Με τη συνεργασία της Νάνσυ Καλλιανιώτη και της Κατερίνας Μουσελίμη*
Πότε δάνειο που έχει χορηγηθεί σε εταιρεία μπορεί να καλύψει την προσωπική δαπάνη του φορολογουμένου και ποιες αποδείξεις απαιτούνται, σύμφωνα με τη ΣτΕ 139/2026
Σε κάθε φορολογικόέλεγχο που αφορά τεκμήριο απόκτησης περιουσιακού στοιχείου, το βασικό ερώτημα είναι από πού προήλθαν τα χρήματα. Εξίσου κρίσιμο, όμως, είναι και το πώς αποδεικνύεται η προέλευσή τους. Η ύπαρξη διαθέσιμων κεφαλαίων δεν αρκεί από μόνη της. Πρέπει να προκύπτει ότι τα συγκεκριμένα χρήματα έφθασαν στον φορολογούμενο και χρησιμοποιήθηκαν πράγματι για την επίμαχη αγορά.
Η απόφαση ΣτΕ 139/2026 εξετάζει μια περίπτωση που συναντάται συχνά στην πράξη: το δάνειο είχε χορηγηθεί σε εταιρεία και όχι στον ίδιο τον φορολογούμενο, τα κεφάλαια, όμως, φέρεται ότι χρησιμοποιήθηκαν για την κάλυψη προσωπικής του δαπάνης. Το Διοικητικό Εφετείο είχε απορρίψει τον σχετικό ισχυρισμό με ένα τυπικό κριτήριο. Αφού δανειολήπτης ήταν η εταιρεία, έκρινε ότι τα χρήματα του δανείου δεν μπορούσαν να καλύψουν το τεκμήριο του φυσικού προσώπου.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι αυτή η αιτιολογία δεν είναι επαρκής. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο ποιος εμφανίζεται στη σύμβαση ως δανειολήπτης, αλλά αν αποδεικνύεται ότι τα συγκεκριμένα κεφάλαια περιήλθαν πράγματι στον φορολογούμενο και διατέθηκαν για την αγορά του ακινήτου. Επομένως, η φορολογική αρχή και τα δικαστήρια οφείλουν να εξετάζουν την πραγματική διαδρομή των χρημάτων και δεν μπορούν να απορρίπτουν τον ισχυρισμό αποκλειστικά και μόνο επειδή το δάνειο είχε χορηγηθεί σε άλλο πρόσωπο.
Η πραγματική διαδρομή των χρημάτων
Η ίδια προσέγγιση συναντάται και σε άλλες φορολογικές υποθέσεις, όπως στις χρηματοδοτήσεις εταίρων από τις εταιρείες τους ή στις συναλλαγές στις οποίες αμφισβητείται αν μια καταβολή ανταποκρίνεται πράγματι στον τίτλο που της δόθηκε. Ο έλεγχος δεν περιορίζεται στην ονομασία ή στην τυπική περιγραφή της συναλλαγής, αλλά εξετάζει την πραγματική ροή των χρημάτων και τα περιστατικά που τη συνοδεύουν.
Στην περίπτωση της κάλυψης τεκμηρίου, το ερώτημα είναι αν τα χρήματα του δανείου έφθασαν στον φορολογούμενο και χρησιμοποιήθηκαν για την απόκτηση του ακινήτου. Στην περίπτωση χρηματοδότησης ενός εταίρου από την εταιρεία του, εξετάζεται επιπλέον αν πρόκειται για πραγματικό δάνειο, αν υπήρχε υποχρέωση επιστροφής και αν αυτή αποδεικνύεται από τα στοιχεία της συναλλαγής. Οι δύο περιπτώσεις δεν είναι ίδιες και δεν διέπονται κατ’ ανάγκη από τις ίδιες προϋποθέσεις. Έχουν, όμως, ένα κοινό σημείο: ο τυπικός τίτλος δεν αρκεί όταν η πραγματική κίνηση των κεφαλαίων δείχνει κάτι διαφορετικό.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα
Ένα φυσικό πρόσωπο θέλει να αγοράσει ακίνητο, αλλά δεν πληροί τα τραπεζικά κριτήρια για τη λήψη δανείου. Η εταιρεία στην οποία συμμετέχει διαθέτει την απαιτούμενη πιστοληπτική ικανότητα και λαμβάνει τραπεζικό δάνειο με δηλωμένο σκοπό την κάλυψη λειτουργικών αναγκών. Στη συνέχεια, μεταφέρει τα χρήματα στον εταίρο, ο οποίος τα χρησιμοποιεί για την αγορά του ακινήτου.
Η περίπτωση αυτή δημιουργεί περισσότερα από ένα ζητήματα. Πρέπει να εξεταστεί αν η χρηματοδότηση προς τον εταίρο ήταν σύμφωνη με τον εταιρικό σκοπό, αν είχαν ληφθεί οι αναγκαίες εταιρικές αποφάσεις, αν η συναλλαγή αποτυπώθηκε ορθά στα λογιστικά βιβλία και αν τηρήθηκαν οι όροι της τραπεζικής σύμβασης. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το τραπεζικό δάνειο χορηγήθηκε για τις ανάγκες της εταιρείας, αλλά τα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν τελικά για προσωπικό σκοπό του εταίρου.
Τα ζητήματα αυτά είναι αυτοτελή και μπορεί να έχουν εταιρικές, τραπεζικές και φορολογικές συνέπειες για την εταιρεία, τον διαχειριστή ή τον εταίρο. Δεν αρκούν, όμως, χωρίς περαιτέρω εξέταση, για να αποκλειστεί η επίκληση των κεφαλαίων προς κάλυψη του τεκμηρίου. Για τον συγκεκριμένο αποδεικτικό σκοπό, το βασικό ερώτημα παραμένει αν το ποσό εκταμιεύθηκε, μεταφέρθηκε πράγματι στον φορολογούμενο και χρησιμοποιήθηκε για την αγορά του ακινήτου.
Η πραγματική διαδρομή των χρημάτων πρέπει να εξετάζεται
Η ΣτΕ 139/2026 ξεκαθαρίζει ότι το πρόσωπο στο όνομα του οποίου χορηγήθηκε το δάνειο δεν αποτελεί το μοναδικό κριτήριο για την κάλυψη του τεκμηρίου. Το γεγονός ότι το δάνειο είχε λάβει η εταιρεία και όχι ο φορολογούμενος δεν αρκεί, από μόνο του, για να απορριφθεί ο ισχυρισμός του. Η φορολογική αρχή οφείλει να εξετάσει τι συνέβη στην πράξη: αν τα χρήματα μεταφέρθηκαν στον φορολογούμενο και αν χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά του ακινήτου. Αυτό πρέπει να προκύπτει από τις τραπεζικές κινήσεις, τη χρονική σύνδεση μεταξύ εκταμίευσης, μεταφοράς και πληρωμής, την έγγραφη συμφωνία και τα υπόλοιπα στοιχεία της συναλλαγής.
Η εξέταση αυτή αφορά την κάλυψη του τεκμηρίου και δεν σημαίνει ότι παραβλέπονται τυχόν εταιρικές, τραπεζικές ή φορολογικές παρατυπίες που συνδέονται με τη χρηματοδότηση. Οι παρατυπίες αυτές εξετάζονται χωριστά και μπορεί να έχουν αυτοτελείς συνέπειες. Άλλο, επομένως, είναι να δεχθούμε ότι μια παρατυπία δεν αρκεί από μόνη της για να αγνοηθεί η πραγματική ροή των χρημάτων και άλλο ότι η παρατυπία αυτή δεν έχει καμία σημασία.
Παράλληλα, πρέπει να εξετάζεται και η αιτία για την οποία μεταφέρθηκαν τα χρήματα από την εταιρεία στον εταίρο. Αν υποστηρίζεται ότι πρόκειται για δάνειο, πρέπει να προκύπτει πραγματική υποχρέωση επιστροφής και όχι μια εκ των υστέρων προσπάθεια δικαιολόγησης της συναλλαγής. Η έλλειψη επαρκούς τεκμηρίωσης μπορεί να επηρεάσει την αξιοπιστία του ισχυρισμού, τη φορολογική μεταχείριση του ποσού και τον χαρακτηρισμό της συναλλαγής.
Ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά, μπορεί να τεθεί ζήτημα ψηφιακού τέλους συναλλαγής ή, για συναλλαγές του παλαιότερου καθεστώτος, τελών χαρτοσήμου. Μπορεί, επίσης, να εξεταστεί αν υποκρύπτεται διανομή κερδών ή άλλη παροχή προς τον εταίρο, καθώς και αν παραβιάστηκαν οι όροι του τραπεζικού δανεισμού.
Τι πρέπει να αποδεικνύεται
Η επίκληση της πραγματικής διαδρομής των κεφαλαίων πρέπει να στηρίζεται σε στοιχεία που συνδέονται μεταξύ τους και σχηματίζουν μια καθαρή εικόνα της συναλλαγής. Χρειάζεται έγγραφη συμφωνία, καταρτισμένη πριν από τη μεταφορά των χρημάτων και με αποδεδειγμένη χρονολογία, σαφής αντιστοίχιση της τραπεζικής εκταμίευσης με τη μεταφορά προς τον φορολογούμενο και την πληρωμή του ακινήτου, καθώς και χρονική εγγύτητα μεταξύ των επιμέρους κινήσεων. Απαραίτητες είναι, επίσης, η συνεπής λογιστική απεικόνιση, οι απαιτούμενες εταιρικές εγκρίσεις και, όταν η συναλλαγή εμφανίζεται ως δάνειο, η πραγματική υποχρέωση επιστροφής.
Όσο πιο άμεση και ευδιάκριτη είναι η κίνηση των κεφαλαίων, τόσο ισχυρότερη είναι η αποδεικτική θέση του φορολογουμένου. Αντίθετα, οι αναλήψεις μετρητών, οι διαδοχικές μεταφορές χωρίς σαφή αιτιολογία και τα ιδιωτικά συμφωνητικά που συντάσσονται εκ των υστέρων δημιουργούν εύλογες αμφιβολίες. Η τεκμηρίωση πρέπει να υπάρχει κατά τον χρόνο της συναλλαγής και όχι να επιχειρείται να κατασκευαστεί όταν αρχίσει ο φορολογικός έλεγχος.
Συμπέρασμα
Η ΣτΕ 139/2026 υπενθυμίζει ότι ο φορολογικός έλεγχος δεν μπορεί να περιορίζεται στον τυπικό τίτλο μιας συναλλαγής, όταν υπάρχουν στοιχεία που επιβάλλουν την εξέταση της πραγματικής διαδρομής των χρημάτων. Το ότι το δάνειο είχε χορηγηθεί στην εταιρεία δεν αποκλείει, από μόνο του, τη δυνατότητα κάλυψης του τεκμηρίου του φυσικού προσώπου, εφόσον αποδεικνύεται ότι τα κεφάλαια μεταφέρθηκαν σε αυτό και χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά του ακινήτου.
Η απόφαση, ωστόσο, δεν νομιμοποιεί εκ των υστέρων μια ατεκμηρίωτη χρηματοδότηση, ούτε απαλλάσσει τα εμπλεκόμενα πρόσωπα από τις συνέπειες τυχόν εταιρικών, τραπεζικών ή φορολογικών παρατυπιών. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι για την κάλυψη του τεκμηρίου δεν αρκεί να αποδεικνύεται απλώς η ύπαρξη διαθέσιμων χρημάτων. Πρέπει να αποδεικνύεται ότι τα συγκεκριμένα χρήματα έφθασαν στον φορολογούμενο και διατέθηκαν πράγματι για την αγορά του ακινήτου. Στις υποθέσεις αυτές, η πραγματική ροή των κεφαλαίων έχει αποφασιστική σημασία, αρκεί να έχει αποτυπωθεί έγκαιρα, καθαρά και με συνέπεια.
Αναλυτικότερα για την κάλυψη τεκμηρίων αγοράς μέσω δανεισμού, καθώς και τον έλεγχο των σχετικών τραπεζικών κινήσεων, μπορείτε να βρείτε στο βιβλίο μας «Οδηγός Φορολογικών Ελέγχων», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος.
* H Νάνσυ Καλλιανιώτη είναι Μέτοχος και μέλος Δ.Σ. της Artion Α.Ε. & Διευθύνουσα Σύμβουλος της Artion Μυκόνου Α.Ε.
H Κατερίνα Μουσελίμη είναι Μέτοχος & Διευθύνουσα Σύμβουλος της ARTION ΜΥΚΟΝΟΥ ΑΕ.
Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION Α.Ε. (Οιδίποδος 1-3, Χαλάνδρι|+30 210 6009062| www.artion.gr).