Εισαγωγικά
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών επιχειρήσεων είναι ένας νέος θεσμός της ελληνικής έννομης τάξης, ο οποίος έχει ως βασική επιδίωξη να ανακουφιστούν οι βιώσιμες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και οι οποίες λόγω της παρούσας δύσκολης οικονομικής συγκυρίας βρίσκονται σε αδυναμία πληρωμών των οφειλών τους. Για πρώτη φορά, με μια διαδικασία εκτός δικαστηρίου, η επιχείρηση μπορεί να ρυθμίσει όλα τα χρέη της προς όλους τους πιστωτές της, δηλαδή προς εφορίες, τελωνεία, ασφαλιστικά ταμεία, δήμους, τράπεζες, καθώς και λοιπούς ιδιώτες (π.χ. προμηθευτές), με γνώμονα την βιωσιμότητα της επιχείρησης, αλλά και το συμφέρον των πιστωτών. Βασική παράμετρος του μηχανισμού είναι ότι αξιολογείται η πραγματική ικανότητα αποπληρωμής της επιχείρησης και βάσει αυτής διαμορφώνεται ένα πλάνο αποπληρωμής των χρεών. Επιπλέον ο μηχανισμός περιλαμβάνει κατάλληλες δικλείδες ασφαλείας, όπως η άρση τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου και η υποβολή «περιουσιολογίου», ώστε να μη διασωθούν και να μην επωφεληθούν μέσω αυτού οι λεγόμενοι «στρατηγικοί κακοπληρωτές», οι οποίοι για δικό τους προσωπικό όφελος κατευθύνουν τις επιχειρήσεις τους, τους εργαζόμενους αλλά και τους πιστωτές τους σε οικονομικά αδιέξοδα, ενώ οι ίδιοι πλουτίζουν εις βάρος της οικονομίας και της κοινωνίας.
Τα σημαντικότερα οφέλη του εξωδικαστικού μηχανισμού
Με την εφαρμογή του νέου νόμου μπορούν να αποφευχθούν πτωχεύσεις και να διασωθούν βιώσιμες επιχειρήσεις καθώς και οι ελεύθεροι επαγγελματίες που συσσώρευσαν χρέη στα χρόνια της οικονομικής ύφεσης. Δίνεται η δυνατότητα στις υπερχρεωμένες επιχειρήσεις να ρυθμίσουν τις οφειλές τους συνολικά στο δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία και τα πιστωτικά ιδρύματα, να επωφεληθούν από το ενδεχόμενο κούρεμα ώστε να μπορέσουν να συνεχίσουν την δραστηριότητά τους και να εξασφαλίσουν οικονομική ρευστότητα με ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο αποπληρωμής των οφειλών τους. Επιπλέον με το νόμο αυτό οι επιχειρήσεις μπορούν να επεκτείνουν την επιχειρηματικότητά τους με άντληση νέων κεφαλαίων, καθώς συμφωνώντας σε εξωδικαστική ρύθμιση των οφειλών τους μπορούν να επαναχρηματοδοτηθούν από τους πιστωτές τους.
Εξάλλου σημαντικά είναι και τα οφέλη για την πλευρά των πιστωτών. Έτσι με την εφαρμογή του νέου νόμου δίνεται η δυνατότητα στις τράπεζες να ελαφρύνουν το χαρτοφυλάκιο τους, να διευθετήσουν τα κόκκινα επιχειρηματικά δάνεια, να ενισχύσουν την κεφαλαιακή τους επάρκεια και να εκκαθαρίσουν τις πραγματικές επισφάλειες τους. Ως προς τα ασφαλιστικά ταμεία τους δίνεται η δυνατότητα να καλύψουν τα ταμειακά τους ελλείμματα, ενώ το Δημόσιο έχει την ευκαιρία να εξυγιάνει τα «χαρτοφυλάκια» του από τα ανείσπρακτα χρέη. Τέλος οι ιδιώτες πιστωτές (π.χ. προμηθευτές) δια του παρόντος νόμου επιδιώκουν να εξασφαλίσουν τις ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις τους.
Γενικό περίγραμμα του εξωδικαστικού μηχανισμού
Στα πλαίσια του εξωδικαστικού συμβιβασμού, ακίνητα, καταθέσεις και λοιπά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, τόσο της επιχείρησης, όσο και του επιχειρηματία και των συγγενικών του προσώπων, θα πρέπει να συνυποβάλλονται από την επιχείρηση με την αίτησή της για υπαγωγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Ο νόμος απαιτεί υποβολή συγκεκριμένου καταλόγου των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη με αναφορά στην εκτιμώμενη εμπορική αξία τους, ώστε να μπορεί να υπολογιστεί η αξία της ρευστοποίησής τους. Η επιχείρηση θα πρέπει, επίσης, να συνυποβάλει με την αίτηση υπαγωγής, πλήρη περιγραφή των βαρών και λοιπών εξασφαλίσεων που είναι εγγεγραμμένα επί των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη, καθώς και πλήρη στοιχεία κάθε συνοφειλέτη. Παράλληλα, να κάνει δήλωση για κάθε μεταβίβαση ή επιβάρυνση κάθε περιουσιακού στοιχείου του οφειλέτη που έγινε την τελευταία πενταετία, καθώς και να υποβάλει στοιχεία για την καταβολή μερίσματος από τον οφειλέτη προς τους μετόχους ή εταίρους, ή κάθε άλλη συναλλαγή που έγινε εντός των τελευταίων 24 μηνών από την υποβολή της αίτησης. Πρόκειται για ένα πλέγμα απαιτήσεων που «δεσμεύει» ακίνητα, καταθέσεις και λοιπά χρηματοοικονομικά στοιχεία του οφειλέτη επιχειρηματία, αλλά που οριοθετεί σαφώς τον συνεργάσιμο από τον μη συνεργάσιμο οφειλέτη και παρέχει εχέγγυα δίκαιης αντιμετώπισης των επιχειρήσεων που, παρά την κρίση, παρέμειναν συνεπείς στην αποπληρωμή των δανείων τους.
Δικαίωμα ένταξης στο νόμο
Δικαίωμα υπαγωγής στον εξωδικαστικό μηχανισμό έχουν όλες οι υπερχρεωμένες κατά τη δημοσίευση του νόμου επιχειρήσεις (ατομικές και εταιρικές), ανεξαρτήτως μεγέθους (μικρές, μεσαίες, μεγάλες) και ειδικότερα:
1. Κάθε φυσικό πρόσωπο με πτωχευτική ικανότητα και κάθε νομικό πρόσωπο το οποίο αποκτά εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα, σύμφωνα με τα άρθρα 21 και 47 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος και έχει φορολογική κατοικία στην Ελλάδα. Μπορούν συνεπώς να ενταχθούν όλες οι επιχειρήσεις (ομόρρυθμες, ετερόρρυθμες, ανώνυμες εταιρίες, Ι.Κ.Ε, Ε.Π.Ε, κοινοπραξίες), ακόμα και οι ατομικές.
2. Κατά την 31η Δεκεμβρίου 2016 η επιχείρηση είχε οφειλή (προς χρηματοδοτικό φορέα) από δάνειο ή πίστωση σε καθυστέρηση τουλάχιστον ενενήντα (90) ημερών ή οφειλή (προς χρηματοδοτικό φορέα)από δάνειο ή πίστωση που ρυθμίστηκε μετά την 1η Ιουλίου 2016 ήληξιπρόθεσμες οφειλές προς τη Φορολογική Διοίκηση ή Ληξιπρόθεσμες οφειλές προς Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης και έχουν βεβαιωθεί σύμφωνα με τον Κ.Ε.Δ.Ε. (Ν.Δ. 356/74) μέχρι την ημερομηνία υποβολής της αιτήσεως, συμπεριλαμβανομένων προσαυξήσεων και τόκων εκπρόθεσμης καταβολής, ή προς άλλο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, περιλαμβανομένων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή βεβαιωμένες όφειλες από μη πληρωμή επιταγών εκδόσεώς του λόγω μη επαρκούς υπολοίπου κατά το άρθρο 40 του Ν. 5960/1933 ή είχαν εκδοθεί διαταγές πληρωμής ή δικαστικές αποφάσεις εις βάρος του λόγω ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων.
3. Οι συνολικές προς ρύθμιση χρηματικές οφειλές ξεπερνούν το ποσό των είκοσι (20.000) χιλιάδων ευρώ.
4. Η επιχείρηση να έχει θετικό καθαρό αποτέλεσμα προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων σε μία τουλάχιστον από τις τελευταίες τρεις χρήσεις πριν από την υποβολή της αίτησης.
5. Η επιχείρηση δεν είναι: α. Πιστωτικό/Χρηματοδοτικό ίδρυμα, καθώς και υποκατάστημα αλλοδαπών πιστωτικών ή χρηματοδοτικών ιδρυμάτων που λειτουργούν στην Ελλάδα, β. Πάροχος επενδυτικών υπηρεσιών, καθώς και υποκατάστημα αλλοδαπών παρόχων επενδυτικών υπηρεσιών που λειτουργούν στην Ελλάδα, γ. Οργανισμός Συλλογικών Επενδύσεων σε Κινητές Αξίες (ΟΣΕΚΑ), καθώς και οι Οργανισμοί Εναλλακτικών Επενδύσεων (ΟΕΕ), καθώς και οι διαχειριστές αυτών, δ. Ασφαλιστική εταιρία (άρθρο 2 παρ. 2).
6. Η επιχείρηση (φυσικό ή νομικό πρόσωπο) δεν έχει υποβάλλει αίτηση στο αρμόδιο δικαστήριο (ή έχει υποβάλλει αίτηση αλλά έχει παραιτηθεί πριν την αίτηση υπαγωγής στον εξωδικαστικό μηχανισμό) για υπαγωγή: α. στις διατάξεις του Πτωχευτικού Κώδικα (Ν. 3588/2007), β. στις διατάξεις των άρθρων 62 επ. του Ν. 4307/2014 περί έκτακτης διαδικασίας ρύθμισης υποχρεώσεων εμπόρων.
7. Δεν έχει συζητηθεί στο αρμόδιο δικαστήριο η αίτηση υπαγωγής: α. στις διατάξεις του Πτωχευτικού Κώδικα (Ν. 3588/2007), β. στις διατάξεις των άρθρων 62 επ. του Ν. 4307/2014 περί έκτακτης διαδικασίας ρύθμισης υποχρεώσεων εμπόρων. (άρθρο 2 παρ. 3 β).
8. Η ατομική επιχείρηση δεν έχει διακόψει την επιχειρηματική της δραστηριότητα ή, σε περίπτωση νομικού προσώπου, δε βρίσκεται σε διαδικασία λύσης και εκκαθάρισης, εκτός εάν αποφασισθεί από το αρμόδιο όργανο του νομικού προσώπου η αναβίωσή του, πριν από την υποβολή της αίτησης για υπαγωγή στη διαδικασία εξωδικαστικής ρύθμισης οφειλών.
9. Δεν έχει καταδικασθεί με αμετάκλητη απόφαση το ίδιο το φυσικό πρόσωπο ή στην περίπτωση των νομικών προσώπων οι πρόεδροι ή οι διευθύνοντες σύμβουλοι ή οι διαχειριστές ή οι εταίροι ή και κάθε πρόσωπο εντεταλμένο είτε από το νόμο, είτε από ιδιωτική βούληση, είτε με δικαστική απόφαση στη διαχείριση αυτών: α. φοροδιαφυγή, β. νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, υπεξαίρεση, εκβίαση, πλαστογραφία, δωροδοκία, δωροληψία, λαθρεμπορία, καταδολίευση δανειστών, χρεοκοπία, ή απάτη, σε βαθμό κακουργήματος.
10. Η απαίτηση ενός πιστωτή δεν υπερβαίνει ποσοστό 85% επί των συνολικών απαιτήσεων σε βάρος της επιχείρησης. Διαφορετικά, στην περίπτωση αυτή η αίτηση υπαγωγής στη διαδικασία εξωδικαστικής ρύθμισης του παρόντος, μετά την υποβολή της, προωθείται στον εν λόγω πιστωτή για διμερή διαπραγμάτευση. Σημείωση: Το Ελληνικό Δημόσιο και οι Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης λογίζονται ως δύο πιστωτές.
Ελεύθεροι επαγγελματίες χωρίς πτωχευτική ικανότητα, μισθωτοί και συνταξιούχοι
Οι ελεύθεροι επαγγελματίες χωρίς πτωχευτική ικανότητα (γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, λογιστές, συμβολιογράφοι κ.α) δεν μπορούν να υπαχθούν στον εξωδικαστικό μηχανισμό για να ρυθμίσουν οφειλές προς τους πιστωτές του. Ο νόμος εξαιρεί τους ελεύθερους επαγγελματίες από τη δυνατότητα εξωδικαστικής ρύθμισης των οφειλών με το σκεπτικό ότι πρόκειται για επαγγελματική κατηγορία που δεν έχει εμπορική ιδιότητα και μπορεί για τη ρύθμιση των οφειλών της να υπαχθεί στις διατάξεις του Ν. 3869/2010 (Νόμος Κατσέλη). Παρέχεται ωστόσο η δυνατότητα στο Δημόσιο και τα Ασφαλιστικά Ταμεία (όχι όμως και στις τράπεζες) να προβαίνουν σε απευθείας διμερείς διαπραγματεύσεις, προτείνοντας λύσεις και ρυθμίσεις ανάλογες με αυτές του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών. Έτσι οι ελεύθεροι επαγγελματίες δύναται να αιτηθούν απευθείας προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ τη ρύθμιση των οφειλών τους σε έως και 120 ισόποσες μηνιαίες δόσεις με ελάχιστη μηνιαία καταβολή ποσού 50 ευρώ. Δηλαδή οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα διακανονίζουν τις οφειλές τους προς την Εφορία και τα Ταμεία, με βάση τα όσα προβλέπει ο εξωδικαστικός μηχανισμός, αλλά απευθείας με τις δημόσιες υπηρεσίες και όχι μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Εφόσον ρυθμίζουν με τον τρόπο αυτό τις οφειλές τους με το Δημόσιο και τα Ταμεία, οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα πρέπει στη συνέχεια να ρυθμίζουν τα δάνειά τους με διαπραγμάτευση με τις τράπεζες, με βάση τον Κώδικα Δεοντολογίας. Αντιθέτως οι άνεργοι, οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι δεν έχουν δικαίωμα στις 120 δόσεις για τις οφειλές προς την Εφορία ή τα Ταμεία, ενώ για τη ρύθμιση των τραπεζικών τους οφειλών υπάγονται και αυτοί στον κώδικα δεοντολογίας.
Στάδια Διαδικασίας Εξωδικαστικού Μηχανισμού
1. Υποβολή αίτησης από οφειλέτη ή/και συνοφειλέτες προς την Ειδική Γραμματεία Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους (Ε.Γ.Δ.Ι.Χ.) με τη χρήση ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας, η οποία τηρείται στην ιστοσελίδα της Ε.Γ.Δ.Ι.Χ. Η αίτηση συνοδεύεται από μια αρχική πρόταση ρύθμισης οφειλών της επιχείρησης καθώς και από τα αναλυτικά περιουσιακά και οικονομικά στοιχεία της.
2. Ανάθεση αίτησης σε Συντονιστή (διαπιστευμένο διαμεσολαβητή).
3. Έλεγχος πληρότητας αίτησης από το Συντονιστή.
4. Διαδικασία διαπραγμάτευσης μεταξύ οφειλέτη και πιστωτών (τράπεζες, δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία, προμηθευτές κλπ)
5. Κατάρτιση σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών
6. Δικαστική επικύρωση της σύμβασης στο Πολυμελές Πρωτοδικείο (προαιρετική).
Μη τήρηση της συμφωνίας - αναβίωση απαιτήσεων
Αν ο οφειλέτης δεν καταβάλει προς οποιονδήποτε πιστωτή οποιοδήποτε οφειλόμενο ποσό σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των ενενήντα (90) ημερών, ο πιστωτής δικαιούται να ζητήσει τη δικαστική ακύρωση της συμφωνίας ως προς όλους, καταθέτοντας αίτηση στο δικαστήριο που επικύρωσε τη σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών ή στο Πολυμελές Πρωτοδικείο, στην περιφέρεια του οποίου έχει έδρα ο οφειλέτης, αν η σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών δεν έχει επικυρωθεί σύμφωνα με το άρθρο 12.
Με την ακύρωση της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών: α) αναβιώνουν οι απαιτήσεις των πιστωτών κατά του οφειλέτη και των συνοφειλετών. Ποσά που καταβλήθηκαν σε εκτέλεση της σύμβασης αναδιάρθρωσης αφαιρούνται από τις απαιτήσεις που αναβίωσαν, β) κάθε πιστωτής μπορεί να ζητήσει από το Μονομελές Πρωτοδικείο της περιφέρειας εντός της οποίας έχει έδρα ο οφειλέτης, να ληφθούν ασφαλιστικά μέτρα, σύμφωνα με την κατάσταση που υπήρχε πριν από τη σύναψη της υπό ακύρωση συμφωνίας, εφόσον πιθανολογείται ανεπανόρθωτη βλάβη του αιτούντος πιστωτή, γ) πράξεις που έλαβαν χώρα σε εκπλήρωση όρων της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών δεν υπόκεινται στην πτωχευτική ανάκληση που προβλέπεται στα άρθρα 41 επ. του Πτωχευτικού Κώδικα. Τέλος,η ακύρωση της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών αποτελεί μαχητό τεκμήριο για την παύση πληρωμών του οφειλέτη. (άρθρο 14).
Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από άρθρο της κ. Πασχάλη Μιχαλοπούλου, με τίτλο «Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών Επιχειρήσεων» που δημοσιεύθηκε στο τεύχος Οκτωβρίου 2017 του περιοδικού Epsilon7.