Από το άρθρο `Αρθρο 31 “Ειδικοί τρόποι μείωσης του κεφαλαίου” του Ν. 4548/2018 προκύπτει:

“1. Επιτρέπεται η ολική ή μερική μείωση κεφαλαίου σε είδος, ως προς την οποία εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 17 και 18 για την αποτίμηση των εισφορών σε είδος. Στην περίπτωση αυτή η απόφαση της γενικής συνέλευσης πρέπει να περιγράφει με ακρίβεια τα περιουσιακά στοιχεία που θα περιέλθουν σε καθένα από τους μετόχους. Αποτίμηση των στοιχείων σε είδος δεν απαιτείται, αν οι μέτοχοι αποφασίσουν ομόφωνα τον τρόπο υλοποίησης της μείωσης. Οι διατάξεις των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 30 ισχύουν σε κάθε περίπτωση…….”

Από το άρθρο 159 «Προϋποθέσεις και περιορισμός διανομής ποσών»

«1. Με την επιφύλαξη των διατάξεων για τη μείωση του κεφαλαίου, δεν μπορεί να γίνει οποιαδήποτε διανομή στους μετόχους, εφόσον, κατά την ημερομηνία λήξης της τελευταίας χρήσης, το σύνολο των ιδίων κεφαλαίων της εταιρείας (καθαρή θέση), όπως προσδιορίζονται στο νόμο, είναι ή, ύστερα από τη διανομή αυτή, θα γίνει κατώτερο από το ποσό του κεφαλαίου, προσαυξημένου με: (α) τα αποθεματικά, των οποίων η διανομή απαγορεύεται από το νόμο ή το καταστατικό, (β) τα λοιπά πιστωτικά κονδύλια της καθαρής θέσης, τα οποία δεν επιτρέπεται να διανεμηθούν, και (γ) τα ποσά των πιστωτικών κονδυλίων της κατάστασης αποτελεσμάτων, που δεν αποτελούν πραγματοποιημένα κέρδη. Το ποσό του κεφαλαίου που προβλέπεται στο προηγούμενο εδάφιο μειώνεται κατά το ποσό του κεφαλαίου που έχει καλυφθεί αλλά δεν έχει καταβληθεί, όταν το τελευταίο δεν εμφανίζεται στο ενεργητικό του ισολογισμού.               

2. Το ποσό που διανέμεται στους μετόχους δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό των αποτελεσμάτων της τελευταίας χρήσης που έχει λήξει, προσαυξημένο με τα κέρδη, τα οποία προέρχονται από προηγούμενες χρήσεις και δεν έχουν διατεθεί, και τα αποθεματικά για τα οποία επιτρέπεται και αποφασίστηκε από τη γενική συνέλευση η διανομή τους, και μειωμένο: (α) κατά το ποσό των πιστωτικών κονδυλίων της κατάστασης αποτελεσμάτων, που δεν αποτελούν πραγματοποιημένα κέρδη, (β) κατά το ποσό των ζημιών προηγούμενων χρήσεων και (γ) κατά τα ποσά που επιβάλλεται να διατεθούν για το σχηματισμό αποθεματικών, σύμφωνα με το νόμο και το καταστατικό.»

Από το άρθρο 161 “Ελάχιστο μέρισμα” παρ. 4 προβλέπεται:

“4. Με απόφαση της γενικής συνέλευσης, που λαμβάνεται με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία, είναι δυνατόν τα κέρδη, που είναι διανεμητέα ως ελάχιστο μέρισμα, να χορηγηθούν με μορφή τίτλων ημεδαπών ή αλλοδαπών εταιρειών, εισηγμένων σε ρυθμιζόμενη αγορά, ή ιδίων τίτλων τους οποίους έχει στην κυριότητά της η εταιρεία, εφόσον είναι και αυτοί εισηγμένοι, με την επιφύλαξη της τήρησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης των μετόχων και με την προϋπόθεση ότι οι ως άνω τίτλοι θα αποτελέσουν αντικείμενο αποτίμησης, σύμφωνα με τα άρθρα 17 και 18. Διανομή άλλων περιουσιακών στοιχείων αντί μετρητών είναι επιτρεπτή με τις παραπάνω προϋποθέσεις μόνο ύστερα από ομόφωνη απόφαση όλων των μετόχων. Η παρούσα παράγραφος εφαρμόζεται στις εταιρείες που υπόκεινται σε υποχρεωτικό ή σε προαιρετικό έλεγχο από ορκωτό ελεγκτή λογιστή ή ελεγκτική εταιρεία.”

Από το άρθρο 36 “Αρχή της ισότητας” του Ν. 4548/2018 προβλέπεται:

“1. Με εξαίρεση τις μετοχές που εκδίδονται, σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 38, κάθε μετοχή παρέχει δικαίωμα ψήφου. Όλα τα δικαιώματα των μετόχων που απορρέουν από την μετοχή με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 38, είναι υποχρεωτικά ανάλογα προς το ποσοστό του κεφαλαίου που αντιπροσωπεύει η μετοχή. Σε περίπτωση περισσότερων κατηγοριών μετοχών η αρχή της ισότητας αφορά όλες τις μετοχές της ίδιας κατηγορίας.

2. Η εταιρεία διασφαλίζει την ίση μεταχείριση όλων των μετόχων που βρίσκονται στην ίδια θέση.”

Από την γνωμοδότηση   167/2012 του Ν.Σ.Κ έγινε αποδεκτό ότι «Η έκτακτη και αυτόκλητη καθολική γενική συνέλευση των μετόχων της ανώνυμης εταιρείας μπορεί να αποφασίσει με «ομόφωνη» απόφασή της την μείωση του μετοχικού της κεφαλαίου με ακύρωση των μετοχών που ανήκαν σε ορισμένους μόνον από τους μετόχους της (ανομοιόμορφη μείωση).»

Επίσης από το άρθρο 49 παρ. 2 του Ν. 4548/2018 προβλέπεται:

“1. Με την επιφύλαξη της αρχής της ίσης μεταχείρισης των μετόχων που βρίσκονται στην ίδια θέση και των διατάξεων για την κατάχρηση της αγοράς, η εταιρεία μπορεί, η ίδια ή με πρόσωπο το οποίο ενεργεί στο όνομά του αλλά για λογαριασμό της, να αποκτήσει μετοχές της που έχουν ήδη εκδοθεί, μόνο όμως ύστερα από έγκριση της γενικής συνέλευσης, η οποία ορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις των προβλεπόμενων αποκτήσεων και, ιδίως, τον ανώτατο αριθμό μετοχών που είναι δυνατόν να αποκτηθούν, τη διάρκεια για την οποία χορηγείται η έγκριση, η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει τους είκοσι τέσσερις (24) μήνες και, σε περίπτωση απόκτησης από επαχθή αιτία, τα κατώτατα και ανώτατα όρια της αξίας απόκτησης. Η απόφαση της γενικής συνέλευσης υποβάλλεται σε δημοσιότητα.

2. Οι αποκτήσεις της παραγράφου 1 γίνονται με ευθύνη των μελών του διοικητικού συμβουλίου, με τις εξής προϋποθέσεις:

α) Η ονομαστική αξία των μετοχών που αποκτήθηκαν, συμπεριλαμβανομένων των μετοχών τις οποίες είχε αποκτήσει προηγουμένως η εταιρεία και διατηρεί, και των μετοχών τις οποίες απέκτησε πρόσωπο, το οποίο ενεργούσε στο όνομά του αλλά για λογαριασμό της εταιρείας, δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνει το ένα δέκατο (1/10) του καταβεβλημένου κεφαλαίου.

β) Η απόκτηση μετοχών, συμπεριλαμβανομένων των μετοχών τις οποίες είχε αποκτήσει προηγουμένως η εταιρεία και διατηρεί, και των μετοχών τις οποίες απέκτησε πρόσωπο, το οποίο ενεργούσε στο όνομά του αλλά για λογαριασμό της εταιρείας, δεν επιτρέπεται να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των ιδίων κεφαλαίων σε ποσό κατώτερο του οριζομένου στην παράγραφο 1 του άρθρου 159.

γ) Η συναλλαγή μπορεί να αφορά μόνο μετοχές που έχουν εξοφληθεί πλήρως…..”

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω έχουμε την άποψη ότι κατά την εκπόνηση της διαδικασίας της ανομοιόμορφης  μείωσης του μετοχικού κεφαλαίου σε είδος θα αντιμετωπίσετε μια σειρά από πρακτικές δυσχέρειες. Ενδεικτικά αναφέρονται οι εξής:

-          Κατ΄ αρχάς το αναλογούν στους απερχόμενους μετόχους  μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας (250.000 * 50% = 125.000) δεν επαρκεί για να καλύψει την αγοραία αξία των ακινήτων (1.000.000 * 50% = 500.000) τα οποία θα αποτελέσουν αντικείμενο της μείωσης σε είδος.

-          Ως εκ τούτου ένα μέρος της  απόδοσης θα πρέπει να γίνει μέσω της μείωσης άλλων κονδυλίων της Καθαρής Θέσης εφόσον όμως υπάρχουν τέτοια διαθέσιμα και εφόσον για αυτά δεν αντίκειται  η διανομή τους στις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 159 του Ν. 4548/2018.

-          Ακόμη όμως και να είναι δυνατή η διανομή των κονδυλίων αυτών επειδή αυτή αφορά σε περιουσιακά στοιχεία θα πρέπει η υποκείμενη Α.Ε. να υπόκειται σε υποχρεωτικό ή σε προαιρετικό έλεγχο από ορκωτό ελεγκτή λογιστή ή ελεγκτική εταιρεία.

-          Εφόσον  δεν υπάρχουν οι παραπάνω περιορισμοί υπάρχει το πρόβλημα αν μπορεί να υπάρξει επιλεκτική διανομή σε ορισμένους μετόχους μόνο, καθώς έτσι θίγεται  η αρχή της ίσης μεταχείρισης των μετόχων (άρθρο 36 Ν. 4548/2018). Πάντως κατά τον καθηγητή Γ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟ (ΔΙΚΑΙΟ Α.Ε. ΕΚΔΟΣΗ ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ σελ. 2141 – 2142), «η νομοθετική επιταγή του άρθρου 36 δεν έχει αντικείμενο επί διανομής λοιπών περιουσιακών στοιχείων ως ελάχιστο μέρισμα, καθώς στην περίπτωση αυτή απαιτείται η σύμφωνη γνώμη όλων των μετόχων οπότε κάθε μέτοχος μπορεί να εμποδίσει τη διανομή σε είδος για οποιονδήποτε λόγο».

Όσον αφορά τώρα τα ειδικότερα ερωτήματά σας.

Κατ΄ αρχάς για την έγκριση της διαδικασίας απαιτείται ομόφωνη απόφαση της καθολικής γενικής συνέλευσης των μετόχων της εταιρείας.

Στην προκειμένη περίπτωση δεν έχουμε εκκαθάριση της Α.Ε. αλλά ελλείψει οδηγιών ειδικής αντιμετώπισης περιπτώσεων μείωσης κεφαλαίου και διανομής κερδών σε είδος, προσφεύγουμε στις οδηγίες της εγκυκλίου ΠΟΛ. 1059/2015 που πραγματεύεται αυτούσια απόδοση περιουσιακών στοιχείων κατά την διαδικασίας της  εκκαθάρισης:

    «Για τον προσδιορισμό του προϊόντος της εκκαθάρισης, προκειμένου για την εφαρμογή του άρθρου 57, σε περίπτωση που νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες προβαίνουν για την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης στη μεταβίβαση,  ως απόδοση των εισφορών τους, παγίων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων (αποθεμάτων, τίτλων, κ.λπ.) στα μέλη τους, λαμβάνεται η αγοραία αξία των πιο πάνω παγίων ή η αξία των λοιπών στοιχείων, όπως προκύπτει από κάθε πρόσφορο μέσο (π.χ. έκθεση ορκωτού ελεγκτή). Για το τυχόν επιπλέον ποσό που προκύπτει από τη διαφορά της κατά τα ανωτέρω αξίας των μεταβιβαζόμενων στοιχείων από το καταβεβλημένο κεφάλαιο, όπως αυτό ορίστηκε ανωτέρω, δεν παρακρατείται φόρος εισοδήματος, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 62 και 64 του παρόντος, αλλά το ποσό αυτό περιλαμβάνεται στην ετήσια δήλωση φόρου εισοδήματος του δικαιούχου και φορολογείται ως μέρισμα.»

Η ως άνω εγκύκλιος όμως δεν πραγματεύεται το ζήτημα αν αποτελεί φορολογητέο εισόδημα στο πρόσωπο του νομικού προσώπου (εν προκειμένω Α.Ε.) η διαφορά μεταξύ αγοραίας και λογιστικής αξίας των αποδιδόμενων στους μετόχους αυτούσιων περιουσιακών στοιχείων. Θα πρέπει  να σημειωθεί πάντως  ότι από τη Διοίκηση με την ΠΟΛ. 1032/2015 έχει γνωστοποιηθεί ότι «Σε περίπτωση που νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες του άρθρου 45 κατά το στάδιο της εκκαθάρισης προβούν σε αυτούσια διανομή τίτλων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 42 στους μετόχους ή εταίρους τους, εφόσον η αυτούσια διανομή αυτή προβλέπεται από τις οικείες διατάξεις, η διανομή αυτή ισοδυναμεί με πώληση και η υπεραξία φορολογείται στο όνομα του υπό εκκαθάριση νομικού προσώπου ή νομικής οντότητας». 

Επειδή οι αποχωρούντες μέτοχοι επί της ουσίας δεν μεταβιβάζουν τις μετοχές τους στην Α.Ε., καθώς λόγω του ότι αυτές υπερβαίνουν το 10% του κεφαλαίου της Α.Ε. η τελευταία δεν έχει τη δυνατότητα απόκτησης των μετοχών αυτών (απόκτηση ιδίων μετοχών), δεν συντρέχει περίπτωση επιβάρυνσης των μετόχων με φόρο υπεραξίας 15% (άρθρα 42 και 43 Ν. 4172/2013). Άλλωστε όπως προκύπτει από την εγκύκλιο ΠΟΛ. 1059/2015 οι αποχωρούντες μέτοχοι για τη διαφορά μεταξύ επιστρεφόμενου ποσού (αυτό που αναλογεί στην αγοραία αξία των ακινήτων) και της αναλογίας τους στη μείωση του ονομαστικού  ποσού  του μετοχικού κεφαλαίου θα φορολογηθούν ως  εισόδημα από μερίσματα.

Τέλος επισημαίνεται ότι η επιστροφή καταβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, εφόσον βέβαια η σύνθεσή του δεν περιέχει φορολογικούς περιορισμούς (λ.χ. λόγω μη παρόδου χρονικού διαστήματος από κεφαλαιοποίηση αφορολόγητων αποθεματικών), δεν συνιστά εισόδημα για τους μετόχους (ΠΟΛ. 1003/2017).