27/03/19 | Αρχική > Αρθρογραφία > Εργατικά και Πρακτικά

Η πρόσθετη εργασία στη μερική – εκ περιτροπής απασχόληση αποτελεί υπερεργασία ή υπερωρία;

Κατά την κατάρτιση της σύμβασης εργασίας ή κατά τη διάρκειά της, ο εργοδότης και ο μισθωτός μπορούν με έγγραφη ατομική σύμβαση να συμφωνήσουν, ημερήσια ή εβδομαδιαία ή δεκαπενθήμερη ή μηνιαία εργασία, για ορισμένο ή αόριστο χρόνο, η οποία θα είναι μικρότερης διάρκειας από την κανονική (μερική απασχόληση). Η συμφωνία αυτή, εφόσον μέσα σε οκτώ (8) ημέρες από την κατάρτισή της δεν γνωστοποιηθεί στην οικεία Επιθεώρηση Εργασίας, τεκμαίρεται ότι καλύπτει σχέση εργασίας με πλήρη απασχόληση. Επιπρόσθετα, κατά την κατάρτιση της σύμβασης εργασίας ή κατά τη διάρκειά της ο εργοδότης και ο μισθωτός μπορούν με έγγραφη ατομική σύμβαση να συμφωνήσουν κάθε μορφή απασχόλησης εκ περιτροπής. Εκ περιτροπής απασχόληση θεωρείται η απασχόληση κατά λιγότερες ημέρες την εβδομάδα ή κατά λιγότερες εβδομάδες το μήνα ή κατά λιγότερους μήνες το έτος ή και συνδυασμός αυτών κατά πλήρες ημερήσιο ωράριο εργασίας. (παρ. 1 & 3 του άρθρου 38 του Ν.1892/1990, όπως ισχύει). Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εκ περιτροπής εργασία αποτελεί ειδικότερη μορφή μερικής απασχόλησης, κατά την οποία ο μισθωτός απασχολείται στην επιχείρηση ή σε ορισμένο τμήμα αυτής λιγότερες ημέρες την εβδομάδα ή λιγότερες εβδομάδες τον μήνα ή λιγότερους μήνες το έτος, αλλά πάντα κατά πλήρες ημερήσιο ωράριο εργασίας (8 ώρες ή 6 ώρες και 40 λεπτά). Βέβαια, αξίζει να αναφερθεί και η μορφή της διαλείπουσας απασχόλησης κατά την οποία ένας εργαζόμενος απασχολείται λιγότερες από 5 ή 6 ημέρες την εβδομάδα κατά μειωμένο ωράριο.

Περαιτέρω, σύμφωνα με την παρ. 11 του ιδίου άρθρου του Ν.1892/1990, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, ορίζεται ότι «Αν παραστεί ανάγκη για πρόσθετη εργασία πέρα από τη συμφωνηθείσα, ο μερικώς απασχολούμενος εργαζόμενος έχει υποχρέωση να την παράσχει, αν είναι σε θέση να το κάνει και η άρνησή του θα ήταν αντίθετη με την καλή πίστη. Ο μερικώς απασχολούμενος μπορεί να αρνηθεί την παροχή εργασίας πέραν της συμφωνημένης, όταν αυτή η πρόσθετη εργασία λαμβάνει χώρα κατά συνήθη τρόπο».

Όπως έχει αναφερθεί και σε παλαιότερο άρθρο, υπάρχουν συγκεκριμένες διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας, καθώς και αποφάσεις του Αρείου Πάγου, από τις οποίες προκύπτουν, κατά την άποψή μας, χρήσιμα συμπεράσματα σχετικά με τη συσχέτιση της υπερεργασίας και της υπερωρίας με τη μερική (καθημερινή και μη), αλλά την εκ περιτροπής απασχόληση. Οι διατάξεις αυτές είναι οι ακόλουθες:

  • Σε επιχειρήσεις στις οποίες εφαρμόζεται συμβατικό ωράριο εργασίας έως σαράντα (40) ώρες την εβδομάδα, ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται πέντε (5) επιπλέον ώρες την εβδομάδα κατά την κρίση του εργοδότη (υπερεργασία). Οι ώρες αυτές υπερεργασίας (41η, 42η, 43η, 44η, 45η ώρα) αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά είκοσι τοις εκατό (20%) και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, όρια υπερωριακής απασχόλησης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα η, σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο, υπερεργασία ανέρχεται σε οκτώ (8) ώρες την εβδομάδα (από 41η έως 48η ώρα). Η πέραν των σαράντα πέντε (45) ωρών την εβδομάδα απασχόληση του μισθωτού στις επιχειρήσεις αυτές θεωρείται υπερωριακή απασχόληση ως προς όλες τις νόμιμες συνέπειες, διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης. Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα, υπερωριακή απασχόληση θεωρείται η εργασία πέραν των σαράντα οκτώ (48) ωρών την εβδομάδα. Σε κάθε περίπτωση διατηρούνται σε ισχύ οι ρυθμίσεις για το νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας* (παρ. 1 και 2 του άρθρου 1 του Ν.3385/2005, όπως ισχύουν).

* Το νόμιμο (ανώτατο) ημερήσιο ωράριο εργασίας ενός μισθωτού που απασχολείται με καθεστώς πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας αντιστοιχεί σε 9 (εννέα) ώρες. Αντίθετα, για όσους απασχολούνται με καθεστώς εξαήμερης εβδομάδας εργασίας ή με άλλο σύστημα εργασίας εκτός του πενθημέρου (π.χ. εκ περιτροπής και διαλείπουσα εργασία όπου θα δούμε και παρακάτω), το νόμιμο (ανώτατο) ημερήσιο ωράριο εργασίας αντιστοιχεί σε 8 (οκτώ) ώρες.

  • Στην περίπτωση της υπερεργασίας, κριτήριο αποτελεί όχι η ημερήσια αλλά η εβδομαδιαία απασχόληση του μισθωτού και μάλιστα εκείνη που πραγματοποιείται κατά τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας. Επομένως, αν ο μισθωτός, δεν υπερβεί κατά τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας το συμβατικό εβδομαδιαίο όριο των 40 ωρών, δεν δικαιούται την οικεία πρόσθετη αμοιβή (ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 20%), διότι δεν έχει πραγματοποιήσει υπερεργασία (Α.Π. 1223/2013, Α.Π. 684/2017, Α.Π. 232/2018).
  • Στην περίπτωση της υπερωριακής εργασίας, λαμβάνεται υπόψη όχι η εβδομαδιαία, αλλά η ημερήσια εργασία, υπό την έννοια ότι υφίσταται υπερωριακή εργασία όταν ο μισθωτός απασχοληθεί πέραν των οκτώ ωρών ημερησίως (για εξαήμερη εργασία) ή πέραν των εννέα ωρών ημερησίως (για πενθήμερη εργασία), έστω και αν με την υπεραπασχόληση αυτή δεν πραγματοποιείται υπέρβαση του οριζόμενου από το νόμο ανωτάτου ορίου εβδομαδιαίας εργασίας (Α.Π. 1223/2013, Α.Π. 684/2017, Α.Π. 232/2018). Επομένως, για τους εργαζόμενους με το σύστημα της πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, ως υπερωριακή εργασία θεωρείται η απασχόληση πέραν των εννέα (9) ωρών ημερησίως (Α.Π. 288/2018), ενώ αντίθετα για τους εργαζόμενους με το σύστημα της εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, ως υπερωριακή εργασία θεωρείται η απασχόληση πέραν των οκτώ (8) ωρών ημερησίως.
  • Τα ανωτέρω βέβαια αποτυπώνονται και στο έγγραφο 34186/564/18-8-2015 του Υπουργείου Εργασίας, όπου ορίζονται τα εξής:

- Εάν το σύνολο των ωρών δεν υπερβαίνει τις 40 ώρες εβδομαδιαίως δεν υπάρχει υπερεργασία. Για να υπάρχει υπερεργασία απαιτείται υπέρβαση των 40 ωρών εβδομαδιαίως και μέχρι 45 ωρών επί πενθημέρου (5 ώρες υπερεργασία) και μέχρι 48 ωρών επί εξαημέρου (8 ώρες υπερεργασία).

- Για να υπάρχει υπερωρία, απαιτείται η υπέρβαση των 9 επί πενθημέρου ή των 8 επί εξαημέρου ωρών την ημέρα, ανεξαρτήτως του εβδομαδιαίου ωραρίου.

Με βάση τα ανωτέρω, παρακάτω παρατίθενται απλά παραδείγματα, έτσι ώστε να γίνει κατανοητός ο υπολογισμός της υπερεργασίας και της υπερωρίας στο καθεστώς της μερικής (καθημερινής και μη), αλλά και της εκ περιτροπής απασχόλησης η οποία αποτελεί στην ουσία ειδικότερη μορφή μερικής απασχόλησης.

α) Πρόσθετη εργασία στη μερική καθημερινή απασχόληση

Έστω ένας εργαζόμενος ο οποίος απασχολείται με το καθεστώς μερικής απασχόλησης από Δευτέρα έως Παρασκευή (πενθήμερος) επί 6ωρο ημερησίως (σύνολο 30 ώρες). Αν παραστεί, για παράδειγμα την ημέρα Τρίτη μιας συγκεκριμένης εβδομάδας, ανάγκη για πρόσθετη εργασία 3 ωρών και ο μερικώς απασχολούμενος είναι σε θέση να την παράσχει, πως αμείβονται οι ώρες της πρόσθετης αυτής εργασίας;

Απάντηση

Αρχικά, εφόσον παραστεί έκτακτη, μη προβλεπόμενη και πρόσκαιρη ανάγκη για απασχόληση των μερικώς ή εκ περιτροπής απασχολούμενων εργαζομένων πέρα από τη συμφωνηθείσα, δύναται να απασχοληθούν σε εργασία πέραν της προβλεπομένης, υπό τις εξής δύο προϋποθέσεις:

  • Οι εργαζόμενοι να συναινέσουν στην παροχή αυτής της πρόσθετης εργασίας (αν είναι σε θέση να το κάνουν και η άρνησή τους θα ήταν αντίθετη με την καλή πίστη) και
  • Η παροχή της πρόσθετης εργασίας να μην λαμβάνει χώρα κατά συνήθη τρόπο (Έγγρ. Υπ. Εργασίας 41430/751/2-10-2017).

Στην ανωτέρω περίπτωση σημειώνεται ότι εφόσον δεν υφίσταται υπέρβαση των 40 ωρών εβδομαδιαίας εργασίας (33 ώρες στο παράδειγμα μας υπολογιζόμενων και των ωρών της πρόσθετης εργασίας), δεν εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις περί υπερεργασίας.

Όπως προαναφέρθηκε, δεδομένου ότι στην περίπτωση της υπερωριακής εργασίας, λαμβάνεται υπόψη όχι η εβδομαδιαία, αλλά η ημερήσια εργασία και επίσης ότι για τους εργαζόμενους με το σύστημα της πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, ως υπερωριακή εργασία θεωρείται η απασχόληση πέραν των εννέα (9) ωρών ημερησίως, η πρόσθετη εργασία των 3 ωρών την ημέρα Τρίτη (πλέον των 6 ωρών), δηλαδή 7η, 8η και 9η ώρα, αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο χωρίς επιπλέον προσαυξήσεις. Οι 3 πρώτες ώρες της πρόσθετης εργασίας (πλέον των 6 ωρών), δηλαδή 7η, 8η και 9η ώρα, αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο χωρίς επιπλέον προσαυξήσεις.

Αντίθετα, αν παραστεί για τον ανωτέρω απασχολούμενο, για παράδειγμα την ημέρα Τρίτη, ανάγκη για πρόσθετη εργασία 4 ωρών και ο μερικώς απασχολούμενος είναι σε θέση να την παράσχει, πως αμείβονται οι ώρες της πρόσθετης αυτής εργασίας;

Απάντηση:

Για την πρόσθετη εργασία των 4 ωρών την ημέρα αυτή, ισχύουν τα παρακάτω:

  • Η 10η ώρα, εφόσον έχουμε υπέρβαση των εννέα (9) ωρών ημερησίως, αμείβεται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 40% τηρουμένων των σχετικών διατάξεων για τη νομιμοποίηση της υπερωριακής απασχόλησης (βλ. άρθρο 1 του Ν.3385.2005, όπως ισχύει, άρθρο 6 της ΕΓΣΣΕ 26-2-1975, Α.Π. 119/1997, Α.Π. 247/2003).

Εδώ θα σημειώσουμε ότι σε περίπτωση που έχουμε εργαζόμενο ο οποίος απασχολείται με το καθεστώς μερικής απασχόλησης, αλλά σε εξαήμερη βάση, ως υπερωριακή εργασία θεωρείται η απασχόληση πέραν των οκτώ (8) ωρών ημερησίως.

β) Πρόσθετη εργασία στη μερική μη καθημερινή απασχόληση

Έστω ένας εργαζόμενος ο οποίος απασχολείται τις ημέρες Τρίτη και Τετάρτη εβδομαδιαίως επί 5ωρο ημερησίως (διαλείπουσα απασχόληση). Αν παραστεί, για παράδειγμα την ημέρα Τρίτη μιας συγκεκριμένης εβδομάδας, ανάγκη για πρόσθετη εργασία 2 ωρών και ο μερικώς απασχολούμενος είναι σε θέση να την παράσχει, πως αμείβονται οι ώρες της πρόσθετης αυτής εργασίας;

Απάντηση

Στην περίπτωση αυτή είναι σαφώς απλούστερα τα πράγματα. Σε καμία περίπτωση δεν τίθεται θέμα υπερεργασίας, διότι δεν υπάρχει υπέρβαση των 40 ωρών εβδομαδιαίως. Στο ανωτέρω παράδειγμα, η πρόσθετη αυτή εργασία των 2 ωρών, δηλαδή η 6η και 7η ώρα, αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο χωρίς επιπλέον προσαυξήσεις. Τι γίνεται όμως με την περίπτωση της υπερωριακής απασχόλησης; Σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, υπερωρία αποτελεί η υπέρβαση των 8 ή των 9 ωρών, εάν ο εργαζόμενος απασχολείται με το καθεστώς της διαλείπουσας απασχόλησης;

Την απάντηση δίνει το έγγραφο 5064/125/10-3-2017 «Μέγιστη διάρκεια ημερήσιας απασχόλησης» του Υπουργείου Εργασίας.

Σύμφωνα με το ανωτέρω έγγραφο, βάσει του άρθρου 6 της ΕΓΣΣΕ της 26-2-1975, το ανώτατο νόμιμο ωράριο ημερήσιας εργασίας των εργαζομένων που απασχολούνται με σύστημα πενθήμερης εργασίας, καθορίστηκε σε 9 ώρες (Α.Π. 119/1997). Αντίθετα, γι΄ αυτούς που απασχολούνται με εξαήμερο ή άλλο σύστημα εργασίας, εκτός του πενθημέρου, το 8ωρο εξακολουθεί να ισχύει ως το ανώτατο νόμιμο ωράριο ημερήσιας εργασίας.

Συνεπώς, στην περίπτωση κατά την οποία ένας εργαζόμενος απασχολείται 1 ή 2 ή 3 ή 4 ημέρες την εβδομάδα με μειωμένο ωράριο (διαλείπουσα απασχόληση), το νόμιμο (ανώτατο) ημερήσιο ωράριο εργασίας αντιστοιχεί σε οκτώ (8) ώρες. Αν στο ανωτέρω παράδειγμα, παραστεί ανάγκη για πρόσθετη εργασία 4 ωρών και ο μερικώς απασχολούμενος είναι σε θέση να την παράσχει, η πρόσθετη αυτή εργασία αμείβεται ως εξής:

  • H 6η, 7η και 8η ώρα αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο χωρίς επιπλέον προσαυξήσεις.
  • Η 9ηώρα, η οποία αποτελεί και υπέρβαση του 8ώρου, αμείβεται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 40% (αμοιβή μέχρι τη συμπλήρωση εκατόν είκοσι (120) ωρών ετησίως, τηρουμένων βέβαια των σχετικών διατάξεων για τη νομιμοποίηση της υπερωριακής απασχόλησης).

γ) Πρόσθετη εργασία στην εκ περιτροπής απασχόληση

Έστω ένας εργαζόμενος ο οποίος απασχολείται με το καθεστώς εκ περιτροπής απασχόλησης τις ημέρες Τρίτη, Πέμπτη και Παρασκευή επί 8ωρο ημερησίως (σύνολο 24 ώρες). Αν παραστεί, για παράδειγμα την ημέρα Πέμπτη μιας συγκεκριμένης εβδομάδας, ανάγκη για πρόσθετη εργασία 1 ώρας και ο εκ περιτροπής απασχολούμενος είναι σε θέση να την παράσχει, πως αμείβεται η ώρα της πρόσθετης αυτής εργασίας;

Απάντηση

Σε ότι αφορά το σύστημα της εκ περιτροπής απασχόλησης, το νόμιμο (ανώτατο) ημερήσιο ωράριο εργασίας αντιστοιχεί σε 8 (οκτώ) ώρες (έγγραφο 41430/751/2-10-2017).

Στο παράδειγμα μας, εφόσον ο εργαζόμενος απασχολείται επί 8ωρο ημερησίως, η 9η ώρα απασχόλησης του εργαζομένου θεωρείται ως υπερωρία, για την οποία οφείλεται πρόσθετη αμοιβή σύμφωνα με τις διατάξεις πού αφορούν την υπερωριακή απασχόληση (άρθρο 1 του Ν.3385/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει). Τα παραπάνω έχει υποστηρίξει το Υπουργείο Εργασίας και με το έγγραφο 30291/16.3.2007 (Τμ. Κοιν. Επιθ. Ν. Ιωνίας). Θα πρέπει φυσικά να λάβουμε υπόψη και τα ανώτατα όρια της υπερωριακής απασχόλησης των εργαζομένων, τα οποία έχουν επισημανθεί σε παλαιότερο άρθρο (όσον αφορά τα ανώτατα όρια υπερωριακής απασχόλησης των εργαζόμενων σε βιομηχανικές, βιοτεχνικές επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες, για το Α’ ημερολογιακό εξάμηνο 2019, βλέπε την Αριθμ. 65374/1428/16-12-2018).

Υποχρέωση υποβολής εντύπου Ε4 – Συμπληρωματικός ωραρίου στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ

Σε ότι αφορά την υποχρέωση υποβολής συμπληρωματικού πίνακα προσωπικού στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ», επισημαίνεται ότι στην περίπτωση έκτακτης απασχόλησης πέραν της συμφωνηθείσας στη μερική απασχόληση, θα πρέπει να κατατεθεί άμεσα και πριν την ανάληψη υπηρεσίας από τους εργαζομένους, Ε4 - συμπληρωματικός ωραρίου με σχετική παρατήρηση ότι η εν λόγω πρόσθετη εργασία είναι έκτακτη και λαμβάνει χώρα μόνο τη συγκεκριμένη ημερομηνία με επάνοδο από την επομένη στο σύνηθες ωράριο, όπως αυτό έχει δηλωθεί στον πίνακα προσωπικού.

Αν όμως η πρόσθετη αυτή εργασία δεν είναι έκτακτη αλλά σταθερή και μόνιμη, τότε εκτός την υποβολή του Ε4 - συμπληρωματικού ωραρίου, θα πρέπει να υποβληθεί στο ΠΣ Εργάνη και Ε9 - τροποποιητικό.



comments powered by Disqus
* Παρακαλούμε τα σχόλια να μην είναι σε greeklish. Σχόλια με υβριστικό ή προσβλητικό περιεχόμενο θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.
Μερική Απασχόληση, Εκ περιτροπής απασχόληση, Υπερωρία, Υπερεργασία, υπερεργασία ή υπερωριακή εργασία, πρόσθετη εργασία