1. Εισαγωγικά στοιχεία
Το διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη συνίσταται, μεταξύ άλλων, και στον καθορισμό των συνθηκών και των όρων εργασίας των υπ΄ αυτού απασχολουμένων μισθωτών και δη στον προσδιορισμό του είδους, του τρόπου, του χρόνου, του τόπου και της εν γένει διάρθρωσης της εργασίας μέσα στα πλαίσια τα οποία θέτουν κανόνες αναγκαστικού δικαίου και όροι συμβάσεων.
Ο εργοδότης δικαιούται, λόγω του διευθυντικού του δικαιώματος, να ρυθμίζει οτιδήποτε αφορά την οργάνωση και λειτουργία της επιχείρησης του και να καθορίζει την έκταση της υποχρέωσης του εργαζόμενου ως προς την παροχή της εργασίας του. Το δικαίωμα, όμως, αυτό του εργοδότη υφίσταται εφόσον δεν περιορίζεται από διάταξη νόμου ή από συμβατικούς όρους της σχέσης εργασίας, για τη μεταβολή των οποίων, απαιτείται σύμβαση (Α.Π. 1455/2003).
Ο μονομερής προσδιορισμός των όρων εργασίας, που επιχειρεί ο εργοδότης βάσει του διευθυντικού του δικαιώματος, πρέπει να υπηρετεί τους σκοπούς του δικαιώματος αυτού, δηλαδή την κατά το δυνατόν καλύτερη αξιοποίηση της εργασίας και την προσφορότερη οργάνωση της επιχείρησης. Αν ο μονομερής προσδιορισμός της παροχής εργασίας δεν αποβλέπει στην πραγματοποίηση των παραπάνω σκοπών, τότε υπάρχει κατάχρηση του διευθυντικού δικαιώματος και τούτο γιατί η καλή πίστη επιβάλλει στο φορέα του δικαιώματος να λαμβάνει υπ΄ όψη κατά την άσκησή του, κατά το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις, τα δικαιολογημένα συμφέροντα και τις δικαιολογημένες προσδοκίες του άλλου μέρους (Α.Π. 1222/2004).
Τέλος, ο εργοδότης έχει την δυνατότητα να κατανείμει τον χρόνο εργασίας του εργατικού δυναμικού κατά τα ενδεικτικά προτεινόμενα εβδομαδιαία προγράμματα εργασίας των εμπορικών συλλόγων, χωρίς να επωμισθεί επιπλέον μισθολογικό κόστος πέραν της πλήρους απασχόλησης.
2. Χρόνος εργασίας
Ωράριο εργασίας ή χρόνος εργασίας θεωρείται η περίοδος κατά την οποία ο εργαζόμενος βρίσκεται στη διάθεση του εργοδότη και ασκεί τη δραστηριότητά του, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας για κάθε κατηγορία εργαζομένων.
Νόμιμο ωράριο εργασίας καλείται το ωράριο εργασίας που καθορίζεται από νομοθετικές διατάξεις (με την ουσιαστική έννοια του όρου), στις οποίες περιλαμβάνονται και οι κανονιστικές διοικητικές πράξεις, που έχουν εκδοθεί κατ΄ εξουσιοδότηση νόμου, που έχουν το χαρακτήρα κανόνων δημόσιας τάξης και ισχύουν ανεξάρτητα από το κύρος της εργασιακής σύμβασης (Α.Π. 1188/1990, Ειρ. Αθηνών 4911/1992).
Μετά την πρόσφατη τροποποίηση της νομοθεσίας για τα χρονικά όρια εργασίας (άρθρο 58 του Ν.4808/2021), ορίστηκε ότι για τις επιχειρήσεις στις οποίες εφαρμόζεται συμβατικό ωράριο έως σαράντα (40) ώρες την εβδομάδα, το νόμιμο εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας καθορίζεται σε σαράντα πέντε (45) ώρες επί συστήματος πενθήμερου και σαράντα οχτώ (48) ώρες επί εξαήμερου συστήματος εβδομαδιαίας εργασίας.
Επίσης, επί πενθημέρου, το νόμιμο ημερήσιο ωράριο καθορίσθηκε σε εννέα (9) ώρες, ενώ επί εξαημέρου παρέμεινε σε οχτώ (8) ώρες (άρθρο 6 της από 26-02-1975 Ε.Γ.Σ.Σ.Ε., άρθρο 18 του Ν. 2269/1920 , Π.Δ. 08/13-04-1932, Α.Π.119/1997, Υ.Ε.Κ.Α. 64597/03-09-2021 Εγκύκλιος του Υπουργείου Εργασίας).
Συμβατικό ωράριο εργασίας είναι αυτό που καθορίζεται με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις, κανονισμούς εργασίας και ατομικές συμβάσεις εργασίας. Το συμβατικό ωράριο μπορεί να είναι μικρότερο, αλλά ποτέ μεγαλύτερο από το νόμιμο.
Η Εθνική Γενική Σ.Σ.Ε. έτους 1984 έχει καθιερώσει εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας σαράντα (40) ωρών για όλους τους εργαζομένους της χώρας.
Επίσης, με νεότερη διάταξη (άρθρο 55 του Ν. 4808/2021) καθορίστηκε σε όλους ανεξαιρέτως τους κλάδους εργασίας και σε όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας ως ωράριο πλήρους απασχόλησης οι σαράντα (40) ώρες εβδομαδιαίως, οι οποίες δύνανται να κατανέμονται σε πενθήμερη ή εξαήμερη εβδομαδιαία εργασία.
Όταν εφαρμόζεται σύστημα πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες συμβατικό ωράριο εργασίας ανέρχεται ημερησίως σε οχτώ (8) ώρες, ενώ όταν εφαρμόζεται σύστημα εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες ωράριο εργασίας ανέρχεται σε έξι (6) ώρες και σαράντα (40) λεπτά ημερησίως.
Με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις ή ατομικές συμβάσεις εργασίας είναι δυνατή η εφαρμογή μικρότερων ωραρίων πλήρους απασχόλησης ημερησίως και εβδομαδιαίως.
Ειδικότερα, αναφορικά με το ωράριο εργασίας, δυνατότητα εφαρμογής μικρότερου ωραρίου από τα συμβατικά ωράρια ημερήσιας εργασίας υπάρχει μόνο, εάν κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας εργασίας η επιχείρηση - κατάστημα λειτουργεί κάποιες ημέρες λιγότερες ώρες (π.χ. 7 ώρες ημερησίως, επί πενθημέρου, ή 6 ώρες επί εξαημέρου). Στην περίπτωση αυτή είναι δυνατή η απασχόληση του εργαζομένου λιγότερες ώρες επί του συμφωνηθέντος ημερήσιου προγράμματος απασχόλησης, με την προϋπόθεση ότι κατά τις υπόλοιπες ημέρες της εβδομάδος η ημερήσια απασχόληση δε θα υπερβαίνει το νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας που αντιστοιχεί σε εννιά (9) ώρες επί πενθημέρου ή σε οκτώ (8) ώρες επί εξαημέρου. Επισημαίνεται ότι, εφόσον δεν υφίσταται υπέρβαση των σαράντα (40) ωρών εβδομαδιαίας εργασίας, δεν εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις περί υπερεργασίας και καταβολής προσαυξήσεων στις μηνιαίες αποδοχές του εργαζομένου.
3. Παροχή εργασίας 40 ωρών την εβδομάδα
Οι εργαζόμενοι με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, πλήρους ωραρίου, υποχρεούνται σε παροχή εργασίας 40 ώρες την εβδομάδα. Οι ώρες αυτές μπορούν να κατανέμονται είτε σε 5 ημέρες, ήτοι 8ώρες / ημέρα, είτε σε 6ημέρες και 6 ώρες και 40 λεπτά / ημέρα, καθώς σύμφωνα με το άρθρο 55 του Ν. 4808/2021 απαγορεύεται η ανισομερής κατανομή εργασίας. Ωστόσο, η ανισομερής κατανομή εργασίας γίνεται δεκτή μόνο σε περιπτώσεις που το ωράριο του καταστήματος δεν είναι σταθερό ως προς τις ώρες λειτουργίας του. Οι ώρες αυτές μπορούν να συμπληρώνονται τόσο σε συνεχές ωράριο, όσο και σε σπαστό και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις. Επισημαίνεται ότι, στο σπαστό ωράριο εργασίας πρέπει να υπάρχει ενδιάμεσα των τμημάτων του ωραρίου κατ΄ ελάχιστον τρίωρη ανάπαυση του εργαζομένου.
Υπάρχει η δυνατότητα όλοι οι εργαζόμενοι να εργάζονται σε πενθήμερο, όλοι οι εργαζόμενοι να εργάζονται σε εξαήμερο ή κάποιοι από αυτούς στην πρώτη περίπτωση και κάποιοι από αυτούς στην δεύτερη περίπτωση. Ο μόνος περιορισμός έγκειται στην ατομική σύμβαση εργασίας του κάθε εργαζόμενου. Αν υπάρχει περιορισμός στη σύμβαση εργασίας του μισθωτού, είναι θεμιτό να υπογραφεί, με τη σύμφωνη γνώμη του εργαζομένου, νέα ατομική σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, με την σχετική πρόβλεψη. Στα παραπάνω ωράρια εργασίας μπορεί ο εργαζόμενος να κληθεί να παράσχει υπερεργασία ή υπερωριακή απασχόληση, ως ακολούθως:
- Στην πενθήμερη εργασία, ο εργαζόμενος μπορεί, κατ΄ υποχρέωση απέναντι στον εργοδότη και μετά από σχετική αναγκαιότητα και νύξη του, χωρίς το δικαίωμα να του αρνηθεί, να παράσχει πέντε (5) επιπλέον ώρες / εβδομάδα υπερεργασία. Η υπερεργασία αυτή αμοίβεται με προσαύξηση 20% του ωρομισθίου. Εάν η απασχόληση του εργαζόμενου ξεπεράσει τις σαράντα πέντε (45) ώρες / εβδομάδα θεωρείται υπερωριακή και κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας αμοίβεται με προσαυξημένο το ωρομίσθιο κατά 40%.
- Στην εξαήμερη απασχόληση, αντίθετα, όπου ο κάθε εργαζόμενος πλήρους ωραρίου εργάζεται 6 ώρες και 40 λεπτά / ημέρα, υπάρχει δυνατότητα για υπερεργασία που ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες /εβδομάδα (από 41η έως 48η ώρα). Επίσης, υπάρχει και η δυνατότητα για υπερωριακή απασχόληση πέραν των σαράντα οκτώ (48) ωρών / εβδομάδα.
Ωστόσο, για να λάβουν χώρα τα παραπάνω είναι δύο (2) οι περιορισμοί και για την πενθήμερη, αλλά και για την εξαήμερη απασχόληση:
- Μέγιστος αριθμός εκατόν πενήντα (150) ωρών ετησίως και
- μέγιστος αριθμός σαράντα οκτώ (48) ωρών κατά μέσο όρο / τέσσερις (4) μήνες.
Όπως και σε άλλους κλάδους εργασίας, έτσι και στα εμπορικά καταστήματα, ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να παράσχει στον εργαζόμενο διάλειμμα. Ο εργαζόμενος δικαιούται κατ΄ ελάχιστον 15 λεπτά και κατά μέγιστο 30 λεπτά, μόλις οι ώρες εργασίας του υπερβούν τις τέσσερις (4). Κατά συνέπεια, όπως στην πενθήμερη εργασία με 8 ώρες εργασίας / ημέρα, έτσι και στην εργασία των 6 ωρών και 40 λεπτών / ημέρα, ισχύει η παραπάνω συνθήκη. Ο χρόνος του διαλείμματος δεν θεωρείται εργάσιμος χρόνος, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συμπληρώνεται κατά την έναρξη και κατά τη λήξη του ωραρίου του εργαζομένου. Επιπλέον, στο σπαστό ωράριο εργασίας εάν κάποιο τμήμα υπερβεί τις τέσσερις (4) ώρες, όπως αναφέρεται και παραπάνω, αντίστοιχα είναι θεμιτό να παρέχεται στο τμήμα αυτό και διάλειμμα στον εργαζόμενο.
4. Ανισομερής κατανομή ωραρίου
Με το άρθρο 55 του Ν. 4808/2021 ορίστηκε ότι ως πλήρης απασχόληση νοείται η εργασία:
- Σαράντα (40) ωρών την εβδομάδα με οκτώ (8) ώρες την ημέρα στο καθεστώς της πενθήμερης απασχόλησης ή
- σαράντα (40) ωρών την εβδομάδα με έξι ώρες και σαράντα λεπτά (6,40) την ημέρα στο καθεστώς της εξαήμερης απασχόλησης ή
- σαράντα (40) ωρών την εβδομάδα με δέκα (10) ώρες ημερήσια απασχόληση στο καθεστώς της τετραήμερης απασχόλησης όταν εφαρμόζεται σύστημα διευθέτησης του χρόνου εργασίας.
Στην πλήρη απασχόληση, των 40 ωρών την εβδομάδα, πενθήμερο με 8 ώρες την ημέρα ή εξαήμερο με 6,40 ώρες την ημέρα ή τετραήμερη απασχόληση με δέκα (10) ώρες ημερησίως δεν επιτρέπεται ανισομερής κατανομή ωραρίου την βδομάδα.
Το εβδομαδιαίο ωράριο της πλήρους απασχόλησης δύναται να κατανέμεται σε 5νθήμερη ή 6ήμερη βάση, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα σε άλλες σχετικές διατάξεις, Σ.Σ.Ε. ή διαιτητικές αποφάσεις. Για την κατανομή του σε 5νθήμερη, εξαήμερη ή τετραήμερη βάση το πλήρες ημερήσιο ωράριο πρέπει να είναι οκτώ (8) ώρες, έξι ώρες και σαράντα λεπτά (6,40) ή δέκα (10) ώρες αντιστοίχως.
Συγκεκριμένα, στην εγκύκλιο Υ.Ε.Κ.Α. 64597/3-9-2021, «Οδηγίες για την εφαρμογή του άρθρου 55 του Ν.4808/2021», αναφέρεται: «Κατά την εφαρμογή συστήματος πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες συμβατικό ωράριο εργασίας ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες ημερησίως, ενώ κατά την εφαρμογή συστήματος εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες ωράριο εργασίας ανέρχεται σε έξι (6) ώρες και σαράντα (40) λεπτά ημερησίως».
Πριν τις νέες διατάξεις του άρθρου 55 του Ν. 4808/2021 το Υπουργείο Εργασίας με το έγγραφό του 34186/564/18-8-2015, στηριζόμενο στον Ν. 3863/2010, ο οποίος δεν ρύθμιζε την κατανομή του ωραρίου ημερησίως, είχε κάνει δεκτό ότι: «..δεν απαγορεύεται η ανισομερής κατανομή του ωραρίου στις ημέρες της εβδομάδος με τρόπο ώστε το σύνολο των ωρών να μην υπερβαίνει τις 40 ώρες.».
Εξαιρέσεις: Από την απαγόρευση της ανισομερούς κατανομής του εβδομαδιαίου ωραρίου εξαιρούνται τα εμπορικά καταστήματα όταν λειτουργούν λιγότερο από επτά (7) ώρες την ημέρα. καθώς και όταν προβλέπεται ανισομερής κατανομή ωραρίου με Συλλογική Σύμβαση Εργασίας ή με Διαιτητική Απόφαση.
Στην παρ. 1 του άρθρου 55 του Ν. 4808/2021 ορίζεται:
«..με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις ή ατομικές συμβάσεις εργασίας είναι δυνατή η εφαρμογή μικρότερων ωραρίων πλήρους απασχόλησης ημερησίως και εβδομαδιαίως.».
Στην μερική απασχόληση, ειδικότερα στη περίπτωση εφαρμογής του συστήματος της μερικής απασχόλησης, δεν ισχύει η απαγόρευση της ανισοκατανομής του ημερήσιου ωραρίου.
Στην περίπτωση της εκ περιτροπής εργασίας, αντιθέτως ισχύει η απαγόρευση της ανισοκατανομής του ημερήσιου ωραρίου, διότι στην εκ περιτροπής εργασία έχουμε απασχόληση ορισμένες ημέρες της εβδομάδος, αλλά κατά πλήρες ημερήσιο ωράριο.
5. Νομοθεσία
«`Αρθρο 55 - Καθιέρωση χρονικών ορίων εργασίας
1. Σε όλους ανεξαιρέτως τους κλάδους εργασίας και σε όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας, η πλήρης απασχόληση καθορίζεται σε σαράντα (40) ώρες εβδομαδιαίως, οι οποίες δύνανται να κατανέμονται σε πενθήμερη ή εξαήμερη εβδομαδιαία εργασία, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή τις διαιτητικές αποφάσεις. Όταν εφαρμόζεται σύστημα πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες συμβατικό ωράριο εργασίας ανέρχεται ημερησίως σε οκτώ (8) ώρες, ενώ όταν εφαρμόζεται σύστημα εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες ωράριο εργασίας ανέρχεται σε έξι (6) ώρες και σαράντα (40) λεπτά ημερησίως. Με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις ή ατομικές συμβάσεις εργασίας είναι δυνατή η εφαρμογή μικρότερων ωραρίων πλήρους απασχόλησης ημερησίως και εβδομαδιαίως.
2. Στο πλαίσιο διευθέτησης του χρόνου εργασίας του άρθρου 41 του Ν. 1892/1990 (Α` 101), ως πλήρης απασχόληση νοείται και η εργασία τεσσάρων (4) ημερών εβδομαδιαίως.».
`Αρθρο 58 - Αμοιβή υπέρβασης χρονικών ορίων εργασίας - Προσθήκη τίτλου, τροποποίηση των παρ.3 και 5 και προσθήκη παρ. 6 στο άρθρο 4 του Ν.2874/2000.
Στο άρθρο 4 του Ν. 2874/2000 (ΦΕΚ Α΄ 286) τροποποιούνται η παρ. 3 ως προς τον αριθμό των ωρών υπερωριών και η παρ. 5 ως προς τον χαρακτηρισμό της κατ` εξαίρεση υπερωρίας ως παράνομης και ως προς το ποσοστό προσαύξησης του ωρομισθίου, προστίθεται η παρ. 6 και το άρθρο 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«`Αρθρο 4 - Υπέρβαση χρονικών ορίων εργασίας
1. Σε επιχειρήσεις, στις οποίες εφαρμόζεται συμβατικό ωράριο εργασίας έως σαράντα (40) ώρες την εβδομάδα, ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται πέντε (5) επιπλέον ώρες την εβδομάδα κατά την κρίση του εργοδότη (υπερεργασία).
Οι ώρες αυτές υπερεργασίας (41η, 42η, 43η, 44η, 45η ώρα) αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά είκοσι τοις εκατό (20%) και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, όρια υπερωριακής απασχόλησης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα, η σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο υπερεργασία ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες την εβδομάδα (από 41η έως 48η ώρα).
2. Η πέραν των σαράντα πέντε (45) ωρών την εβδομάδα απασχόληση του μισθωτού στις επιχειρήσεις της παρ. 1 θεωρείται υπερωριακή απασχόληση ως προς όλες τις νόμιμες συνέπειες, διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα, υπερωριακή απασχόληση θεωρείται η εργασία πέραν των σαράντα οκτώ (48) ωρών την εβδομάδα. Σε κάθε περίπτωση, διατηρούνται σε ισχύ οι ρυθμίσεις για το νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας.
3. Μισθωτοί απασχολούμενοι υπερωριακώς δικαιούνται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας, έως τρεις (3) ώρες ημερησίως και μέχρι τη συμπλήρωση εκατόν πενήντα (150) ωρών ετησίως, αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά σαράντα τοις εκατό (40%).
4. Κάθε ώρα υπερωρίας, για την πραγματοποίηση της οποίας δεν τηρούνται οι προβλεπόμενες από το νόμο διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης, χαρακτηρίζεται εφεξής παράνομη υπερωρία.
5. Για κάθε ώρα παράνομης υπερωρίας, ο μισθωτός δικαιούται αποζημίωση ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά εκατόν είκοσι τοις εκατό (120%).
6. Με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, δύναται να χορηγείται κατά περίπτωση άδεια υπερωριακής απασχόλησης των μισθωτών όλων των επιχειρήσεων και εργασιών, επιπλέον των επιτρεπόμενων ανωτάτων ορίων υπερωριακής απασχόλησης ετησίως της παρ. 3, σε περιπτώσεις επείγουσας φύσης εργασίας, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη και δεν επιδέχεται αναβολή. Για την κατά τα ανωτέρω υπερωριακή απασχόληση, οι μισθωτοί δικαιούνται αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά εξήντα τοις εκατό (60%).».
- ΥΕΚΑ 64597/03-09-2021. Οδηγίες για την εφαρμογή του Κεφαλαίου Α΄ «Ρυθμίσεις Ατομικού Εργατικού Δικαίου» (άρθρα 55-67) του μέρους IV του Ν. 4808/2021 (ΦΕΚ Α΄ 101)
«`Αρθρο 55 - Καθιέρωση χρονικών ορίων εργασίας
1. Με την διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 55 καθιερώνεται με τρόπο γενικευμένο και σαφή, για όλους ανεξαιρέτως τους κλάδους εργασίας και όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας, το πλήρες συμβατικό ωράριο εργασίας των σαράντα (40) ωρών εβδομαδιαίως για κάθε εργαζόμενο με εξαρτημένη σχέση εργασίας.
Με την παρούσα ρύθμιση καθίσταται αδιαμφισβήτητο ότι η διάρκεια της εβδομαδιαίας εργασίας των εργαζομένων που απασχολούνται με σχέση εξαρτημένης εργασίας Ιδιωτικού Δικαίου σε οποιοδήποτε εργοδότη όλης της χώρας ανέρχεται, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 6 της από 14.02.1984 Ε.Γ.Σ.Σ.Ε., σε σαράντα (40) ώρες.
Περαιτέρω, το πλήρες συμβατικό ωράριο των σαράντα (40) ωρών εβδομαδιαίως δύναται να κατανέμεται σε 5νθήμερη ή 6ήμερη βάση σύμφωνα με τα προβλεπόμενα σε άλλες σχετικές διατάξεις, Σ.Σ.Ε. ή διαιτητικές αποφάσεις. Επισημαίνεται, ότι με το άρθρο 6 της από 26-02-1975 Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. που κυρώθηκε με το άρθρο μόνον του Ν.133/1975, υπήρχε ήδη η δυνατότητα κατανομής των ωρών της πλήρους εβδομαδιαίας απασχόλησης είτε σε 5νθήμερη είτε σε 6ήμερη βάση.
Επομένως, η νέα ρύθμιση στο σημείο αυτό καταγράφει και επιβεβαιώνει το ισχύον δίκαιο.
Επιπλέον, επιβεβαιώνεται ότι κατά την εφαρμογή συστήματος πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες συμβατικό ωράριο εργασίας ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες ημερησίως, ενώ κατά την εφαρμογή συστήματος εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες ωράριο εργασίας ανέρχεται σε έξι (6) ώρες και σαράντα (40) λεπτά ημερησίως. Με τον τρόπο αυτόν καθίσταται αδιαμφισβήτητο και διασαφηνίζεται με ρητό τρόπο το πλήρες συμβατικό ημερήσιο ωράριο εργασίας σε πενθήμερη ή εξαήμερη βάση.
Επιπροσθέτως, με την παρούσα διάταξη γίνεται σαφές ότι με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις ή ατομικές συμβάσεις εργασίας είναι δυνατή η εφαρμογή μικρότερων ωραρίων πλήρους απασχόλησης ημερησίως και εβδομαδιαίως.
2. Με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου, θεσμοθετείται ένα νέο σύστημα οργάνωσης του χρόνου εργασίας το οποίο αποτελεί πλήρη απασχόληση.
Ειδικότερα και στο πλαίσιο διευθέτησης του χρόνου εργασίας του άρθρου 41 του Ν. 1892/1990 (Α΄ 101), παρέχεται η δυνατότητα υιοθέτησης συστήματος 4ήμερης πλήρους απασχόλησης διάρκειας σαράντα (40) ωρών εβδομαδιαίως και δέκα (10) ωρών ημερησίως. Η συμφωνία μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου για την εφαρμογή του εν λόγω συστήματος εργασίας θα πρέπει να λαμβάνει χώρα σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις του άρθρου αυτού.
Ειδικότερα, το συγκεκριμένο σύστημα διευθέτησης του χρόνου εργασίας μπορεί να εφαρμόζεται είτε σε μια χρονική περίοδο αναφοράς έξι (6) μηνών εντός ενός (1) ημερολογιακού έτους είτε σε μια χρονική περίοδο αναφοράς ενός (1) ημερολογιακού έτους.
Ευνόητο είναι ότι κατά την εφαρμογή του συστήματος αυτού, δεν είναι επιτρεπτή η απασχόληση πέραν των δέκα (10) ωρών ημερησίως και των σαράντα (40) ωρών εβδομαδιαίως, που κατανέμεται σε 4ήμερη βάση.».
`Αρθρο 58 - Αμοιβή υπέρβασης χρονικών ορίων εργασίας. Προσθήκη τίτλου, τροποποίηση των παρ. 3 και 5 και προσθήκη παρ. 6 στο άρθρο 4 του Ν.2874/2000
«Με τη διάταξη του άρθρου 58 τροποποιείται η σχετική ρύθμιση του άρθρου 4 του Ν. 2874/2000 όπως ισχύει, ως προς το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ωρών υπερωριακής απασχόλησης που μπορεί να πραγματοποιηθεί από τους εργαζόμενους. Επιπλέον με την ίδια διάταξη, μεταξύ των άλλων, προστίθεται παράγραφος 6 στο ανωτέρω άρθρο 4, η οποία αφορά στην διαδικασία έγκρισης υπερωριακής απασχόλησης, από το αρμόδιο όργανο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, καθ΄ υπέρβαση των σχετικών επιτρεπομένων ορίων υπερωριακής απασχόλησης. Επιπλέον, χαρακτηρίζεται ως παράνομη υπερωρία, αντί του όρου κατ΄ εξαίρεση υπερωρία που ίσχυε ως τώρα, η υπερωριακή απασχόληση η οποία πραγματοποιείται χωρίς την τήρηση των προβλεπόμενων από τη νομοθεσία διατυπώσεων.
Με το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο η πραγματοποίηση υπερωριακής απασχόλησης καθώς και ο καθορισμός των ορίων σε ημερήσια ή ετήσια βάση, διαφοροποιούνταν με βάση τον κλάδο οικονομικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων καθώς και την ειδικότητα των εργαζομένων. Συγκεκριμένα, τα ανώτατα όρια υπερωριακής απασχόλησης για τους εργαζομένους σε βιομηχανικές, βιοτεχνικές επιχειρήσεις και εργασίες εν γένει, ανέρχονταν σε ημερήσια βάση σε τρεις (3) ώρες, ενώ παράλληλα, με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων θεσπίζονταν και τα ανώτατα όρια υπερωριακής απασχόλησης για τους εν λόγω εργαζομένους σε εξαμηνιαία βάση. Αντίστοιχα στους λοιπούς κλάδους και ειδικότητες (π.χ. υπάλληλοι γραφείου, οδηγοί κ.λπ.) τα όρια υπερωριακής απασχόλησης είχαν καθοριστεί σε δύο (2) ώρες ημερησίως και εκατόν είκοσι (120) ώρες ετησίως.
Με το παρόν άρθρο απλοποιείται η διαδικασία και θεσπίζονται κοινοί κανόνες αναφορικά με τη νομιμοποίηση και τα όρια υπερωριακής απασχόλησης για κάθε εργαζόμενο, σε οποιαδήποτε επιχείρηση ή εργασία.
Ταυτόχρονα και προκειμένου να προσαρμοστεί κάθε επιχείρηση στις απαιτήσεις που ανακύπτουν στην σύγχρονη αγορά εργασίας, θεσπίζεται αύξηση του αριθμού των υπερωριών, ενιαία για όλους τους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα. Ως εκ τούτου με τη διάταξη του άρθρου 58, το ανώτατο όριο πραγματοποίησης υπερωριακής απασχόλησης διαμορφώνεται σε εκατόν πενήντα (150) ώρες ετησίως και μέχρι τρεις (3) ώρες ημερησίως για το σύνολο των εργαζομένων της Χώρας. Ευνόητο είναι ότι τα όρια αυτά της υπερωριακής απασχόλησης τελούν υπό την επιφύλαξη τήρησης της διάταξης του άρθρου 6 του Π.Δ. 88/1999, όπως ισχύει.
Η εν λόγω ρύθμιση προβλέπει ότι ο χρόνος εβδομαδιαίας εργασίας των μισθωτών δεν μπορεί να υπερβαίνει ανά περίοδο το πολύ τεσσάρων (4) μηνών, τις σαράντα οκτώ (48) ώρες κατά μέσο όρο, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών και της υπερεργασίας.
Μισθωτοί απασχολούμενοι υπερωριακώς, κατά τα ανωτέρω, δικαιούνται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας, έως τρεις (3) ώρες ημερησίως και μέχρι τη συμπλήρωση εκατόν πενήντα (150) ωρών ετησίως, αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά σαράντα τοις εκατό (40%).
Περαιτέρω, με τις παρ. 4 και 5 του τροποποιούμενου άρθρου 4 του Ν. 2874/2000, η υπερωριακή απασχόληση η οποία πραγματοποιείται χωρίς την τήρηση των προβλεπόμενων από τη νομοθεσία διατυπώσεων (προδήλωση στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ) η καθ΄ υπέρβαση των ανωτάτων ορίων που προσδιορίζονται από το παρόν άρθρο, τρεις (3) ώρες ημερησίως και εκατόν πενήντα (150) ετησίως, χωρίς την τήρηση των σχετικών διαδικασιών έγκρισης από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων χαρακτηρίζεται ως παράνομη υπερωρία (αντί του όρου κατ΄ εξαίρεση υπερωρία που ίσχυε ως τώρα). Για κάθε ώρα παράνομης υπερωρίας, ο μισθωτός δικαιούται αποζημίωση ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά εκατόν είκοσι τοις εκατό (120%), αντί του ογδόντα τοις εκατό (80%) που ίσχυε ως τώρα.
Τέλος, με την παράγραφο 6 της παρούσας διάταξης απλοποιείται η διαδικασία έγκρισης των καθ΄ υπέρβαση επιτρεπομένων ορίων υπερωριακής απασχόλησης, εκατόν πενήντα (150) ωρών ετησίως, από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. Ειδικότερα, με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου, Γενικός Δ/ντης Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία και Ένταξης στην Εργασία (βάσει του Ν. 4622/2019 για το Επιτελικό Κράτος), δύναται να χορηγείται κατά περίπτωση άδεια υπερωριακής απασχόλησης των μισθωτών όλων των επιχειρήσεων και εργασιών, επιπλέον των επιτρεπόμενων ανωτάτων ορίων υπερωριακής απασχόλησης των εκατόν πενήντα (150) ωρών ετησίως, σε περιπτώσεις επείγουσας φύσης εργασίας, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη και δεν επιδέχεται αναβολή. Για την κατά τα ανωτέρω υπερωριακή απασχόληση, (η οποία δεν απαιτεί πλέον προηγούμενη γνωμοδότηση από το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας), οι μισθωτοί δικαιούνται αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά εξήντα τοις εκατό (60%). Υπενθυμίζεται ότι κατά το προηγούμενο νομοθετικό πλαίσιο (Ν.Δ. 264/1973 όπως ισχύει), η άδεια υπερωριακής απασχόλησης σε επιχειρήσεις των οποίων οι εργαζόμενοι είχαν εξαντλήσει τα επιτρεπόμενα ανώτατα όρια υπερωριακής απασχόλησης εχορηγείτο με Απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων μετά από γνωμοδότηση του Α.Σ.Ε..
Εν κατακλείδι, τονίζεται ότι στο τροποποιούμενο άρθρο 4 του Ν. 2874/2000 συνεχίζουν να έχουν εφαρμογή οι σχετικές ρυθμίσεις για το τι νοείται υπερεργασία και την προσαύξηση για την πραγματοποίησή της, η οποία παραμένει σε ποσοστό είκοσι τοις εκατό (20%) επί του καταβαλλόμενου ωρομισθίου και υπερωριακή απασχόληση κατά την εφαρμογή συστημάτων 5 ή 6 εργάσιμων ημερών την εβδομάδα.
Στο πλαίσιο αυτό νοείται ως υπερωριακή απασχόληση και η υπέρβαση του ημερήσιου νομίμου ωραρίου των εννέα (9) ωρών επί πενθημέρου και των οκτώ (8) ωρών επί εξαημέρου (Α.Π. 119/1997, Α.Π. 247/2003).».
6. Ευέλικτη εργασία
Ένα νέο μοντέλο ευέλικτης εργασίας φαίνεται πως ετοιμάζεται να εφαρμοστεί στην ελληνική αγορά, φέρνοντας σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητα χιλιάδων εργαζομένων. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Υπουργείο Εργασίας σχεδιάζει νομοσχέδιο που αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, εισάγοντας την ευέλικτη κατανομή του εβδομαδιαίου ωραρίου.
Η βασική αρχή της νέας ρύθμισης είναι ότι οι 40 ώρες εβδομαδιαίας εργασίας παραμένουν σταθερές, αλλά κατανέμονται με ευελιξία μέσα στις πέντε εργάσιμες ημέρες.
Αυτό σημαίνει ότι ο εργαζόμενος θα μπορεί να εργάζεται κάποιες ημέρες έως και 10 ώρες, ενώ άλλες ημέρες λιγότερο, χωρίς να αλλάζει ο συνολικός χρόνος απασχόλησης ή να θίγονται οι αποδοχές του.
Η πιλοτική εφαρμογή θα ξεκινήσει σε επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν την ψηφιακή κάρτα εργασίας, με στόχο να διασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια στον χρόνο εργασίας και προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων. Το μέτρο αφορά τον ιδιωτικό τομέα και ιδιαίτερα θέσεις εργασίας όπου υπάρχει ανάγκη προσαρμοστικότητας στις καθημερινές απαιτήσεις.
Η νέα δομή επιτρέπει, με συμφωνία μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου, την παρακάτω κατανομή ωραρίου: Δευτέρα: 10 ώρες, Τρίτη: 10 ώρες, Τετάρτη: 8 ώρες, Πέμπτη και Παρασκευή 6 ώρες. Η συνολική εβδομαδιαία απασχόληση διατηρείται στις 40 ώρες, χωρίς μεταβολή μισθού ή εργασιακών όρων.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας, η ευέλικτη εβδομάδα δεν θα επηρεάζει τις αποδοχές. Οι εργαζόμενοι θα συνεχίσουν να λαμβάνουν τον κανονικό μηνιαίο μισθό, ανεξαρτήτως της ημερήσιας διαφοροποίησης στο ωράριο.
Το νέο μοντέλο δεν θα επιβάλλεται από τον εργοδότη, αλλά θα βασίζεται σε συμφωνία ανάμεσα στις δύο πλευρές. Η συναίνεση του εργαζόμενου είναι απαραίτητη, κάτι που αποτελεί βασικό στοιχείο της νομοθετικής πρότασης.
7. Εν κατακλείδι
Η κατανομή του ωραρίου εργασίας επιτρέπει στους εργοδότες να προσαρμόζουν το ωράριο εργασίας των εργαζομένων τους ανάλογα με τις ανάγκες της επιχείρησης, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα εβδομαδιαία όρια, των σαράντα (40) ωρών. Η ευελιξία στο ωράριο και η ημερήσια προσαρμογή της απασχόλησης δημιουργούν μια νέα δυναμική στην αγορά εργασίας, με στόχο την ανταπόκριση στις σύγχρονες απαιτήσεις χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα των εργαζομένων. Η επικείμενη περαιτέρω ευέλικτη κατανομή του εβδομαδιαίου ωραρίου θα έχει διπλό στόχο, τόσο την αύξηση της παραγωγικότητας, σε περιόδους υψηλής ζήτησης, όσο την καλύτερη ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, για τους εργαζομένους, με περισσότερο ελεύθερο χρόνο σε ηπιότερες περιόδους.
Το ομότιτλο άρθρο του κ. Βασιλείου Παπαβασιλείου δημοσιεύτηκε στο τεύχος Ιουλίου-Αυγούστου του περιοδικού Epsilon7.