Τα τελευταία χρόνια, της ελληνικής οικονομικής κρίσης, υπάρχει τεράστια φυγή κυρίως νέων ανθρώπων, που αναζητούν εργασία σε άλλες χώρες. Για αυτούς τους φορολογούμενους πολίτες, δημιουργείται μια υποχρέωση προς τις φορολογικές αρχές, που είναι η αλλαγή της φορολογικής τους κατοικίας. Δεν αρκεί μόνο που φεύγουν από το σπίτι τους και την πατρίδα τους και είναι εντάξει στις φορολογικές τους υποχρεώσεις στη χώρα που πήγαν, θα πρέπει να προβούν και σε ενέργειες αλλαγής της φορολογικής τους κατοικίας, εδώ στην Ελλάδα. Συχνά παρατηρείται να μην προβαίνουν στις σχετικές διαδικασίες και να υπάρχει κίνδυνος να διπλοφορολογηθούν.
- Η μεταβολή της φορολογικής κατοικίας για τους «νεομετανάστες του 2016»,έχει ως εξής:
Υποβολή αίτησης (έντυπο Μ0) γνωστοποίησης αλλαγής κατοικίας με συνημμένα τα έντυπα Μ1 (στοιχεία υπόχρεου) και Μ7 (στοιχεία φορολογικού εκπροσώπου).
Υπεύθυνη Δήλωση Ν.1599/1986, όπου δηλώνουμε συνοπτικά τα στοιχεία που αφορούν την μεταφορά σε άλλο κράτος.
Πληρεξούσιο ή εξουσιοδότηση για τον ορισμό φορολογικού εκπροσώπου (αντικλήτου).
Η Αίτηση (έντυπο Μ0) γνωστοποίησης αλλαγής κατοικίας με τα συν/να δικαιολογητικά, υποβάλλεται στην Δ.Ο.Υ. που «βρίσκεται» το ΑΦΜ του φορολογούμενου, μέχρι την τελευταία εργάσιμη του πρώτου δεκαημέρου του μηνός Μαρτίου, του επόμενου της αναχώρησης έτους. Ειδικά για όσους αναχώρησαν εντός του 2016 η προθεσμία λήγει στις 10/3/2017.
Η ημερομηνία υποβολής δικαιολογητικών, είναι μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα του πρώτου δεκαήμερου του μηνός Σεπτεμβρίου, του επόμενου της αναχώρησης έτους. Για όσους αναχώρησαν εντός του 2016 τα δικαιολογητικά πρέπει να προσκομιστούν από τον φορολογικό τους εκπρόσωπο στην αρμόδια Δ.Ο.Υ., έως την 8/9/2017.
- Δικαιολογητικά που χρειάζονται για την μεταφορά Φορολογικής Κατοικίας:
Πιστοποιητικό Φορολογικής κατοικίας από την αρμόδια φορολογική αρχή του κράτους όπου δηλώνει φορολογικός κάτοικος, ή την Αίτηση για την Εφαρμογή της ΣΑΔΦΕ όπου είναι ενσωματωμένο το πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας (δίγλωσσα έντυπα),
ή αντίγραφο της εκκαθάρισης της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος που υπέβαλαν στο άλλο κράτος,
ή ελλείψει εκκαθάρισης, αντίγραφο της σχετικής δήλωσης φορολογίας εισοδήματός τους,
ή σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η προσκόμιση κάποιων από τα ανωτέρω δικαιολογητικά από την αρμόδια φορολογική αρχή, βεβαίωση από οποιαδήποτε άλλη δημόσια ή δημοτική ή άλλη αναγνωρισμένη αρχή με την οποία θα αποδεικνύεται ο ισχυρός δεσμός (κέντρο ζωτικών συμφερόντων) του φυσικού προσώπου με το άλλο κράτος.
Το ή στα δικαιολογητικά δεν είναι διαζευκτικό, αλλά είναι:
αν δεν υπάρχει το ένα (πχ. Π.Φ.Κ.), τότε το άλλο δικαιολογητικό (πχ. δήλωση).
Επιπλέον δικαιολογητικά που μπορεί να ζητηθούν:
- Δικαιολογητικά Διαμονής & Εργασίας: η εργασία, η μόνιμη ασφάλιση και η διαμονή στην αλλοδαπή αποτελούν τεκμήρια αλλαγής της φορολογικής κατοικίας.
- Αντίγραφο συμβολαίου της εργασίας τους στο εξωτερικό.
- Βεβαίωση της κατοικίας τους, από τον δήμο του εξωτερικού.
- Αντίγραφο μίσθωσης ή αγοράς κατοικίας στο εξωτερικό.
- Βεβαίωση σπουδών τέκνων.
Τα παραπάνω έγγραφα θα πρέπει να είναι κατάλληλα θεωρημένα. Δηλαδή εάν προέρχονται από χώρα που έχει προσχωρήσει στη σύμβαση της Χάγης θα πρέπει να είναι θεωρημένα σύμφωνα με αυτή (Apostille). (Από τη διαδικασία αυτή εξαιρούνται οι προαναφερθείσες Αιτήσεις για την Εφαρμογή των ΣΑΔΦΕ, καθώς και τα πιστοποιητικά φορολογικής κατοικίας που εκδίδουν οι φορολογικές αρχές των ΗΠΑ και της Τουρκίας, στο πλαίσιο των ΣΑΔΦΕ που έχουν συναφθεί με τη χώρα μας). Σε διαφορετική περίπτωση θα ακολουθείται για τη θεώρηση η προξενική διαδικασία. Τα προβλεπόμενα έγγραφα απαιτείται επίσημη μετάφραση στην Ελληνική γλώσσα.
Κάθε χώρα έχει τις δικές της δυσκολίες σε σχέση με τις διαδικασίες όσο αφορά την έκδοση των απαιτούμενων δικαιολογητικών, που χρειάζονται οι Έλληνες για να τα προσκομίσουν στην ελληνική εφορία, για να αλλάξουν την φορολογικής τους κατοικία και μάλιστα στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει και οικονομικό κόστος.
Μετά την αίτηση και την εμπρόθεσμη υποβολή των σχετικών δικαιολογητικών εγγράφων, η Δ.Ο.Υ. υποχρεούται εντός δύο μηνών, να αποφανθεί σχετικά με τη φορολογική κατοικία του φορολογούμενου.
Ο φορολογούμενος που έχει υποβάλλει την αίτηση και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και εφόσον η Δ.Ο.Υ. του απαντήσει θετικά στην μεταφορά της φορολογικής του κατοικίας, μπορεί να υποβάλλει την φορολογική του δήλωση (ως φορολογικός κάτοικος εξωτερικού), μέχρι την 31/12/2017.
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης από την Δ.Ο.Υ. τότε πρέπει να υποβάλλει φορολογική δήλωση (ως φορολογικός κάτοικος Ελλάδας) για το παγκόσμιο εισόδημά του, μέχρι την 31-12-2017.
Σημειώνουμε ότι όσοι φορολογούμενοι δεν προσκομίσουν ή προσκομίσουν εκπρόθεσμα τα παραπάνω δικαιολογητικά και δεν έχουν υποβάλλει φορολογική δήλωση ως την καταληκτική ημερομηνία υποβολής των δηλώσεων, θα τιμωρούνται με πρόστιμο εκπρόθεσμης υποβολής.
Ο βασικότερος λόγος τυχόν απόρριψης της μεταφοράς της Φ.Κ., είναι η ύπαρξη για τον φορολογούμενο μόνιμης ή κύριας κατοικίας του στην Ελλάδα ή η συνήθης διαμονής του σε αυτή ή να θεωρείται αυτή το κέντρο των ζωτικών του συμφερόντων βάσει των προσωπικών, οικονομικών ή κοινωνικών του δεσμών.
Σε περίπτωση εγγάμων για μεταβολή φορολογικής κατοικίας, πρέπει να υποβάλλουν ΚΑΙ οι δύο σύζυγοι αίτηση και να υποβάλουν ΚΑΙ οι δύο τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. (Υπάρχει διαφορετική απόφαση ΣτΕ που αναφέρεται πιο κάτω)
- Η αναγκαιότητα της μεταβολής της φορολογικής κατοικίας:
Ο φορολογικός κάτοικος εξωτερικού, πρέπει να μεταφερθεί στην αρμόδια Δ.Ο.Υ., ώστε να μην συναντήσει στο μέλλον σοβαρά φορολογικά προβλήματα.
Για παράδειγμα αν προκύψει φορολογικός έλεγχος (π.χ. άνοιγμα λογαριασμών, εισερχόμενα εμβάσματα, κ.α.) όσα χρόνια εμφανίζεται ο ελεγχόμενος ως κάτοικος Ελλάδας, τα αποτελέσματα θα επιβάλουν φόρους για το παγκόσμιο εισόδημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Για παράδειγμα εάν έχει παρέλθει τριετία από το έτος που προκύπτουν τα εισοδήματα, ο φόρος που πληρώθηκε στο εξωτερικό δεν συμψηφίζεται με τον ελληνικό φόρο, όπως προβλέπεται από τον Κ.Φ.Ε και έτσι το ποσό θα φορολογηθεί στο σύνολο του με τις ανάλογες προσαυξήσεις.
Μεγάλη επίσης προσοχή χρειάζεται στην περίπτωση μεταφοράς της φορολογικής κατοικίας ενός φυσικού προσώπου προς κράτος, το οποίο δεν έχει συνάψει με την Ελλάδα Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας (ΣΑΔΦΕ).
Από την έναρξη εφαρμογής του Ν. 4172/2013 περί Κ.Φ.Ε., δηλαδή την 1/1/2014, δεν υφίσταται κάποια διαφορετική μεταχείριση των Ελλήνων πολιτών που έχουν μόνιμη κατοικία σε μη συνεργάσιμο φορολογικά κράτος, κατά συνέπεια δεν υφίσταται καταρχήν υποχρέωση φορολόγησης του Έλληνα πολίτη στην Ελλάδα για τα παγκόσμια εισοδήματά του.
Οι φορολογικές αρχές, ελέγχουν την ύπαρξη του κέντρου των ζωτικών συμφερόντων του ενδιαφερόμενου, ήτοι: προσωπικούς ή οικονομικούς ή κοινωνικούς δεσμούς.
Παράδειγμα αν έχει ΜΟΝΟ ο σύζυγος μεταναστεύσει, ενώ η σύζυγος και τα τέκνα του έχουν μείνει Ελλάδα, δεν μπορεί να αλλάξει την φορολογική του κατοικία ο σύζυγος (εδώ βέβαια αναμένουμε διευκρινίσεις και νομοθέτηση από το ΥΠΟΟΙΚ, μετά την απόφαση του ΣΤΕ 1445/2016).
Τέλος σύμφωνα με το άρθρο 38 του Κ.Φ.Δ. (Ν.4174/2013), η ελληνική φορολογική διοίκηση και σύμφωνα με την διάταξη περί φοροαποφυγής/φοροδιαφυγής, οι ελληνικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να αγνοούν κάθε τεχνητή διευθέτηση ή σειρά διευθετήσεων που αποβλέπει σε αποφυγή της φορολόγησης και οδηγεί σε φορολογικό πλεονέκτημα.
Η φορολογική διοίκηση λοιπόν είναι πιο προσεκτική, όταν έχουμε αίτηση για μεταφορά της φορολογικής κατοικίας σε κράτος με προνομιακό φορολογικό καθεστώς (π.χ. Η.Α.Ε., Κατάρ, Κύπρος, Σαουδική Αραβία, κλπ) ή μη συνεργάσιμο κράτος (π.χ. Μαλαισία, Σιγκαπούρη, κλπ).