Σύμφωνα με την παρ. 2γ΄ του άρθρου 25 του >Ν. 2961/2001 και ειδικά με τις απαλλαγές από τον φόρο, ορίζεται ότι:

«Επίσης απαλλάσσονται από το φόρο:..

γ) Η χρηματική κατάθεση σε τράπεζα σε ανοικτό λογαριασμό στο όνομα δύο ή περισσοτέρων από κοινού (Compte Joint, Joint Account) κατά τις διατάξεις του Ν. 5638/1932 (ΦΕΚ 307 Α΄), στην οποία έχει τεθεί ο πρόσθετος όρος ότι με το θάνατο οποιουδήποτε δικαιούχου η κατάθεση και ο λογαριασμός αυτής περιέρχεται αυτοδίκαια στους λοιπούς επιζώντες μέχρι τον τελευταίο από αυτούς. Η απαλλαγή αυτή ισχύει και σε κοινούς λογαριασμούς με προθεσμία ή ταμιευτηρίου με προειδοποίηση και σε κοινούς λογαριασμούς σε συνάλλαγμα ή σε συνάλλαγμα και δραχμές με προθεσμία ή ταμιευτηρίου με προειδοποίηση μόνιμων κατοίκων της αλλοδαπής ή αυτών με συνδικαιούχους μόνιμους κατοίκους της ημεδαπής. Αντίθετα η απαλλαγή αυτή δεν επεκτείνεται στους κληρονόμους του τελευταίου απομείναντος δικαιούχου.

    Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται ανάλογα και σε μερίδα αμοιβαίου κεφαλαίου…».

    Το Υπ. Οικονομικών στο με αρ. πρωτ. 1019577/6619/ΔΕΥ-Β΄/20.2.2006 έγγραφό του αναφέρει ότι: «Στην περίπτωση που κατά τον έλεγχο διαπιστώνεται η ύπαρξη κοινού τραπεζικού λογαριασμού θα πρέπει να εξεταστεί καταρχήν, με κριτήριο τις δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος, εάν τα πρόσωπα του κοινού λογαριασμού είχαν τέτοια οικονομική δυνατότητα και στη συνέχεια να εξεταστεί από τα παραστατικά στοιχεία κατάθεσης, ποιοι κατέθεσαν τα σχετικά ποσά, από πού προέρχονται και ποιοι προέβαιναν σε αναλήψεις, διενεργώντας περαιτέρω ανακρίσεις και ζητώντας από τον ελεγχόμενο την προσκόμιση κάθε πρόσφορου νόμιμου αποδεικτικού στοιχείου που κατά την κρίση του ελεγχόμενου απαιτείται».

    Περαιτέρω, με την Απόφαση 1691/2014 ΑΠ ( 639709), ορίζεται ότι:

«Χρηματική κατάθεση σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό. Νομική φύση των έννομων σχέσεων που θεμελιώνονται μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών. Μετά τη κατάθεση αποκόπτεται κάθε δεσμός μεταξύ καταθέτη και καταθέσεως, δικαιούχος της οποίας είναι αυτός υπέρ του οποίου έγινε η κατάθεση, η δε τράπεζα, από τότε που με την παράδοση έγινε κυρία των χρημάτων, έχει ευθεία υποχρέωση να τα καταβάλει στον δικαιούχο, όταν της ζητηθεί, ενώ τρίτος καθίσταται ο κύριος των κατατεθέντων χρημάτων, αμέσως μετά την κατάθεσή τους και δεν επηρεάζεται από τον μεταγενέστερο θάνατο του καταθέτη. Θάνατος ενός εκ των καταθετών. Ο επιζών καταθέτης, ως εις ολόκληρον δανειστής έναντι της τράπεζας, μπορεί να εισπράξει και ολόκληρο το ποσό της καταθέσεως, οπότε οι κληρονόμοι του αποθανόντος θα μπορούν να αξιώσουν από αυτόν το τμήμα εκείνο της καταθέσεως που αναλογεί στο δικαιοπάροχό τους με βάση τις εσωτερικές σχέσεις των καταθετών, εκτός και αν έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 του ν. 5638/1932, οπότε οι κληρονόμοι του αποθανόντος καταθέτη δεν μπορούν να στραφούν και να αξιώσουν το κατά τις εσωτερικές σχέσεις τμήμα της καταθέσεως που αναλογούσε σ’ εκείνον. Και αν όμως δεν έχει τεθεί ο όρος αυτός, οι κληρονόμοι του αποθανόντος καταθέτη δεν υπεισέρχονται ως προς την κατάθεση στην έναντι της τράπεζας θέση του κληρονομηθέντος, και επομένως η ανάληψη του ποσού αυτού από τον επιζώντα καταθέτη, και στην περίπτωση που αυτός είναι συγχρόνως και κληρονόμος του αποθανόντος γίνεται έναντι της τράπεζας ιδίω ονόματι και όχι με την ιδιότητα του κληρονόμου…»

    Σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, ορίζεται ότι:

Άρθρο 2032 - Ορισμός της Δωρεάς Αιτία Θανάτου

    Η δωρεά αιτία θανάτου είναι η σύμβαση με την οποία ο δωρητής παραχωρεί δωρεάν στον δωρεοδόχο κάποιο περιουσιακό στοιχείο, με την προϋπόθεση ότι η μεταβίβαση θα πραγματοποιηθεί μετά τον θάνατο του δωρητή.

Άρθρο 2033 - Διατυπώσεις και Ισχύς

    Για να είναι έγκυρη η δωρεά αιτία θανάτου, απαιτείται να γίνει με συμβολαιογραφική πράξη και να τηρηθούν οι διατυπώσεις που ισχύουν για τις διαθήκες.

Άρθρο 2034 - Ανάκληση της Δωρεάς Αιτία Θανάτου

    Ο δωρητής έχει δικαίωμα να ανακαλέσει τη δωρεά οποτεδήποτε μέχρι τον θάνατό του, εκτός αν υπάρχει αντίθετη συμφωνία.

Άρθρο 2035 - Δικαιώματα Τρίτων

    Η δωρεά αιτία θανάτου δεν επηρεάζει τα δικαιώματα των τρίτων, όπως των κληρονόμων του δωρητή, εφόσον δεν έχουν θιγεί τα νόμιμα δικαιώματά τους (π.χ. νόμιμη μοίρα).

Άρθρο 2036 - Σχέση με τη Διαθήκη

    Η δωρεά αιτία θανάτου δεν υποκαθιστά τη διαθήκη. Αν υπάρχουν συγκρούσεις μεταξύ της δωρεάς και της διαθήκης, προτεραιότητα έχουν οι ειδικές διατάξεις της διαθήκης, εκτός αν η δωρεά προβλέπει διαφορετικά.

    Περαιτέρω, ως προς το φόρο δωρεάς, με στην ΔΕΔ Α 1359/2021, σημειώνεται: «Η εσωτερική σχέση η οποία υπάρχει στις σχέσεις καταθέτη και δικαιούχων και η περαιτέρω διάθεση των αναλαμβανόμενων χρημάτων είναι αναμφισβήτητα δωρεά όταν ο γονέας καταθέτει χρήματα σε κοινό λογαριασμό Τράπεζας με δικαιούχους τον εαυτόν του και το τέκνο του. Και ναι μεν τα χρήματα, αποσυρόμενα από το τέκνο του μετά το θάνατό του γονέα, δεν φορολογούνται, κατά ρητή επιταγή του άρθρου 2 του ν. 5638/1932 όπως προαναφέρθηκε, εάν όμως τα χρήματα αυτά «αξιοποιηθούν» δηλ. χρησιμοποιηθούν για την αγορά ακινήτου, πρέπει να υπαχθούν στη φορολογία κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1, 34 παρ. 3 και 35 παρ. 1 του ν. 2961/2001, αφού με τη χρησιμοποίηση των χρημάτων λαμβάνει χώρα νέα αυτοτελής πράξη (άτυπη δωρεά), η οποία μάλιστα είναι αυταπόδεικτη από την κατάθεση που προηγήθηκε (και έγινε πρόδηλη αιτία τη δωρεά)».

    Με βάση τα ανωτέρω και τα ερωτήματά σας, θεωρούμε ότι:

1. Σύμφωνα με την Απόφαση 1691/2014 ΑΠ ( 639709), ορίζεται ότι: «Ο επιζών καταθέτης, ως εις ολόκληρον δανειστής έναντι της τράπεζας, μπορεί να εισπράξει και ολόκληρο το ποσό της καταθέσεως, οπότε οι κληρονόμοι του αποθανόντος θα μπορούν να αξιώσουν από αυτόν το τμήμα εκείνο της καταθέσεως που αναλογεί στο δικαιοπάροχό τους με βάση τις εσωτερικές σχέσεις των καταθετών, εκτός και αν έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 του ν. 5638/1932, οπότε οι κληρονόμοι του αποθανόντος καταθέτη δεν μπορούν να στραφούν και να αξιώσουν το κατά τις εσωτερικές σχέσεις τμήμα της καταθέσεως που αναλογούσε σ’ εκείνον. Και αν όμως δεν έχει τεθεί ο όρος αυτός, οι κληρονόμοι του αποθανόντος καταθέτη δεν υπεισέρχονται ως προς την κατάθεση στην έναντι της τράπεζας θέση του κληρονομηθέντος, και επομένως η ανάληψη του ποσού αυτού από τον επιζώντα καταθέτη, και στην περίπτωση που αυτός είναι συγχρόνως και κληρονόμος του αποθανόντος γίνεται έναντι της τράπεζας ιδίω ονόματι και όχι με την ιδιότητα του κληρονόμου».

    Στη συγκεκριμένη περίπτωση, έχουμε την άποψη ότι ο εν ζωή συγκαταθέτες, δεν λειτούργησαν ως κληρονόμοι αλλά ως εν ζωή συνδικαιούχοι του κοινού λογαριασμού.

    Επιπλέον, είστε υποχρεωμένοι να δηλώσετε στην τράπεζα το θάνατο του συνδικαιούχου, προτού αναλάβετε το ποσό.

2. Το ανωτέρω νομοθετικό πλαίσιο περί κοινών τραπεζικών λογαριασμών σε περίπτωση θανάτου συνδικαιούχου, αφορά τον φόρο κληρονομιών, γονικών παροχών, δωρεών και όχι την φορολογία εισοδήματος.

    Συνεπώς, ακόμα και στην περίπτωση μη φορολόγησης του εκ κληρονομίας ληφθέντος ποσού εκ κοινού λογαριασμού (η οποία δεν υφίσταται στην περίπτωσή σας), δεν αποκλείεται η εφαρμογή της παραγράφου 4 του άρθρου 21 του Ν. 4172/2013 περί Κ.Φ.Ε., σύμφωνα με την οποία:

«Κάθε προσαύξηση περιουσίας που προέρχεται από παράνομη ή αδικαιολόγητη ή άγνωστη πηγή ή αιτία θεωρείται κέρδος από επιχειρηματική δραστηριότητα υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας».

    Διευκρινιστικά, αυτό μπορεί να συμβεί, αν από τις καταθέσεις στον κοινό λογαριασμό αποδεικνύεται ότι πραγματικός καταθέτης ήταν ο θανών (όπως αναφέρετε στα ερωτήματά σας), ενώ οι συνδικαιούχοι, είχαν συμπεριληφθεί με  μοναδικό σκοπό την μεταβίβαση των χρημάτων χωρίς καταβολή φόρου.

3. Συμπερασματικά, από μόνη της η ύπαρξη συνδικαιούχων σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό, αν δεν έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 του ν. 5638/1932 και δεν έχουν συμβάλει ενεργητικά στον τραπεζικό λογαριασμό, δεν αποτελεί ικανή συνθήκη ώστε να αξιώσουν το χρηματικό ποσό. Θα πρέπει άμεσα, αφενός μεν να ανακοινωθεί ο θάνατος του συνδικαιούχου στην τράπεζα, αφετέρου δε να ειδοποιηθούν οι συγγενείς για την ύπαρξη του τραπεζικού λογαριασμού.

4. Στις προαναφερθείσες περιπτώσεις, όταν ο συνδικαιούχος του λογαριασμού κάνει χρήση του σχετικού ποσού (π.χ. αγορά), η φορολογική αρχή είναι σφόδρα πιθανό να εξετάσει την πράξη από την οπτική της άτυπης δωρεάς και υπαγωγή της πράξης σε  φόρο δωρεάς βάσει των όσων έχουν κριθεί  και με την ΔΕΔ Α 1359/2021.