Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώνουμε έντονες μεταβολές στο ύψος της καθαρής κερδοφορίας μιας εταιρείας από έτος σε έτος, χωρίς αυτό να οφείλεται κατ’ ανάγκη στην ουσιαστική βελτίωση ή επιδείνωση των λειτουργικών οικονομικών της επιδόσεων. Αιτία αυτών των μεταβολών είναι συνήθως τα κάθε φύσεως έκτακτα κονδύλια που είναι σε θέση να επηρεάσουν σε σημαντικό βαθμό την «κάτω γραμμή» των καταστάσεων αποτελεσμάτων χρήσεως. Μερικές κατηγορίες τέτοιων κονδυλίων είναι οι παρακάτω:
- Καταγραφή κερδών ή ζημιών από την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου της εταιρείας (π.χ. θυγατρική εταιρεία, ακίνητο, κ.λπ.).
- Κέρδη ή ζημίες που προέρχονται από τις εκάστοτε αποτιμήσεις των «εύλογων αξιών» των ακινήτων που διαθέτει μια εταιρεία. Το κονδύλι αυτό είναι πολύ σημαντικό κυρίως για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον ευρύτερο χώρο των ακινήτων, καθώς και σε εκείνες που διαθέτουν σημαντική ακίνητη περιουσία. Για παράδειγμα, έστω μια εταιρεία που εκμισθώνει ακίνητα αξίας 100 εκατ. ευρώ εισπράττει ενοίκια 7 εκατ. ευρώ και αφού επιβαρυνθεί με φόρους και έξοδα διαχείρισης καταγράφει λειτουργικά κέρδη 4 εκατ. ευρώ. Αν η εύλογη αξία των ακινήτων της συγκεκριμένης εταιρείας αυξηθεί κατά 5% (από τα 100 στα 105 εκατ. ευρώ), τότε στα λειτουργικά κέρδη των τεσσάρων εκατ. θα προστεθούν και άλλα πέντε εκατ. από ανατίμηση της εύλογης αξίας των ακινήτων και έτσι η λογιστική κερδοφορία θα εκτιναχθεί στα 9 εκατ. ευρώ (υψηλότερη ακόμη και σε σχέση με το ύψος των εσόδων). Είναι προφανές ότι, η αντίστροφη διαδικασία θα προκύψει σε περιόδους υποχώρησης των τιμών των ακινήτων στην εγχώρια αγορά του real estate.
- Θετική ή αρνητική επίδραση από την αποτίμηση των αποθεμάτων, ιδίως για εταιρείες που έχουν υψηλά αποθέματα σε commodities, όπως για παράδειγμα σε πετρέλαιο, σε αλουμίνιο, σε χάλυβα, σε βαμβάκι, κ.λπ..
- Θα πρέπει να γίνεται διαχωρισμός των αποτελεσμάτων από «συνεχιζόμενες δραστηριότητες» και από «διακοπείσες δραστηριότητες», σε περίπτωση που μια επιχείρηση έχει ρευστοποιήσει μια σημαντική θυγατρική της, ή έχει αποχωρήσει από μια υψηλού μεγέθους δραστηριότητά της.
- Στρέβλωση στη σύγκριση των αποτελεσμάτων μπορούν να δημιουργήσουν τόσο η «αναβαλλόμενη φορολογία», όσο και η διανομή stock options σε στελέχη της εταιρείας. Παρά το γεγονός ότι η διανομή δωρεάν (ή με χαμηλό αντίτιμο) μετοχών στο προσωπικό δεν επηρεάζει την εταιρεία, αλλά τους μετόχους της, λογιστικά θεωρείται ως «έξοδο», παρά το γεγονός ότι δεν έχει καμιά επίπτωση ούτε στις ταμειακές ροές της επιχείρησης, αλλά ούτε και στα ίδια κεφάλαιά της.
- Έκτακτα θετικά αποτελέσματα μπορούν να προέλθουν επίσης σε περιπτώσεις «κουρέματος» υποχρεώσεων, είτε μετά από διαπραγματεύσεις με πιστωτές, είτε μέσα από «σχέδια εξυγίανσης» τα οποία λαμβάνουν δικαστική έγκριση.
- Τέλος, έκτακτα (ζημίες) κονδύλια μπορούν να προέλθουν από την υλοποίηση εξόδων αναδιοργάνωσης, από επισφαλείς απαιτήσεις (υπόλοιπα πελατών που δεν εισπράττονται επί μακρόν), από συναλλαγματικές διαφορές, κ.λπ..
Το ζήτημα είναι ότι η παρουσία των έκτακτων αποτελεσμάτων στρεβλώνει την εικόνα των σπουδαιότερων επενδυτικών δεικτών (π.χ. Κέρδη ανά τρέχουσα τιμή μετοχής ή P/E, τιμή προς λογιστική αξία ή P/BV, επιχειρηματική αξία προς EBITDA ή EV/EBITDA, κ.λπ.), παραπλανώντας πολλές φορές τους επενδυτές και οδηγώντας τους σε εσφαλμένες αποφάσεις.
Αυτό, λοιπόν, που απαιτείται στις μέρες μας είναι μια προσεκτική εξέταση του συνόλου των λογιστικών καταστάσεων, αλλά παράλληλα των επεξηγήσεων και των παρατηρήσεων του ορκωτού ελεγκτή. Κάτι τέτοιο βέβαια είναι χρονοβόρο -ιδίως αν μιλάμε για περίπου 150 εταιρείες που διαπραγματεύονται στο Euronext Athens (έτσι έχει μετονομαστεί το Χρηματιστήριο της Αθήνας)- αλλά και όχι δυνατό από ένα τμήμα των επενδυτών που δεν διαθέτει τις απαιτούμενες γνώσεις.