Οι τράπεζες διαθέτουν πολύ ισχυρή (και μάλιστα πλεονάζουσα) ρευστότητα, επιθυμούν να διευρύνουν τη χορηγητική τους βάση (προκειμένου να αντισταθμίσουν τις επιπτώσεις από την αποκλιμάκωση των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας), πλην, όμως, αυξάνεται η πιστωτική επέκταση του εγχώριου χρηματοπιστωτικού συστήματος μόνο προς τις επιχειρήσεις και όχι προς τα νοικοκυριά.
Με αυτό τον τρόπο μπορεί κάποιος να περιγράψει την υφιστάμενη κατάσταση στην εγχώρια αγορά, με τα στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα να αναφέρονται στην πενταετία 2020-2024 και να δείχνουν:
α) Θετική πιστωτική επέκταση (υπόλοιπα δανειοδοτήσεων) προς τον ιδιωτικό τομέα ως σύνολο, με αιχμή του δόρατος τις χορηγήσεις προς τις μεγάλες επιχειρήσεις.
β) Αντίθετα, συνεχή αρνητική πιστωτική επέκταση προς τα νοικοκυριά, η οποία εστιάζεται κυρίως στην υποκατηγορία της στεγαστικής πίστης. Ειδικότερα, για τον τομέα της στεγαστικής πίστης βλέπουμε πως η υποχώρηση της πιστωτικής επέκτασης συνεχίστηκε και μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2025 (στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος), παρά το γεγονός ότι το ύψος των επιτοκίων κυμαίνεται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο και παρά το γεγονός ότι υπάρχουν κρατικά προγράμματα («Σπίτι μου Νο2»), που επιδοτούν περίπου κατά 50% το κόστος χρηματοδότησης (η επιτυχία του συγκεκριμένου προγράμματος δεν φαίνεται να είναι τόσο μεγάλη σε σχέση με τις προσδοκίες και αυτό γιατί οι υψηλές τοκοχρεολυτικές δόσεις που προκύπτουν λόγω της εκτίναξης της αξίας των ακινήτων φαίνεται να φοβίζουν πολλά νοικοκυριά σχετικά με το ρίσκο που αναλαμβάνουν).
Η εικόνα συμπληρώνεται με την πορεία ολόκληρης της προηγούμενης δεκαετίας (2010-2019), όπου παρατηρήθηκε μια συνεχώς αρνητική πιστωτική επέκταση, τόσο προς τις επιχειρήσεις, όσο και προς τα νοικοκυριά.
Συντηρητική στάση
Οι Έλληνες ιδιώτες είναι σήμερα πολύ συγκρατημένοι στο να ζητήσουν δάνεια. Βλέπουμε, για παράδειγμα, άτομα αρκετά μεγάλων ηλικιών να συνεχίζουν να μένουν στα πατρικά τους σπίτια, προκειμένου να αποφύγουν να δανειστούν, ενώ τα άτομα που προχωρούν σε αγορές πρώτων ή εξοχικών κατοικιών, συνήθως το πράττουν με προσωπική χρηματοδότηση, ή με στήριξη συγγενικών προσώπων και όχι μέσα από τη διαδικασία του τραπεζικού δανεισμού. Όσο για τα νοικοκυριά, που τελικά δανείζονται από τις τράπεζες επιλέγουν κατά κύριο λόγο την επιβάρυνση με σταθερό επιτόκιο, προκειμένου -όπως λένε- να βαδίζουν χωρίς ρίσκο. Η παλιότερη αντίληψη του να δανειστώ σε ξένο νόμισμα, ή με κυμαινόμενο επιτόκιο μήπως και μειώσω βραχυπρόθεσμα την τοκοχρεολυτική δόση, έχει σταματήσει να υπάρχει, μετά την παλαιότερη εμπειρία όσων δανείστηκαν σε ελβετικό φράγκο» δηλώνει γνωστό τραπεζικό στέλεχος.
Όπως αναφέρει σε σχετική μελέτη της η Eurobank, ενώ κατά την περίοδο 2023-2029 είχαν δοθεί στεγαστικά δάνεια ύψους 78,6 δισ. ευρώ, κατά το χρονικό διάστημα 2010-2024 το ποσό αυτό περιορίστηκε μόλις στο 1,4 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα η πιστωτική επέκταση να είναι αρνητική (οι αποπληρωμές δανείων ήταν πολύ υψηλότερες από τις νέες εκταμιεύσεις). Η ουσία είναι πως η στεγαστική πίστη στην Ελλάδα είναι σήμερα η λιγότερο αναπτυγμένη μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης, με το υπόλοιπο των στεγαστικών δανείων στη χώρα μας να αντιστοιχεί στο 11% του ΑΕΠ, όταν στην Ευρωζώνη βρίσκεται στο 20%.
Όπως σημειώνεται στην ίδια έκθεση, μπορεί μεν η αγορά ακινήτων να έχει σημειώσει αξιοσημείωτη άνοδο κατά τα τελευταία χρόνια, πλην όμως οι αγορές γίνονται κατά κανόνα χωρίς τραπεζική διαμεσολάβηση, δηλαδή μέσα από υπάρχουσες καταθέσεις, από φίλιες ενισχύσεις και από πωλήσεις άλλων περιουσιακών στοιχείων. Τα γεγονότα της προηγούμενης δεκαετίας (κόκκινα δάνεια, χορηγήσεις σε ελβετικό φράγκο, κ.λπ.) έχουν καταστήσει πολύ συντηρητικά τα ελληνικά νοικοκυριά, με αποτέλεσμα να μην απευθύνονται στις τράπεζες ακόμη και πολλά άτομα τα οποία πληρούν τα κριτήρια δανειοδότησής τους.
Οι κυριότεροι παράγοντες που ενδέχεται να ερμηνεύουν τη διστακτικότητα, ή ακόμη και την απροθυμία, να προσφύγουν σε τραπεζικό δανεισμό είναι:
- Το γεγονός ότι ήδη ένα σημαντικό ποσοστό των νοικοκυριών συνεχίζει να εμπλέκεται σε μη εξυπηρετούμενα δάνεια, είτε προς τις τράπεζες, είτε προς τους servicers (εξυπηρετητές).
- Το κλίμα αβεβαιότητας που επικρατεί, τόσο στην ελληνική, όσο και στην παγκόσμια οικονομία.
- Το πλήγμα που προέκυψε στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα πολλών ιδιωτών εξ’ αιτίας της επίπτωσης του πληθωρισμού.
- Οι πολύ υψηλότερες τρέχουσες τιμές των ακινήτων σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία, με αποτέλεσμα να προκύπτουν μεγαλύτερες μηνιαίες τοκοχρεολυτικές δόσεις.
| Πορεία πιστωτικής επέκτασης | | | | | | |
| | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | Q1 2025 |
| Σύνολο ιδιωτικoύ τομέα | 3,5% | 1,4% | 6,3% | 3,6% | 8,9% | 10,3% |
| * Επιχειρήσεις | 10% | 3,7% | 11,8% | 5,9% | 13,8% | 16% |
| * Νοικοκυριά | -2,5% | -2,4% | -2,5% | -2% | -0,5% | -0,5% |
| ** Καταναλωτικά δάνεια | -2,2% | -0,3% | 1,3% | 3,4% | 6,2% | 5,6% |
| ** Στεγαστικά δάνειας | -2,7% | -3% | -3,7% | -3,6% | -2,6% | -2,4% |
| Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος | | | | | | |