17/06/21 | Αρχική > Αρθρογραφία > Επώνυμες Σκέψεις

Ο κόσµος της εργασίας εν καιρώ πανδηµίας: Πολιτικές για την επόµενη µέρα και ο κρίσιµος ρόλος του κοινωνικού διαλόγου

Η πανδηµία έχει ως αποτέλεσµα µια άνευ προηγουµένου κρίση για τον κόσµο της εργασίας, µε πολύ υψηλά επίπεδα αβεβαιότητας σχετικά µε το τι θα ακολουθήσει στο επόµενο διάστηµα. Τρεις δείκτες απεικονίζουν την κρίση της εργασίας που έφερε η πανδηµία σε παγκόσµιο επίπεδο. Αυτοί σχετίζονται µε το µέγεθος των ωρών εργασίας που χάθηκαν, την αύξηση της ανεργίας και την απώλεια εισοδήµατος.

Υπολογίσαµε στη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (Δ.Ο.Ε.) ότι ο αριθµός των ωρών εργασίας κατά τη διάρκεια του 2020 µειώθηκε κατά σχεδόν 9% σε σχέση µε το 2019. Αυτό ισοδυναµεί µε καταστροφή 255 εκατοµµυρίων θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης σε όλο τον κόσµο. Να σηµειωθεί ότι οι απώλειες σε θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης το 2020 ήταν περίπου τέσσερις φορές µεγαλύτερες από ό, τι κατά τη διάρκεια της χρηµατοπιστωτικής κρίσης του 2008.

Οι περισσότερες από τις απώλειες προκαλούνται από άτοµα που απλώς αδρανοποιούνται. Συνολικά, από τα 114 εκατοµµύρια άτοµα που έχασαν τη δουλειά τους παγκοσµίως το 2020, 33 εκατοµµύρια επίσηµα µετακινήθηκαν στην ανεργία ενώ 81 εκατοµµύρια µετακινήθηκαν σε «αδράνεια». Αυτός ο ανενεργός πληθυσµός εγκατέλειψε την αγορά εργασίας, αποθαρρύνεται και δεν ψάχνει καν για δουλειά. Ως εκ τούτου, το επίσηµο παγκόσµιο ποσοστό ανεργίας περίπου 6,1% το 2020, δεν εκφράζει το πλήρες µέγεθος ή το εύρος των ζηµιών στην αγορά εργασίας που προκλήθηκαν από την πανδηµία.

Τέλος, οι επιπτώσεις τηs πανδηµίαs στους µισθούς και τα εισοδήµατα είναι εξίσου πολύ σοβαρές. Παγκοσµίως, τα έσοδα από την εργασία µειώθηκαν κατά 8,3% τον τελευταίο χρόνο (3,7 τρισεκατοµµύρια δολάρια). Και αυτό αντιστοιχεί σε απώλειες της τάξης του 4,4% του παγκόσµιου Α.Ε.Π.. Να σηµειωθεί ότι στην κρίση του 2008, η πτώση του παγκόσµιου Α.Ε.Π. ήταν µόλις 0,3%.

Νέοι, γυναίκες, χαµηλά αµειβόµενοι και χαµηλά ειδικευµένοι εργαζόµενοι έχουν πληγεί περισσότερο από αυτή την απώλεια θέσεων εργασίας, την ανεργία και τις επιπτώσεις σε µισθούς και εισοδήµατα, ιδιαίτερα στους κλάδους τουρισµού, λιανικού εµπορίου, και εστίασης.

Η επόµενη µέρα:
Βασικοί άξονες για δίκαιη ανάκαµψη

Υπάρχουν σηµάδια ανάκαµψης στην οικονοµική δραστηριότητα και στις αγορές εργασίας από το δεύτερο εξάµηνο του 2020. Αλλά, η Δ.Ο.Ε. - όπως και άλλοι οργανισµοί - πιστεύει ότι η κρίση δεν τελειώνει αύριο το πρωί. Σίγουρα ο αποτελεσµατικός έλεγχος του ιού - µέσω µεγάλης κλίµακας εµβολιασµού - είναι κρίσιµος. Αλλά, καθώς η ανάκαµψη παραµένει άνιση εντός και µεταξύ των χωρών, αυτοί οι εµβολιασµοί θα πρέπει να συνοδεύεται από σωστές κοινωνικές πολιτικές και πολιτικές απασχόλησης.

Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις παρεµβάσεις που πρέπει να βρίσκονται στην πρώτη γραµµή των προτεραιοτήτων το 2021 προκειµένου να αναπτυχθεί καλύτερα ο κόσµος της εργασίας, αλλά και για την προστασία του κοινωνικού ιστού.

Πρώτον, τα πακέτα δηµοσιονοµικής τόνωσης, ιδίως µέτρα στήριξης του εισοδήµατος, πρέπει να συνεχίσουν να προστατεύουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και να ενισχύσουν τη συνολική ζήτηση. Οι δηµόσιες επενδύσεις, είναι ζωτικής σηµασίας για την ανοικοδόµηση των οικονοµιών και τη δηµιουργία θέσεων εργασίας, ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου οι επιχειρήσεις συνεχίζουν να αντιµετωπίζουν δύσκολες συνθήκες.

Δεύτερον, απαιτούνται προγράµµατα και µηχανισµοί για να βοηθήσουν τους ανθρώπους που αναζητούν εργασία να προσαρµοστούν στην µετά-Covid οικονοµία, συµπεριλαµβανοµένων υπηρεσιών απασχόλησης, ενεργών προγραµµάτων αγοράς εργασίας, και πρωτοβουλιών για την αναβάθµιση δεξιοτήτων. Και όλα αυτά, προσαρµοσµένα στις νέες πραγµατικότητες - µε έµφαση στη δηµιουργία θέσεων εργασίας σε κλάδους που αναπτύσσονται γρήγορα, όπως αυτοί που σχετίζονται µε την πράσινη και την ψηφιακή οικονοµία.

Τρίτον, για να βελτιωθεί η ανθεκτικότητα στην αγορά εργασίας, αλλά και για να αποφευχθεί ο κίνδυνος φτωχοποίησης και κοινωνικού αποκλεισµού, πρέπει να ενισχυθούν περαιτέρω τα συστήµατα κοινωνικής προστασίας. Αυτό απαιτεί από τις κυβερνήσεις που έχουν πρόσβαση στην απαραίτητη χρηµατοδότηση να τη χρησιµοποιήσουν και να µην καταφεύγουν σε πρόωρη δηµοσιονοµική εξυγίανση και πολιτικές λιτότητας.

Μια τέταρτη, οριζόντια πολιτική, σχετίζεται µε ένα βασικό εργαλείο για την επίτευξη των παραπάνω: περισσότερος και καλύτερος κοινωνικός διάλογος. Ο κοινωνικός διάλογος, συµπεριλαµβανοµένων των συλλογικών διαπραγµατεύσεων, είναι απαραίτητος όχι µόνο για να οδηγηθούµε προς πιο «ενηµερωµένες» πολιτικές, αλλά και για ενισχυµένη «ownership» αυτών των πολιτικών (βασική προϋπόθεση αποτελεσµατικότητας). Είναι µοχλός για κοινωνική σταθερότητα και ανάπτυξη χωρίς αποκλεισµούς. Εργασιακές σχέσεις και πολιτικές απασχόλησης που κρατάνε στο χρόνο, είναι αυτές που φτιάχνονται συναινετικά.

(Ποιοτικός) κοινωνικός διάλογος: βασικό συστατικό για µια ανοικοδόµηση που να λειτουργεί για όλους

Η Δ.Ο.Ε. πραγµατοποίησε συστηµατική χαρτογράφηση των πρακτικών του κοινωνικού διαλόγου, που κατά τη διάρκεια της πανδηµίας είχαν ως στόχο να βοηθήσουν εργαζοµένους, επιχειρήσεις και οικονοµίες να επιβιώσουν από τις άµεσες επιπτώσεις της πανδηµίας.

Σε γενικές γραµµές, έχουµε παρατηρήσει ότι στην περίοδο Φεβρουάριος 2020 - τέλος Ιανουαρίου 2021, επιτεύχθηκαν 390 εθνικές γενικές ή κλαδικές συµφωνίες διαφόρων τύπων (διµερείς ή τριµερείς), µέσω εθνικού κοινωνικού διαλόγου σε 102 χώρες (από τα 187 κράτη µέλη της Δ.Ο.Ε.). Σ’ αυτές τις συµφωνίες περιλαµβάνονται πρόσφατες συµφωνίες που προέκυψαν από κοινωνικό διάλογο µε στόχο τη διαµόρφωση εθνικών ή κλαδικών σχεδίων ανάκαµψης σε 39 χώρες.

Ο κοινωνικός διάλογος εξασφάλισε σταδιακά µια θέση στη διαµόρφωση πολιτικής και νοµοθεσίας για την αντιµετώπιση αναγκών που προκύπτουν από νέες πραγµατικότητες όσον αφορά τις ρυθµίσεις στον χώρο εργασίας, τα επιχειρηµατικά µοντέλα, τις τεχνολογικές εξελίξεις όπως η ψηφιοποίηση και άλλες προκλήσεις που εντοπίζονται στη Διακήρυξη της Εκατονταετίας για το Μέλλον της Εργασίας (2019).

Η ποιότητα του κοινωνικού διαλόγου σε παγκόσµιο επίπεδο ποικίλλει κατά τη διάρκεια της κρίσης, ανάλογα µε το βαθµό στον οποίο οι χώρες έχουν προϋπάρχοντες µηχανισµούς κοινωνικού διαλόγου, αλλά και κοινωνικούς εταίρους - οργανώσεις εργοδοτών και εργαζοµένων - µε τις απαραίτητες ικανότητες, ώστε να συµµετάσχουν αποτελεσµατικά στη διαµόρφωση πολιτικών. Οι πρωταθλητές ποιοτικού κοινωνικού διαλόγου είναι χώρες όπου ο κοινωνικός διάλογος δεν θεωρείται απλό διαδικαστικό τελετουργικό, αλλά αναπόσπαστο µέρος διαµόρφωσης πολιτικής και νοµοθεσίας. Σε αυτές τις χώρες, η ατζέντα του κοινωνικού διαλόγου δεν είναι στατική κατά τη διάρκεια της πανδηµίας. Εξελίσσεται.

Ένα ενδιαφέρον παράδειγµα είναι η Ιταλία. Τους πρώτους µήνες της πανδηµίας στην Ιταλία, ο τριµερής κοινωνικός διάλογος (µε τη συµµετοχή του Υπουργού Εργασίας και του Πρωθυπουργού), οδήγησε στη διαµόρφωση έκτακτης εργατικής νοµοθεσίας που αποσκοπούσε στη διασφάλιση της υγείας και ασφάλειας στην εργασία εν καιρώ πανδηµίας. Οι νόµοι διαµορφώθηκαν σε µεγάλο βαθµό από συµφωνίες-πρωτόκολλα που είχαν συµφωνηθεί προηγουµένως µεταξύ κοινωνικών εταίρων, και που ενσωµατώθηκαν ως παράρτηµα σε κυβερνητικά διατάγµατα (Μάρτιος 2020).

Μετά τους πρώτους µήνες έκτακτης ανάγκης, o κοινωνικός διάλογος στην Ιταλία ασχολήθηκε µε ζητήµατα προστασίας των εργαζοµένων που αποδείχθηκαν απαραίτητοι κατά την πανδηµία. Έχουµε για παράδειγµα τη σύναψη της πρώτης εθνικής κλαδικής συλλογικής σύµβασης που ρυθµίζει τους µισθούς των εργαζοµένων σε ψηφιακές πλατφόρµες delivery (Σεπτέµβριος 2020). Η συµφωνία ορίζει έναν ελάχιστο ωριαίο µισθό, αλλά και ειδικά επιδόµατα που καλύπτουν νυχτερινές βάρδιες, όσους εργάζονται κατά τη διάρκεια εθνικών εορτών και κακοκαιρίας, κλπ..

Όλο και περισσότερο, η Ιταλική ατζέντα του κοινωνικού διαλόγου προχωρά σε πιο µακροπρόθεσµες πολιτικές όπως η επαγγελµατική κατάρτιση και η αναβάθµιση δεξιοτήτων, κυρίως ανέργων νέων. Για παράδειγµα, µια κλαδική συµφωνία στον τοµέα των τηλεπικοινωνιών (Νοέµβριος 2020), περιλαµβάνει µεταξύ άλλων, τη δηµιουργία διµερούς ταµείου αλληλεγγύης για τη στήριξη του διαρθρωτικού µετασχηµατισµού του κλάδου, ιδίως ως αποτέλεσµα της ψηφιοποίησης. Το ταµείο, που χρηµατοδοτείται από κοινού από εταιρείες (δύο τρίτα) και εργαζοµένους (ένα τρίτο), αποσκοπεί στην επανεκπαίδευση των εργαζοµένων, παρέχει αποζηµίωση στους εργαζοµένους σε περίπτωση διακοπής εργασίας και κίνητρα για εκούσια αναχώρηση.

Παρόµοιες πρωτοβουλίες παρατηρούνται σε πολλές άλλες χώρες. Καθώς η περίοδος έκτακτης ανάγκης των πρώτων µηνών της πανδηµίας φεύγει και οι κυβερνήσεις αρχίζουν να σκέφτονται το µέλλον, θέµατα επαγγελµατικής κατάρτισης, προστασίας των εργαζοµένων στο πλαίσιο της ψηφιακής οικονοµίας (και της τηλεργασίας), ενίσχυσης της προστασίας των ευάλωτων οµάδων, ιδίως των νέων – βρίσκονται στην κορυφή της ατζέντας κοινωνικού διαλόγου.

Λαµβάνοντας υπόψη το πολύ υψηλό διακύβευµα της επόµενης µέρας, πολλές κυβερνήσεις φαίνεται να συνειδητοποιούν ότι η ανάκαµψη στην µετά-Covid εποχή δεν µπορεί να βασιστεί σε µια «top-down» άσκηση δηµόσιας πολιτικής ούτε να αξιολογηθεί µε κυρίαρχο κριτήριο την ανάκαµψη του Α.Ε.Π.. Αντιθέτως, πρέπει να αντιµετωπιστεί ως ένα κοινωνικό σχέδιο που απαιτεί διαβούλευση για στρατηγικές απασχόλησης ευρέως αποδεκτές, µε βασικούς πυλώνες την οικολογία, την τεχνολογία, και τη διευρυµένη κοινωνική προστασία.

Τέτοιο σχέδιο προϋποθέτει πολιτική βούληση εκ µέρους των κυβερνήσεων ώστε να επιτρέψουν τη συµµετοχική χάραξη πολιτικής στο επόµενο διάστηµα, αλλά και ικανές, αντιπροσωπευτικές οργανώσεις εργοδοτών και εργαζοµένων που να µπορούν να συµµετέχουν αποτελεσµατικά σε τέτοιες διαδικασίες.

Το άρθρο του κ.Παπαδάκη δημοσιεύθηκε στο τεύχος Μαΐου 2021 του περιοδικού Epsilon7 στα πλαίσια του Αφιερώματος με θέμα «Γκρίζες ζώνες» για επιχειρήσεις και εργαζοµένους στη µετά-Covid εποχή - Τα πλήγµατα σε µισθούς και δικαιώµατα και ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου. Η ψηφιοποίηση ως πρόκληση και ευκαιρία.




comments powered by Disqus
* Παρακαλούμε τα σχόλια να μην είναι σε greeklish. Σχόλια με υβριστικό ή προσβλητικό περιεχόμενο θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.
Εργασία, ILO, Κορωνοϊός