1. Η παρ. 3 του άρθρου 20 του
ν. 3842/2010, όπως τροποποιήθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 77 του
ν. 5301/2026, ορίζει τα εξής: «3. Συναλλαγές πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών σε ιδιώτες, συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω, εξοφλούνται από τους αγοραστές των αγαθών ή των υπηρεσιών, αποκλειστικώς με τη χρήση μέσων πληρωμής με κάρτα ή άλλου ηλεκτρονικού μέσου πληρωμής, όπως ενδεικτικά άλλα όχι περιοριστικά τραπεζικό έμβασμα, πληρωμή μέσω λογαριασμού πληρωμών, χρήση ηλεκτρονικού πορτοφολιού. Δεν επιτρέπεται εξόφληση των συναλλαγών αυτών με μετρητά».
Πριν από την τροποποίησή της, η εν λόγω διάταξη αναφερόταν σε φορολογικά στοιχεία συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω, τα οποία εκδίδονταν για την πώληση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών σε ιδιώτες.
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, με τη νέα ρύθμιση επιδιώκεται η αποσαφήνιση της διάταξης μέσω της αναδιατύπωσης της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010, ώστε να προκύπτει ήδη από τη γραμματική της διατύπωση ότι αυτή καταλαμβάνει όλες τις συναλλαγές συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω και όχι μόνο εκείνες για τις οποίες εκδόθηκε σχετικό παραστατικό. Με τον τρόπο αυτό δεν καταλείπεται αμφιβολία ως προς την υποχρέωση των μερών να διενεργούν τις σχετικές πληρωμές με ηλεκτρονικά μέσα.
Παράλληλα, επιδιώκεται η διευκόλυνση της φορολογικής παρακολούθησης και του ελέγχου των λιανικών συναλλαγών, η διασταύρωση των δηλούμενων εσόδων των επιχειρήσεων με τις πραγματικές εισπράξεις, καθώς και η δυνατότητα ψηφιακής ανίχνευσης των συναλλαγών. Απώτερος σκοπός είναι η αποτροπή της έκδοσης φορολογικών στοιχείων ανακριβούς αξίας για συναλλαγές με ιδιώτες.
Επίσης, με τη νομοθετική εξουσιοδότηση που εισάγεται στην παρ. 6Α παρέχεται η δυνατότητα ρύθμισης ειδικότερων περιπτώσεων συναλλαγών με ιδιώτες, ώστε να μην παρεμποδίζονται κατηγορίες πολιτών οι οποίοι, για αντικειμενικούς λόγους, δεν μπορούν να εξοφλήσουν απευθείας τις συναλλαγές τους με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής. Με την ίδια απόφαση εξειδικεύεται και η έννοια της συναλλαγής πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών της παρ. 3.
Το βασικό ερμηνευτικό ζήτημα που ανακύπτει από τη νέα διάταξη είναι ότι δεν αθροίζονται αυτομάτως όλες οι πληρωμές που πραγματοποιούνται μέσα στο ίδιο έτος. Εξετάζεται εάν πρόκειται είτε για μία ενιαία συναλλαγή, της οποίας το τίμημα καταβάλλεται σε δόσεις, είτε για περισσότερες αυτοτελείς και περιοδικές συναλλαγές.
Η παρ. 6Α του άρθρου 20 του ν. 3842/2010 ορίζει ότι η έννοια της συναλλαγής εξειδικεύεται με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η οποία εκδίδεται μετά από εισήγηση του Διοικητή της ΑΑΔΕ.
Περαιτέρω, σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 127 του ν. 5301/2026, η ισχύς της παρ. 1 του άρθρου 77 αρχίζει από τη δημοσίευση της ανωτέρω απόφασης. Μέχρι σήμερα η σχετική απόφαση δεν έχει εκδοθεί. Κατά συνέπεια, η νέα διατύπωση της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010 δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ και
εξακολουθεί να εφαρμόζεται η προϊσχύουσα ρύθμιση.
2. Στην παρ. 10 του άρθρου 57 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 38 του
ν. 5301/2026, καθορίζεται η διοικητική κύρωση που επιβάλλεται στις επιχειρήσεις οι οποίες παραβαίνουν την παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010. Ειδικότερα, ορίζεται ότι: «10. Σε επιχείρηση που, κατά παράβαση της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010 (Α΄ 58), δέχεται πληρωμή με μετρητά που αντιστοιχεί σε συναλλαγές πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών σε ιδιώτες συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω, επιβάλλεται για κάθε παράβαση πρόστιμο ίσο με το διπλάσιο της καταβληθείσας με μετρητά αξίας των συναλλαγών».
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η τροποποίηση αποσκοπεί στην εναρμόνιση της ανωτέρω κύρωσης με τη νέα διατύπωση της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010. Επιδιώκεται, δηλαδή, η κύρωση να καταλαμβάνει όλες τις συναλλαγές συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω και όχι μόνο εκείνες για τις οποίες εκδόθηκε σχετικό παραστατικό. Παράλληλα, επιδιώκεται να μην καταλείπεται αμφιβολία ως προς την υποχρέωση των μερών να διενεργούν τις πληρωμές των συναλλαγών αυτών με ηλεκτρονικά μέσα.
Επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με την περ. γ΄ της παρ. 4 του άρθρου 127 του ν. 5301/2026, και η ισχύς του άρθρου 38 (των διοικητικών κυρώσεων) αρχίζει από τη δημοσίευση της απόφασης του δεύτερου εδαφίου της παρ. 6Α του άρθρου 20 του ν. 3842/2010. Δηλαδή, της Υπ. Απόφασης που προσδιορίζει και την έννοια της συναλλαγής πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών για την εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 20 του Ν.3842/2010.
3. Από τη συνδυαστική εξέταση τόσο του θεσμικού πλαισίου που διέπει την υποχρέωση εξόφλησης των σχετικών συναλλαγών με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010, όσο και του πλαισίου των διοικητικών κυρώσεων της παρ. 10 του άρθρου 57 του ΚΦΔ, προκύπτει ότι εισάγεται ως κρίσιμο μέγεθος η συνολική αξία της πραγματικής συναλλαγής και όχι η αξία κάθε επιμέρους φορολογικού στοιχείου.
Σκοπός της τροποποίησης είναι να αποτραπεί η καταστρατήγηση της διάταξης μέσω της τεχνητής κατάτμησης μίας ενιαίας συναλλαγής συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω σε περισσότερα φορολογικά στοιχεία μικρότερης αξίας. Επομένως, όταν υφίσταται μία ενιαία συναλλαγή συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω, η έκδοση περισσότερων φορολογικών στοιχείων μικρότερης αξίας δεν αναιρεί την υποχρέωση εξόφλησης της συνολικής συναλλαγής με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής. Αντίθετα, η περιοδική έκδοση περισσότερων παραστατικών παραμένει επιτρεπτή όταν ανταποκρίνεται σε πραγματικές, αυτοτελείς και περιοδικές παροχές και δεν αποτελεί τεχνητή κατάτμηση μίας ενιαίας συναλλαγής.
4. Αναφέρεστε σε επιχείρηση συντήρησης ανελκυστήρων, η οποία έχει συμφωνήσει την έκδοση των φορολογικών στοιχείων σε μηνιαία βάση. Κατά τον ίδιο χρόνο καθίσταται απαιτητό και το μέρος της αμοιβής που αντιστοιχεί στο οικείο χρονικό διάστημα, σύμφωνα με την περ. δ΄ του άρθρου 13 του ν. 4308/2014.
Δεδομένου ότι πρόκειται για συνεχιζόμενη παροχή υπηρεσιών και ότι το φορολογικό στοιχείο εκδίδεται όταν μέρος της αμοιβής καθίσταται απαιτητό, μπορεί να υποστηριχθεί ότι
δεν υφίσταται μία ενιαία συναλλαγή, αλλά περισσότερες αυτοτελείς και περιοδικές συναλλαγές. Στις περιπτώσεις αυτές τόσο το απαιτητό του οικονομικού ανταλλάγματος όσο και η υποχρέωση έκδοσης των φορολογικών στοιχείων προσδιορίζονται σε μηνιαία βάση.
Η ανωτέρω θέση προϋποθέτει, ωστόσο, ότι η σύμβαση δεν καθορίζει μία συνολική ετήσια αμοιβή, η οποία απλώς καταβάλλεται σε μηνιαίες δόσεις, αλλά προβλέπει αυτοτελή μηνιαία αμοιβή για τις υπηρεσίες που παρέχονται κατά τον αντίστοιχο μήνα. Θα πρέπει, επίσης, να μην οφείλεται το υπόλοιπο της ετήσιας αμοιβής σε περίπτωση διακοπής της σύμβασης. Κατά την άποψή μας, υπό τις προϋποθέσεις αυτές, οι μηνιαίες πληρωμές
δεν αποτελούν επιμέρους προκαταβολές ή τμηματικές καταβολές μίας
ενιαίας συναλλαγής άνω του ορίου, οι οποίες πρέπει να πραγματοποιούνται με τραπεζικό ή άλλο προβλεπόμενο μέσο πληρωμής ανεξάρτητα από το ύψος κάθε δόσης, σύμφωνα με την
ΠΟΛ. 1027/2011. Αντίθετα, εάν η σύμβαση προβλέπει συνολική ετήσια αμοιβή, η οποία καταβάλλεται σε δώδεκα μηνιαίες δόσεις, ενδεχομένως μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται μία ενιαία συναλλαγή και ότι οι μηνιαίες πληρωμές αποτελούν τμηματικές καταβολές του συνολικού τιμήματος. Σε κάθε περίπτωση, μέχρι την έκδοση της υπουργικής απόφασης με την οποία θα εξειδικευθεί η έννοια της συναλλαγής πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών, κρίνεται ασφαλέστερο τα σχετικά ποσά να εξοφλούνται με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής, κατά τα οριζόμενα στην παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η μη τήρηση του συγκεκριμένου τρόπου πληρωμής επιφέρει διοικητικές κυρώσεις, καθώς η ισχύ της νέας διάταξης αρχίζει από την δημοσίευση της Υπ. Απόφασης του δευτέρου εδαφίου της παρ. 6 Α του άρθρου 20 του Ν.3842/2010 που θα εξειδικεύει την έννοια των συναλλαγών πώλησης αγαθών ή υπηρεσιών (σχετ. περ. γ΄ παρ. 4 και παρ. 6 άρθρου 127 Ν.5301/2026).