Έκπτωση ζημίας λόγω λύσης και εκκαθάρισης αλλοδαπού συνδεδεμένου προσώπου

Αναδημοσίευση από το Ενημερωτικό Δελτίο Δεκεμβρίου 2025 της ΣΟΛ Α.Ε.

www.solcrowe.gr

Η ζημία από διαγραφή απαίτησης από συνδεδεμένο πρόσωπο, στο πλαίσιο αμοιβαίας συμφωνίας (άφεση χρέους), που προέρχεται από εμπορικές συναλλαγές εκπίπτει από τα ακαθάριστα έσοδα εφόσον τεκμηριώνεται ότι ισχύει η αρχή των ίσων αποστάσεων σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 50 του Ν.4172/2013.

ΕΡΩΤΗΜΑ

Ημεδαπή Α.Ε. και Κυπριακή εταιρεία είναι συνδεδε­μένα πρόσωπα κατά την έννοια του άρθρου 2 του Κ.Φ.Ε. (κοινή διοίκηση και κοινό βασικό μέτοχο). Για τις μεταξύ τους εμπορικές συναλλαγές που διενερ­γούσαν σε προγενέστερες χρήσεις η ημεδαπή Α.Ε. είχε συντάξει φάκελο τεκμηρίωσης καθώς αυτές ξε­περνούσαν τις 200.000,00€. Εντός της χρήσης 2023 διακόπηκαν οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δυο εταιρειών και υπήρχε ανείσπρακτη απαίτηση πο­σού ευρώ 35.000,00, η οποία διεκδικείτο από την ημεδαπή Α.Ε., χωρίς όμως να έχουν ληφθεί οι κατάλ­ληλες ενέργειες για τη διασφάλιση του δικαιώματος είσπραξης της εν λόγω απαίτησης.

Τον Ιούνιο 2025, στο πλαίσιο αμοιβαίας συμφωνίας, η ημεδαπή Α.Ε. διέγραψε την απαίτηση της σε βάρος των αποτελεσμάτων της χρήσης 2025.

Η διοίκηση της Κυπριακής εταιρείας, εντός του Δε­κεμβρίου 2025, έλαβε απόφαση για τη λύση και την εκκαθάρισή της, η οποία ολοκληρώθηκε πριν την λήξη της προθεσμίας υποβολής των φορολογικών δηλώσεων του φορολογικού έτους 2025.

Η ζημιά που προέκυψε στην ημεδαπή Α.Ε. από την διαγραφή της απαίτησής της από το συνδεδεμένο πρόσωπο εκπίπτει από τα ακαθάριστα έσοδα για τον προσδιορισμό του φόρου εισοδήματος;

ΓΝΩΜΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Γνώμη της Φορολογικής Επιτροπής σχετικά με το παραπάνω ερώτημα είναι η εξής:

Στο άρθρο 2 του Ν. 4172/213 ορίζεται ότι:

«(…)

ζ) «συνδεδεμένο πρόσωπο»: κάθε πρόσωπο, το οποίο συμμετέχει άμεσα ή έμμεσα στη διοίκηση, τον έλεγχο ή το κεφάλαιο άλλου προσώπου, το οποίο εί­ναι συγγενικό πρόσωπο ή με το οποίο συνδέεται. Ει­δικότερα, τα ακόλουθα πρόσωπα θεωρούνται συνδε­δεμένα πρόσωπα:

(…)

γγ) κάθε πρόσωπο με το οποίο υπάρχει σχέση άμε­σης ή έμμεσης ουσιώδους διοικητικής εξάρτησης η ελέγχου η ασκεί καθοριστική επιρροή ή έχει τη δυνα­τότητα άσκησης καθοριστικής επιρροής άλλου προ­σώπου ή σε περίπτωση που και τα δύο πρόσωπα έχουν σχέση άμεσης ή έμμεσης ουσιώδους διοικητι­κής εξάρτησης ή ελέγχου ή δυνατότητα άσκησης κα­θοριστικής επιρροής από τρίτο πρόσωπο.».

Στο άρθρο 22 του Ν. 4172/2013 ορίζονται τα εξής:

«Κατά τον προσδιορισμό του κέρδους από επιχειρη­ματική δραστηριότητα, επιτρέπεται η έκπτωση όλων των δαπανών, με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 23 του Κ.Φ.Ε., οι οποίες:

α) πραγματοποιούνται προς το συμφέρον της επιχεί­ρησης ή κατά τις συνήθεις εμπορικές συναλλαγές της, συμπεριλαμβανομένων και δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης.

β) αντιστοιχούν σε πραγματική συναλλαγή και η αξία της συναλλαγής δεν κρίνεται κατώτερη ή ανώτερη της αγοραίας, στη βάση των στοιχείων που διαθέτει η Φορολογική Διοίκηση,

γ) εγγράφονται στα τηρούμενα βιβλία απεικόνισης των συναλλαγών της περιόδου κατά την οποία πραγ­ματοποιούνται και αποδεικνύονται με κατάλληλα δι­καιολογητικά.

Ειδικά οι δαπάνες για δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης εκπίπτουν υπό την προϋπόθεση η επιχεί­ρηση να εμφανίζει λογιστικά κέρδη χρήσης κατά τον χρόνο πραγματοποίησής τους. Το προηγούμενο εδάφιο δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση που η δράση εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, πραγματοποιείται κα­τόπιν αιτήματος του Δημοσίου.».

Στην ΠΟΛ 1113/2015 με θέμα «Κοινοποίηση των διατάξεων των άρθρων 22, 22Α και 23 του ν. 4172/2013 (ΦΕΚ 167Α')» αναφέρεται ότι:

««2. Ειδικότερα, εκπίπτουν οι δαπάνες που:

β) αντιστοιχούν σε πραγματική συναλλαγή, η αξία της οποίας δεν κρίνεται κατώτερη ή ανώτερη της αγο­ραίας, στη βάση των στοιχείων που διαθέτει η Φορο­λογική Διοίκηση.

(…)

Το αν η αξία της συναλλαγής είναι ανώτερη ή κατώ­τερη της αγοραίας (αρχή των ίσων αποστάσεων) εί­ναι θέμα πραγματικό.

Διευκρινίζεται ότι αυτή εφαρμόζεται μόνο στην περί­πτωση των ενδοομιλικών συναλλαγών, κατά τα ειδι­κότερα οριζόμενα στο άρθρο 50 του Κ.Φ.Ε.».

Στις διατάξεις της παρ. 4 του άρθρου 26 του Ν. 4172/2013 ορίζονται τα εξής:

«(…)

γ. Απαιτήσεις που διαγράφονται στο πλαίσιο αμοι­βαίας συμφωνίας ή δικαστικού συμβιβασμού, ανε­ξαρτήτως του αν έχει σχηματισθεί σχετική πρόβλεψη, δύνανται να διαγραφούν για φορολογικούς σκοπούς μη εφαρμοζόμενων των διατάξεων της υποπερίπτω­σης (iii) της περίπτωσης α' της παρούσας. Στην πε­ρίπτωση και κατά το μέρος που δεν έχει σχηματισθεί πρόβλεψη, το σχετικό ποσό της διαγραφής της απαί­τησης εκπίπτει με βάση τις διατάξεις του άρθρου 22.».

Στην Ε. 2205/2020 με θέμα «Παροχή οδηγιών σχε­τικά με την εφαρμογή των διατάξεων της παρ. 4 του άρθρου 26 του ν. 4172/2013 (ΦΕΚ Α' 167), όπως ισχύει μετά την τροποποίησή της με το άρ­θρο15 του ν.4646/2019 (ΦΕΚ Α' 201), για τη φο­ρολογική μεταχείριση των επισφαλών απαιτή­σεων» αναφέρονται και τα εξής:

«(…)

Β. Οριστική διαγραφή απαιτήσεων στο πλαίσιο αμοι­βαίας συμφωνίας ή δικαστικού συμβιβασμού (άρθρο 26 παρ. 4 περ. γ')

15. Με τη νέα περίπτωση γ' της παραγράφου 4 του άρθρου 26 του ΚΦΕ ορίζεται ότι απαιτήσεις που δια­γράφονται στο πλαίσιο αμοιβαίας συμφωνίας ή δικα­στικού συμβιβασμού, ανεξαρτήτως του αν έχει σχη­ματισθεί σχετική πρόβλεψη, δύνανται να διαγραφούν για φορολογικούς σκοπούς, μη εφαρμοζόμενων των διατάξεων της υποπερίπτωσης (iii) της περίπτωσης α' της παραγράφου 4 του άρθρου 26, περί ανάληψης όλων των κατά νόμο ενεργειών προκειμένου για τη διαγραφή επισφαλών απαιτήσεων.

Στην περίπτωση και κατά το μέρος που δεν έχει σχη­ματισθεί πρόβλεψη, το σχετικό ποσό της διαγραφής της απαίτησης εκπίπτει με βάση τις διατάξεις του άρ­θρου 22.

Επισημαίνεται ότι η αναφορά στις διατάξεις του άρ­θρου 22 ΚΦΕ έχει το νόημα ότι η συγκεκριμένη δια­γραφή είναι δυνατή (διενεργείται, δηλαδή, με βάση τις διατάξεις του άρθρου 22 ΚΦΕ), ακόμα και αν δεν έχει σχηματισθεί πρόβλεψη ή κατά το μέρος που δεν έχει σχηματισθεί πρόβλεψη, διότι θεωρείται ότι εντάσσε­ται στις συνήθεις εμπορικές συναλλαγές τις επιχείρη­σης. Η αναφορά στο άρθρο 22 ΚΦΕ δεν συνεπάγεται την εκ νέου εξέταση των προϋποθέσεων που τίθενται υπό στοιχεία α', β' και γ' του εν λόγω άρθρου, για αυτό και στην περίπτωση γ' της παρ. 4 του άρθρου 26 ΚΦΕ αναφέρεται ότι η έκπτωση διενεργείται «με βάση» και όχι «υπό τις προϋποθέσεις» του άρθρου 22 ΚΦΕ.

(…)

17. Οι διατάξεις της περ. γ' εφαρμόζονται από τη δη­μοσίευση του νόμου 4646/2019, ήτοι για διαγραφές απαιτήσεων που πραγματοποιούνται από τις 12.12.2019 και μετά.».

Στις διατάξεις της παρ. 1 του άρθρου 50 του Ν. 4172/2013 ορίζονται τα εξής:

«1. Νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες όταν πραγματοποιούν συναλλαγές, μία ή περισσότερες, διεθνείς ή και εγχώριες, με συνδεδεμένα πρόσωπα κατά την έννοια του άρθρου 2 του Κ.Φ.Ε. με οικονο­μικούς ή εμπορικούς όρους διαφορετικούς από εκεί­νους που θα ίσχυαν μεταξύ μη συνδεδεμένων προ­σώπων (ανεξάρτητων επιχειρήσεων) ή μεταξύ συν­δεδεμένων προσώπων και τρίτων, οποιαδήποτε κέρδη τα οποία χωρίς τους όρους αυτούς θα είχαν πραγματοποιηθεί από το νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα, αλλά τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν λόγω των διαφορετικών όρων (αρχή των ίσων αποστά­σεων) περιλαμβάνονται στα κέρδη του νομικού προ­σώπου ή της νομικής οντότητας μόνον στο βαθμό που δεν μειώνουν το ποσό του καταβλητέου φό­ρου.».

Στην ΠΟΛ.1142/2015 με θέμα «Διευκρινίσεις για θέματα ενδοομιλικών συναλλαγών με βάση τις διατάξεις των ν.4172/2013 και ν.4174/2013» αναφέρονται τα εξής:

«1. Σύμφωνα τις διατάξεις της περ. ζ' του άρθρου 2 του ν.4172/2013, οι οποίες ισχύουν για τα εισοδή­ματα που αποκτώνται και τις δαπάνες που πραγμα­τοποιούνται, κατά περίπτωση, στα φορολογικά έτη που αρχίζουν από 1.1.2014 και μετά, ως «συνδεδε­μένο πρόσωπο» νοείται κάθε πρόσωπο, το οποίο συμμετέχει άμεσα ή έμμεσα στη διοίκηση, τον έλεγχο ή το κεφάλαιο άλλου προσώπου, το οποίο είναι συγ­γενικό πρόσωπο ή με το οποίο συνδέεται.

Ειδικότερα, τα ακόλουθα πρόσωπα θεωρούνται συν­δεδεμένα πρόσωπα:

(…)

γγ) κάθε πρόσωπο με το οποίο υπάρχει σχέση άμε­σης ή έμμεσης ουσιώδους διοικητικής εξάρτησης ή ελέγχου ή ασκεί καθοριστική επιρροή ή έχει τη δυνα­τότητα άσκησης καθοριστικής επιρροής άλλου προ­σώπου ή σε περίπτωση που και τα δύο πρόσωπα έχουν σχέση άμεσης ή έμμεσης ουσιώδους διοικητι­κής εξάρτησης ή ελέγχου ή δυνατότητα άσκησης κα­θοριστικής επιρροής από τρίτο πρόσωπο.

(…)

Επίσης, σχέση άμεσης ή έμμεσης ουσιώδους διοικη­τικής εξάρτησης ενός προσώπου από άλλο πρό­σωπο ή άμεσης ή έμμεσης ουσιώδους διοικητικής εξάρτησης δύο προσώπων από τρίτο πρόσωπο, κατά την έννοια της υποπερίπτωσης γγ' των ως άνω διατάξεων, υπάρχει όταν ενδεικτικά (και όχι περιορι­στικά), προκύπτουν ή διαπιστώνονται μία ή περισσό­τερες από τις παρακάτω περιπτώσεις/καταστάσεις:

(…)

- το ίδιο πρόσωπο ή πρόσωπα που συμμετέχουν στη διοίκηση του ενός προσώπου με την ιδιότητα του διευθύνοντος συμβούλου ή του διαχειριστή, συμμετέ­χουν και στη διοίκηση του άλλου προσώπου με την ιδιότητα του διευθύνοντος συμβούλου ή διαχειρι­στή».

Στο άρθρο 454 του Αστικού Κώδικα ορίζονται τα εξής:

«Όταν ο δανειστής συμφωνήσει με τον οφειλέτη την άφεση του χρέους, ή με σύμβαση μαζί του αναγνωρί­σει ότι δεν υπάρχει το χρέος, επέρχεται απόσβεση της ενοχής.».

Λαμβάνοντας υπόψη συνδυαστικά τα δεδομένα του ερωτήματος και τα ανωτέρω αναφερόμενα, προκύπτουν τα εξής:

Σύμφωνα, με τα οριζόμενα της περ. γ΄ της παρ. 4 του άρθρου 26 του Ν.4172/2013 και της Ε. 2205/2020 οι απαιτήσεις που διαγράφονται στο πλαίσιο αμοιβαίας συμφωνίας ή δικαστικού συμβιβασμού, ανεξαρτήτως του αν έχει σχηματισθεί σχετική πρόβλεψη, δύνανται να διαγραφούν για φορολογικούς σκοπούς μη εφαρ­μοζόμενων των διατάξεων της υποπερίπτωσης (iii) της περίπτωσης α' της παραγράφου 4 του άρθρου 26, περί ανάληψης όλων των κατά νόμο ενεργειών προκειμένου για τη διαγραφή επισφαλών απαιτή­σεων. Στην περίπτωση και κατά το μέρος που δεν έχει σχηματισθεί πρόβλεψη, το σχετικό ποσό της δια­γραφής της απαίτησης εκπίπτει με βάση τις διατάξεις του άρθρου 22 του Κ.Φ.Ε.

Επειδή η άφεση χρέους του ερωτήματος αφορά σε συνδεδεμένα πρόσωπα κατά τις διατάξεις του άρ­θρου 2 τουΝ.4172/2013, έχουν εφαρμογή οι διατά­ξεις του άρθρου 50 του Ν. 4172/2013 περί της τήρη­σης της αρχής των ίσων αποστάσεων.

Νομοθεσία-Νομολογία

- Άρθρα 2, 22, 26 και 50 Ν. 4172/2013

- ΠΟΛ. 1113/2015

- ΠΟΛ. 1142/2015

- Ε. 2205/2020

- Άρθρο 454 Α.Κ.