08/09/20 | Αρχική > Αρθρογραφία > Επώνυμες Σκέψεις

Ασφαλιστικό: οι νέοι, οι ηλικιωμένοι και η… ουσία του ζητήματος

Σε προηγούμενο άρθρο του γράφοντος με τίτλο «πόσο εγγυημένη είναι η κρατική σύνταξη» προσπάθησα να εξηγήσω ότι τόσο το ύψος μιας κρατικής σύνταξης, όσο και μιας ιδιωτικής δεν μπορεί να είναι -στην πράξη- εγγυημένο (άλλωστε, η κυβέρνηση μπορεί να μειώσει τις συντάξεις, ψηφίζοντας απλά ένα νόμο). Και αυτό, γιατί η οικονομική αβεβαιότητα για το τι θα μπορεί να συμβεί σε βάθος δέκα, είκοσι, ή και σαράντα ετών είναι ιδιαίτερα μεγάλη.

Στις ιδιωτικές συντάξεις, ο κίνδυνος έγκειται στην ενδιάμεση πορεία των αγορών μετοχών, ομολόγων και ακινήτων, ενώ αντίθετα στις κρατικές εστιάζεται στην πορεία των μακροοικονομικών μεγεθών, αλλά και σε άλλους παράγοντες όπως πχ η δημογραφική εξέλιξη.

Με απλά λόγια: Οι ασφαλιστικές εταιρείες επενδύουν τα χρήματά σας σε μακροπρόθεσμη βάση και τα λεφτά που θα εισπράξετε είναι τα όσα προέκυψαν (λιγότερα από αυτά που δώσατε, ή περισσότερα) από τη διαχείριση των επενδύσεων. Ο κίνδυνος είναι να υποχωρήσουν μακροπρόθεσμα οι τιμές των μετοχών, των ομολόγων και των ακινήτων σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Το ρίσκο στην κρατική ασφάλιση είναι ακόμη μεγαλύτερο. Οι εισφορές που καταβάλλουν οι ασφαλισμένοι δεν αποταμιεύονται για λογαριασμό τους και απλά το κράτος «υπόσχεται» ότι με βάση τις παρούσες τις συνθήκες θα βρει μετά από δεκαετίες (μια άλλη κυβέρνηση και ένας άλλος υπουργός…) να πληρώσει τη σύνταξή σας, από τις εισφορές και τη φορολογία των τότε εργαζόμενων. Αν τώρα συνεκτιμήσει κάποιος ότι στην περίπτωση της Ελλάδας, υπάρχει σήμερα ένα πολύ υψηλό δημόσιο χρέος της χώρας (γύρω στο 200% του ΑΕΠ) που θα μας συνοδεύει για δεκαετίες, καθώς και το ότι οι ασφαλιστικές εισφορές είναι ήδη βαρύτατες, τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο.

Λίγες ημέρες μετά την παράδοση του συγκεκριμένου άρθρου στη φιλόξενη στήλη του Ε7, διάβασα στο «Βήμα» συνέντευξη του κ. Αλέξη Πατέλη, οικονομικού συμβούλου του πρωθυπουργού, ο οποίος μεταξύ άλλων -υποστηρίζοντας το δεύτερο ασφαλιστικό πυλώνα που προωθεί η κυβέρνηση- ανέφερε: «Να πάψει το κράτος να παίρνει τα λεφτά των νέων και να τα δίνει στους ηλικιωμένους». Η συνέντευξη αυτή άνοιξε έναν νέο κύκλο αχρείαστων και στείρων πολιτικών αντιπαραθέσεων για ένα τόσο σοβαρό κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα, όπως είναι το συνταξιοδοτικό.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Πρώτον, είναι λάθος ότι μετά την ψήφιση του επικείμενου ασφαλιστικού που φαίνεται να δρομολογεί η κυβέρνηση (το οποίο θα περιλαμβάνει υποχρεωτικό δεύτερο κεφαλαιοποιητικό και πλήρως ανταποδοτικό πυλώνα) το κράτος «θα πάψει να παίρνει τα λεφτά των νέων και να τα δίνει στους ηλικιωμένους». Και αυτό γιατί το μεγαλύτερο μέρος των εισφορών των εργαζομένων θα κατευθύνεται στην κύρια ασφάλιση και θα εξακολουθήσει να αποτελεί μια κεφαλαιακή ροή από τους νέους προς τους συνταξιούχους. Απλά, οι νέοι εργαζόμενοι θα κρατήσουν ένα μικρό κομμάτι των εισφορών τους για τους εαυτούς τους, βοηθώντας στο χτίσιμο των δικών τους μελλοντικών συντάξεων.

Δεύτερον, δεν αποτελεί απαραίτητα κακή επιλογή η μεταφορά πόρων από τους νέους στους ηλικιωμένους. Πολύ συχνά, ένα κράτος αποφασίζει τη μεταφορά πόρων από μια κατηγορία πληθυσμού σε μια άλλη, όπως πχ από τους πλουσιότερους στους φτωχότερους (προοδευτικοί φορολογικοί συντελεστές, κοινωνικά επιδόματα), ή από τα αστικά κέντρα προς την επαρχία (περιφερειακή πολιτική), κ.λπ. Άλλωστε, οι νέοι μπορεί να προσφέρουν στους ηλικιωμένους μέσω των συντάξεων, ωστόσο οι ίδιοι ευνοούνται από τα κρατικά έργα υποδομής που δημιούργησαν οι παλαιότεροι μέσω των φόρων τους, από τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσής τους, αλλά συχνά και από την κληρονομιά σπιτιών, οικοπέδων και άλλων περιουσιακών στοιχείων.

Τρίτον, το γεγονός ότι οι περισσότερες χώρες στο εξωτερικό διαθέτουν σύστημα τριών ασφαλιστικών πυλώνων (αυτό που θα εισηγηθεί η κυβέρνηση και υποστηρίζει ο κ. Πατέλης), δεν οφείλεται στο ότι οι νέοι δεν πρέπει να επιδοτούν τους ηλικιωμένους, αλλά στο ότι το σύστημα της κοινωνικής ασφάλισης που γνωρίζουμε σήμερα (το «pay as you go») και λειτουργεί επί δεκαετίες, αντιμετωπίζει σοβαρά δομικά προβλήματα.

Η λογική του συστήματος (οι εκάστοτε εργαζόμενοι θα πληρώνουν τις συντάξεις των εκάστοτε συνταξιούχων) βασιζόταν σε συγκεκριμένες παραδοχές:

α) Οι εργαζόμενοι θα ήταν πάντα πολύ περισσότεροι από τους συνταξιούχους και μάλιστα η διαφορά αυτή θα διευρυνόταν σταδιακά επειδή θα αυξανόταν ο πληθυσμός

β) Οι οικονομίες των ευρωπαϊκών χωρών θα συνέχιζαν να επιτυγχάνουν κάθε χρόνο υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και οι αποδοχές των εργαζομένων θα ανέβαιναν σημαντικά, με αποτέλεσμα να αρκεί ένα μικρό ποσοστό του μισθού τους, προκειμένου να στηριχτεί το συνταξιοδοτικό σύστημα.

Οι δύο προαναφερθείσες παραδοχές δεν ισχύουν σήμερα. Οι γεννήσεις παιδιών στην Ελλάδα μειώνονται, πολλοί νέοι φεύγουν από τη χώρα, ενώ ο αριθμός των συνταξιούχων αυξάνεται ολοένα και περισσότερο (άνοδος του μέσου προσδόκιμου ορίου ζωής). Επίσης, οι οικονομίες της Ευρώπης αναπτύσσονται με πολύ χαμηλότερους ρυθμούς, ενώ η Ελλάδα θα κλείσει το 2020 με ΑΕΠ γύρω στο 25% χαμηλότερο από αυτό του 2008 (με ό,τι αυτό σημαίνει για το επίπεδο των μισθών και των ημερομισθίων).

Η ουσία είναι ότι κανείς σήμερα δεν προτείνει (και δεν επιθυμεί) την κατάργηση του πρώτου πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης (ο ιδιωτικός τομέας δεν είναι σε θέση να σηκώσει το ρίσκο του να αναλάβει ο ίδιος ένα τέτοιο εγχείρημα).

Αντίθετα, αυτό που προτείνεται είναι ένα τμήμα των εισφορών των νέων εργαζόμενων να αποταμιεύεται για λογαριασμό τους. Κάτι τέτοιο έχει δύο σημαντικά πλεονεκτήματα: Πρώτον, μειώνει τις επιπτώσεις του δημογραφικού ζητήματος στο συνταξιοδοτικό σύστημα. Και δεύτερον, μειώνει την εισφοροδιαφυγή, καθώς οι εργαζόμενοι θα ξέρουν πως ένα κομμάτι των εισφορών θα είναι δικό τους και δεν θα κατευθύνεται σε μια «μαύρη τρύπα».

Υπάρχει όμως και ένα σημαντικό μειονέκτημα: Από πού θα καλυφθούν οι εισφορές των νέων εργαζομένων που τώρα δεν θα κατευθύνονται στους συνταξιούχους; Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το εγχείρημα θα ξεκινήσει σταδιακά (για τους νέους εργαζόμενους) οπότε τα όποια κενά θα καλύπτονται (και αυτά…) από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, όσο περισσότερο σταδιακά ξεκινήσει το μέτρο, τόσο λιγότερα θα είναι και τα μακροπρόθεσμα οφέλη που θα επιφέρει στην οικονομία και την κοινωνία.



comments powered by Disqus
* Παρακαλούμε τα σχόλια να μην είναι σε greeklish. Σχόλια με υβριστικό ή προσβλητικό περιεχόμενο θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.
Ασφαλιστικό, Συντάξεις