορροπημένο, εκτός αν ο νόμιμος εκπρόσωπος δηλώσει διαφορετικά. Το ετήσιο κόστος της προεπιλεγμένης επιλογής δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,50% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού, χωρίς να συνυπολογίζονται ορισμένοι φόροι, τέλη και το χωριστά γνωστοποιούμενο κόστος κεφαλαιακής προστασίας.
Κεφαλαιακή προστασία, αναλήψεις και ενηλικίωση
Η κεφαλαιακή προστασία του άρθρου 41 δεν καλύπτει αδιακρίτως όλο το χαρτοφυλάκιο. Αφορά τις εισφορές μέχρι το ανώτατο ποσό που αντιστοιχίζεται από το Δημόσιο και την αντίστοιχη κρατική συνεισφορά, ώστε κατά τη συμπλήρωση του 18ου έτους η αξία των επενδύσεων που αποκτήθηκαν με αυτές να μην υπολείπεται του ονομαστικού τους ποσού. Οι λοιπές εισφορές δεν καλύπτονται, εκτός αν επιλεγεί πρόσθετη προστασία με χωριστή τιμολόγηση. Κατά το άρθρο 42, οι εισφορές, η κρατική συνεισφορά και οι αποδόσεις παραμένουν δεσμευμένες έως τα 18, με εξαιρέσεις σε περίπτωση θανάτου γονέα ή νόμιμου εκπροσώπου, θανάτου του δικαιούχου ή σοβαρών λόγων υγείας του δικαιούχου που πιστοποιούνται από δημόσιο νοσοκομείο. Πρόωρη ανάληψη κατά παράβαση του περιορισμού συνεπάγεται επιστροφή στο Δημόσιο της κρατικής συνεισφοράς μαζί με τις αποδόσεις της. Με την ενηλικίωση, ο Α.Ε.Λ.Α. μετατρέπεται σε προσωπικό περιουσιακό στοιχείο και ο δικαιούχος μπορεί να επιλέξει ολική ή μερική ανάληψη ή μεταφορά των κεφαλαίων σε δικό του καταθετικό, επενδυτικό ή επενδυτικό ασφαλιστικό λογαριασμό (άρθρο 43).
Η φορολογική μεταχείριση
Οι εισφορές έως 10.000 ευρώ ανά φορολογικό έτος και η κρατική συνεισφορά δεν θεωρούνται εισόδημα του ανήλικου δικαιούχου, ούτε συνυπολογίζονται στα εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια κοινωνικών παροχών. Οι εισφορές φυσικών ή νομικών προσώπων εξαιρούνται από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών. Επίσης, τα μερίσματα, οι τόκοι, η υπεραξία μεταβίβασης τίτλων και οι συναλλαγματικές διαφορές που πιστώνονται στον Α.Ε.Λ.Α. απαλλάσσονται από τον φόρο εισοδήματος. Με την επιφύλαξη του ενωσιακού δικαίου, δεν επιβάλλεται τέλος ή άλλη επιβάρυνση λόγω τήρησης, μεταφοράς ή εσωτερικής αναδιάρθρωσης επενδύσεων εντός του λογαριασμού (άρθρο 44).
Διαφάνεια, εποπτεία και φορητότητα
Το άρθρο 45 επιβάλλει γνωστοποίηση όλων των άμεσων και έμμεσων χρεώσεων και ενιαίο ετησιοποιημένο δείκτη συνολικού κόστους, ενώ το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δημοσιεύει ετησίως συγκριτικό πίνακα για την προεπιλεγμένη επιλογή κάθε παρόχου. Η εποπτεία ασκείται από τις αρμόδιες αρχές και η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων ελέγχει την τήρηση των προϋποθέσεων του καθεστώτος (άρθρο 46). Ο λογαριασμός μπορεί να μεταφερθεί σε άλλον πάροχο χωρίς απώλεια φορολογικών ευεργετημάτων, χωρίς τέλος ή ποινή πρόωρης εξόδου και, εφόσον υποβληθεί πλήρες αίτημα, εντός δέκα εργάσιμων ημερών (άρθρο 47). Οι πάροχοι οφείλουν να ενεργούν με γνώμονα το συμφέρον του ανήλικου, να λαμβάνουν υπόψη τον μακροχρόνιο επενδυτικό του ορίζοντα και να αποφεύγουν συγκρούσεις συμφερόντων ή αδικαιολόγητες χρεώσεις (άρθρο 48).
Η πρακτική εφαρμογή
Παρότι ο θεσμός έχει πλέον νομοθετηθεί, η ημερομηνία έναρξης λειτουργίας του Α.Ε.Λ.Α. και κρίσιμες τεχνικές λεπτομέρειες θα καθοριστούν με υπουργικές αποφάσεις. Το άρθρο 49 προβλέπει, μεταξύ άλλων, κανονιστικές πράξεις για τη δημιουργία και ταυτοποίηση του λογαριασμού, τα επιλέξιμα μέσα και τα επενδυτικά προφίλ, την αυτοδιαχείριση, την κεφαλαιακή προστασία, την πίστωση και επιστροφή της κρατικής συνεισφοράς και την εξειδίκευση των σοβαρών λόγων υγείας. Συνεπώς, η πλήρης επιχειρησιακή ενεργοποίηση του πλαισίου εξαρτάται από την έκδοση των προβλεπόμενων αποφάσεων.
Διεθνής σύγκριση – Τι υφίσταται παγκόσμια
| Χώρα και πρόγραμμα | Κρατική ενίσχυση | Πρόσβαση στα κεφάλαια |
| Ελλάδα – θεσπισμένος Α.Ε.Λ.Α. (Ν. 5355/2026) | Ισόποση αντιστοίχιση έως 100 ευρώ μηνιαίως και έως 1.200 ευρώ ετησίως | Κατά κανόνα στα 18, με περιορισμένες νόμιμες εξαιρέσεις |
| Καναδάς – RESP | Βασική επιχορήγηση 20% στις ετήσιες εισφορές έως CAD 500, με ανώτατο όριο ζωής CAD 7.200 | Για επιλέξιμες μεταδευτεροβάθμιες σπουδές |
| Σιγκαπούρη – Child Development Account (CDA) | Ισόποση αντιστοίχιση έως όριο που εξαρτάται από τη σειρά γέννησης, μαζί με αρχική επιχορήγηση | Για εγκεκριμένες δαπάνες υγείας και εκπαίδευσης |
| Ηνωμένο Βασίλειο – Junior ISA | Χωρίς αντίστοιχη τακτική κρατική αντιστοίχιση | Στα 18, με φορολογικά ευνοϊκή αποταμίευση |
Πηγές: Ν. 5355/2026 (ΦΕΚ Α΄ 188/13-11-2026), Μέρος Β΄, άρθρα 32–49· Κυβέρνηση Καναδά, Canada Education Savings Grant· Κυβέρνηση Σιγκαπούρης, Baby Bonus Scheme· GOV.UK, Junior Individual Savings Accounts.
Ο Α.Ε.Λ.Α. συνδυάζει στοιχεία διεθνών πρακτικών, αλλά διαφοροποιείται ως προς την ισόποση κρατική συμμετοχή έως το νόμιμο όριο, το ευρύ πεδίο επιτρεπόμενων επενδύσεων, την ειδική κεφαλαιακή προστασία των προστατευόμενων εισφορών και τη φορολογική απαλλαγή των αποδόσεων που πιστώνονται στον λογαριασμό. Η αποτελεσματικότητά του θα κριθεί στην εφαρμογή: από την απλότητα της διαδικασίας, τη διαφάνεια και συγκρισιμότητα των χρεώσεων, την ποιότητα της εποπτείας, την προστασία του κεφαλαίου και την ισότιμη πρόσβαση των οικογενειών. Πρόκειται πλέον για νομοθετημένη παρέμβαση, της οποίας η ουσιαστική λειτουργία θα ολοκληρωθεί με τις κανονιστικές αποφάσεις του άρθρου 49 και μπορεί να συνδέσει την οικογενειακή αποταμίευση με τη δημιουργία μακροχρόνιου κεφαλαίου για τη νέα γενιά.