Το εργασιακό τοπίο τα τελευταία χρόνια έχει μεταβληθεί και οι ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις δύναται να επαναπροσδιορίζουν ένα νέο μοντέλο εργασιακών σχέσεων και αμοιβών. Ειδικότερα, με την ψήφιση του άρθρου 37 του Ν.4024/2011 (ΦΕΚ Α΄ 226/27-10-2011), θεσπίστηκε μια σειρά σημαντικών μεταβολών στην εργατική νομοθεσία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην διευκόλυνση σύναψης επιχειρησιακών συμβάσεων μεταξύ των δύο μερών, όπου εργοδότης και εργαζόμενοι από κοινού αποφασίζουν για τη μείωση των μισθών, του Ν.4046/2012 (ΦΕΚ Α’ 28/14-02-2012) και με την αρ. 6 Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου (ΦΕΚ Α’ 38/28-2-2012), η οποία εκδόθηκε κατά εξουσιοδότηση του νόμου αυτού, όπου με τη νομοθετική αυτή διάταξη ρυθμίζονται οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να μειωθούν οι νόμιμες ή καταβαλλόμενες αποδοχές. Ο νόμος αυτός περιλαμβάνει σειρά μέτρων για την επιτάχυνση των διαρθρωτικών αλλαγών, συστατικό μέρος των οποίων είναι νέες παρεμβάσεις στην κατεύθυνση της μείωσης των μισθών στον ιδιωτικό τομέα και της οριστικής αλλαγής θεμελιωδών αρχών και κανόνων του δικαίου των συλλογικών συμβάσεων. Με το Ν.4093/2012 (ΦΕΚ Α’ 222/12-11-2012), όπου πλέον ορίζεται ότι οι αποδοχές δε θα συμφωνούνται μεταξύ κοινωνικών εταίρων, αλλά με πράξη υπουργικού συμβουλίου, όπου θα διαμορφώνεται ο νομοθετικώς καθορισμένος νόμιμος κατώτατος μισθός και ημερομίσθιο, για τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα, ενώ αντιθέτως οι κοινωνικοί εταίροι θα μπορούν να καθορίζουν τους μη μισθολογικούς όρους εργασίας. Το νέο αυτό σύστημα θα προσδιοριστεί στις λεπτομέρειές του, με την έκδοση Πράξης του Υπουργικού Συμβουλίου, αφού ληφθούν υπόψη οι τρέχουσες ανάγκες της ελληνικής οικονομίας και της αγοράς εργασίας, ειδικότερα.
Πριν μερικά χρόνια, σχεδόν όλες οι ειδικότητες εργαζομένων καλύπτονταν από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (κλαδικές, ομοιοεπαγγελματικές ή Διαιτητικές Αποφάσεις) και ο μέσος εργαζόμενος αμειβόταν ποσοστιαίως κατά τριάντα τοις εκατό περισσότερο από τα όρια της Ε.Γ.Σ.Σ.Ε., με το έτος 2012 να υφίστανται πλέον μείωση στα όρια της Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. και σε συνδυασμό με το ότι οι περισσότερες συλλογικές συμβάσεις δεν είναι πλέον σε ισχύ και ούτε κηρύσσονται υποχρεωτικές, οι εργαζόμενοι έχουν υποστεί περαιτέρω μείωση στον ονομαστικό μεικτό μισθό τους.
Είναι γεγονός ότι έχει πλέον αλλάξει ριζικά το τοπίο των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας, είτε με τη λήξη αυτών είτε με τη μη ανανέωση και υπογραφή νέων είτε με την καταγγελία αυτών από κάθε πλευρά και ουσιαστικά μιλάμε πλέον για την οριστική μετάβαση σε ένα νέο πλαίσιο υπογραφής ατομικής σύμβασης εργασίας από τους εργαζόμενους για την τροποποίηση των όρων εργασίας και μείωσης των αμοιβών τους. Σε πολλές περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι δεν αποδέχονται τη μείωση των αποδοχών τους και η άρνηση αυτή δεν έχει να κάνει μόνο με το γεγονός της απώλειας τους σε εισόδημα, αλλά και της αδυναμίας τους να ανταπεξέλθουν σε οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι, σε πολλές περιπτώσεις, καλούνται από την επιχείρηση να αποδεχτούν ατομικές συμβάσεις, μετατροπής βασικών όρων της εργασιακής σχέσης, όπως περικοπή ωρών εργασίας, με αντίστοιχη ή μεγαλύτερη περικοπή αποδοχών. Αυτές οι ατομικές συμφωνίες έχουν δυσμενή αποτελέσματα για τον εργαζόμενο, αφού ουσιαστικά μετατρέπουν τη μόνιμη, αορίστου χρόνου απασχόληση σε μερική ή σε εκ περιτροπής εργασία, σε μείωση των αποδοχών τους και οδηγούν ταυτόχρονα στην απώλεια των εργασιακών, ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων. Αυτό είναι ένα ζήτημα το οποίο είναι κυρίαρχο στην αγορά εργασίας, με δυσμενή αποτελέσματα, καθότι η μείωση των αποδοχών των εργαζομένων συντελεί ταυτόχρονα στην μείωση της αγοραστικής δύναμης αυτών και αλυσιδωτά στην πτώση της κατανάλωσης, και αν λάβει κανείς υπόψη του την αύξηση των φόρων και την αύξηση στα ποσοστά ανεργίας, άμεσα γίνεται αντιληπτό πως ο μέσος εργαζόμενος βρίσκεται πλέον σε δύσκολη οικονομική θέση, με αποτέλεσμα ο κάθε εργαζόμενος να έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό περιορίσει τη διαπραγματευτική του ικανότητα για την εξασφάλιση καλύτερων μισθολογικών όρων.
Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να παρουσιασθούν συνοπτικά οι τελευταίες νομοθετικές αλλαγές στην εργατική νομοθεσία σε σχέση με το μισθολογικό κόστος, όπου αυτές οι αλλαγές έχουν οδηγήσει πλέον στη σύναψη της ατομικής σύμβασης εργασίας, με την αποδοχή νέων όρων από τους εργαζόμενους, ανατρέποντας ουσιαστικά, το ατομικό και συλλογικό εργατικό δίκαιο.
Δείτε ολόκληρο το άρθρο της Ντάτη Πανωραίας, Οικονομολόγου, MSc in Management, Επιθεωρήτριας Εργασιακών Σχέσεων, στο e-magazine αυτής της εβδομάδας.